Eser Sözleşmesinde Bedel Kararlaştırılmamışsa Ne Kadar Ödenir? TBK 481 | 2026
Kısa ve net cevap: Eser sözleşmesinde ücret hiç belirlenmemiş veya yalnız yaklaşık olarak belirlenmişse, TBK m.481 uyarınca bedel; eserin yapıldığı yer ve zamanda eserin değerine ve yüklenicinin giderlerine bakılarak belirlenir. Dolayısıyla “fiyat konuşulmadıysa ücret yoktur” sonucu çıkmaz. Eser sözleşmesinin varlığı ve işin yapıldığı ispatlanabiliyorsa, kanun bedelin nasıl hesaplanacağını ayrıca düzenlemiştir.
TBK 481’in Kuralı Nedir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.481, eser sözleşmesinde bedelin önceden kesin olarak kararlaştırılmadığı hâli düzenler. Hükme göre eserin bedeli önceden belirlenmemiş veya yalnız yaklaşık olarak belirlenmişse, bedel eserin yapıldığı yer ve zamanda eserin değerine ve yüklenicinin giderlerine bakılarak belirlenir.
Bu hüküm, eser sözleşmesinin bedelsiz hâle gelmesini önler. Taraflar “işi yap, sonra hesaplaşırız”, “piyasa neyse öderim”, “malzeme ve işçilik ne çıkarsa” gibi ifadelerle işe başlamış olabilir. Eğer hukuken geçerli bir eser sözleşmesi kurulmuş ve yüklenici işi meydana getirmişse, ücretin rakamsal olarak baştan yazılmamış olması tek başına yüklenicinin ücret hakkını ortadan kaldırmaz.
Kanunun güncel metnine Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, 6098 sayılı Kanunun yasama bilgilerine TBMM sayfasından ulaşılabilir.
Bedelin Kararlaştırılmamış Olması Sözleşmeyi Geçersiz Yapar mı?
Hayır. Eser sözleşmesinin kurulabilmesi için ücretin mutlaka kuruşu kuruşuna belirlenmesi gerekmez. Tarafların yüklenicinin bir eser meydana getireceği ve iş sahibinin bunun karşılığında bedel ödeyeceği konusunda anlaşmış olması yeterlidir. Bedelin miktarı belirlenmemişse TBK m.481 tamamlayıcı kural olarak devreye girer.
Ancak burada “ücret hiç konuşulmadı” ile “iş ücretsiz yapılacaktı” iddiaları birbirinden ayrılmalıdır. Yakın akrabalar, arkadaşlar veya şirketler arasında yapılan işler bakımından taraflardan biri işin hatır için ücretsiz olduğunu, diğeri ücretli eser sözleşmesi bulunduğunu ileri sürebilir. Böyle bir uyuşmazlıkta sözleşmenin niteliği, tarafların yazışmaları, işin ekonomik büyüklüğü, fatura veya teklif düzenlenip düzenlenmediği ve tarafların davranışları önem taşır.
Eserin Yapıldığı Yer ve Zamandaki Değer Nasıl Belirlenir?
TBK m.481 bedeli bugünkü rastgele piyasa fiyatına bağlamaz; “eserin yapıldığı yer ve zaman” ölçütünü esas alır. Örneğin 2024’te tamamlanan bir tadilatın bedeli 2026’daki malzeme ve işçilik fiyatları doğrudan esas alınarak hesaplanamaz. Hesap, işin meydana getirildiği dönemin ekonomik koşullarına göre yapılmalıdır.
Yer unsuru da önemlidir. Mersin’de yapılan bir inşaat işiyle İstanbul veya başka bir şehirde aynı dönemde yapılan işin işçilik, nakliye ve malzeme temin maliyetleri farklı olabilir. Bilirkişi, somut işin yapıldığı coğrafi piyasa koşullarını dikkate almalıdır.
Eserin “değeri” yalnız kullanılan malzeme faturalarının toplamı değildir. Ortaya çıkarılan sonucun niteliği, işçilik seviyesi, uzmanlık, miktar, proje kapsamı ve piyasa rayici birlikte değerlendirilir. Özel tasarım veya yüksek teknik uzmanlık gerektiren bir eserle standart bir imalat aynı birim fiyatla hesaplanamaz.
Yüklenicinin Giderleri Hangi Kalemleri Kapsar?
TBK m.481 yüklenicinin giderlerini de açıkça hesaba katar. Giderler; malzeme, yardımcı malzeme, nakliye, ekipman kullanımı, alt yüklenici bedelleri, işçilik ve işin meydana getirilmesi için gerekli diğer maliyetlerden oluşabilir. Ancak her giderin iş sahibi hesabına ayrıca yansıtılacağı sonucuna varılmaz; esas olan m.481’deki toplam bedel belirleme yöntemidir.
Yüklenici gereksiz veya ölçüsüz harcamalar yapmışsa bunların tamamını “gider yaptım” diyerek iş sahibine yükleyemez. Bedel belirlenirken dürüstlük kuralı, işin sözleşme kapsamı ve makul maliyet dikkate alınır. İş sahibinin talebi dışında yapılan ve eser için zorunlu olmayan ek işler ayrıca tartışma konusu olabilir.
Fatura Bedeli TBK 481 Hesabını Tek Başına Belirler mi?
Yüklenicinin tek taraflı düzenlediği fatura uyuşmazlıkta önemli bir delil olabilir; ancak bedelin önceden kararlaştırılmadığı durumda faturaya yazılan rakamın TBK m.481 anlamında kesin bedel olduğu otomatik olarak kabul edilemez. İş sahibi faturaya itiraz edebilir ve bedelin piyasa rayicinin üzerinde olduğunu ileri sürebilir.
Tacirler arasındaki faturaya itiraz süresi Türk Ticaret Kanunu bakımından ayrıca önem taşısa da eser bedelinin maddi hukuk bakımından hesabı, somut sözleşme ve TBK m.481 ölçütleriyle yapılır. Fatura, teklif, hakediş ve banka ödemeleri birlikte değerlendirilmelidir.
Yaklaşık Bedel ile TBK 481 Arasındaki İlişki
TBK m.481 yalnız bedelin hiç belirlenmediği hâlde değil, yaklaşık olarak belirlendiği durumda da uygulanır. Ancak yaklaşık bedelin aşırı ölçüde aşılması ayrı bir hukuki sorun yaratır ve TBK m.482’de özel olarak düzenlenir. Yani m.481, bedelin nasıl belirleneceğini; m.482 ise yaklaşık keşif bedelinin aşırı aşılması durumunda iş sahibinin hangi haklara sahip olduğunu düzenleyen tamamlayıcı hükümlerdir.
Örneğin taraflar “tahmini 500.000 TL” bedel konuşmuş, ancak iş tamamlandığında yüklenici 900.000 TL istemişse, yalnız m.481’e bakmak yeterli değildir. Aşımın ölçüsü, nedeni, iş sahibinin kusuru bulunup bulunmadığı ve sözleşmenin taşınmaz üzerinde yapılıp yapılmadığı TBK m.482 kapsamında incelenmelidir.
Götürü Bedel ile TBK 481 Aynı Şey Değildir
TBK m.480’deki götürü bedelde taraflar bedeli önceden kesin olarak belirler. Yüklenici, kural olarak işi bu bedelle yapmak zorundadır; öngörülemeyen olağanüstü koşullar varsa m.480’deki uyarlama ve dönme/sona erdirme düzeni gündeme gelebilir. TBK m.481’de ise bedel baştan kesinleştirilmemiştir.
Bu nedenle uyuşmazlığın ilk sorusu “taraflar sabit bir bedel mi kararlaştırdı, yaklaşık bedel mi verdi, yoksa hiç bedel belirlemedi mi?” olmalıdır. Sözleşmedeki “anahtar teslim 1.000.000 TL” ifadesi ile “yaklaşık maliyet 1.000.000 TL” ifadesi aynı hukuki sonucu doğurmaz.
Götürü bedel konusunda ayrıntılı bilgi için TBK 480 götürü bedel ve ek ücret rehberi incelenebilir.
Bedel Konuşulmadığında Sözleşme Nasıl İspatlanır?
Yazılı sözleşme yoksa tarafların mesajları, e-postaları, teklif talepleri, malzeme seçimleri, şantiye girişleri, fotoğraflar, teslim kayıtları, faturalar, banka havaleleri ve tanık dahil hukuken kullanılabilecek deliller önem kazanır. HMK’nın senetle ispat kuralları, tarafların tacir olup olmadığı ve uyuşmazlığın değeri somut dosyada ayrıca incelenmelidir.
Özellikle mesajlaşmalarda “işi yap, fiyatı sonra konuşuruz” veya “malzemeleri sen al, hesap sonunda çıkar” gibi ifadeler bedelin kesin belirlenmediğini gösterebilir. Buna karşılık iş sahibinin belirli bir teklifi açıkça kabul ettiği yazışma, bedelin kararlaştırılmış olduğuna işaret edebilir ve m.481 yerine sözleşmedeki bedel uygulanabilir.
Mahkeme Bedeli Nasıl Hesaplar?
Bedel konusunda taraflar anlaşamıyorsa mahkeme çoğu teknik işte bilirkişi incelemesine başvurur. Bilirkişinin görevi yalnız toplam bir rakam yazmak değildir. Eserin kapsamını, yapıldığı yer ve tarihi, malzeme ve işçilik seviyesini, metrajı, piyasa rayicini ve belgelenen giderleri ayrı ayrı incelemesi gerekir.
İş tamamlandıktan yıllar sonra dava açılmışsa geriye dönük rayiç belirlemesi yapılması gerekebilir. Bu nedenle malzeme faturalarının, taşeron hesaplarının, iş programının, fotoğrafların ve yapılan imalatın miktarını gösteren belgelerin saklanması önemlidir. Sonradan fiyat artışlarını bugünkü rakamlarla geriye yürütmek yerine işin yapıldığı dönem esas alınmalıdır.
Uygulama Örnekleri
Tadilat yapıldı fakat fiyat hiç yazılmadı
Usta veya yüklenici işi tamamlamış ve teslim etmiş, ancak taraflar yalnız “sonunda hesaplaşırız” demişse ücretin hiç doğmadığı ileri sürülemez. TBK m.481 ölçütleriyle işin yapıldığı yerdeki ve zamandaki değer ile giderler belirlenir.
Özel mobilya üretildi, yalnız “tahmini fiyat” verildi
Teklifin yaklaşık olduğu açıkça anlaşılıyorsa nihai bedel m.481’e göre belirlenebilir. Ancak bedelin yaklaşık tahmini aşırı aşılmışsa TBK m.482 ayrıca incelenmelidir.
Ek işler sonradan istendi
Ana sözleşmede sabit bedel belirlenmiş olsa bile iş sahibi sonradan sözleşme dışı ek eser talep etmiş olabilir. Ek işin varlığı ve bedeli ayrıca ispatlanır. Ek iş için bedel belirlenmemişse, o ek eser yönünden m.481 hesabı gündeme gelebilir.
İş sahibi “fiyat fazla” diyerek hiç ödeme yapmadı
Bedelin miktarı tartışmalı olsa bile ortaya çıkarılan eserin değeri bilirkişiyle belirlenebilir. İş sahibinin ayıp veya eksik iş savunmaları varsa bunlar da bedel hesabıyla birlikte incelenir.
Ayıplı veya Eksik İş Bedel Hesabını Nasıl Etkiler?
TBK m.481, ayıplı eserin seçimlik haklarını ortadan kaldırmaz. İş sahibi TBK m.475 koşulları varsa dönme, bedelden indirim veya ücretsiz onarım talep edebilir. Dolayısıyla rayiç bedel hesaplandıktan sonra ayıbın bedel üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilir.
Eksik işte ise önce sözleşme kapsamında yapılması gereken fakat yapılmayan imalat belirlenir. Yüklenici tamamlamadığı işi yapılmış gibi bedel hesabına dahil edemez. Metraj ve keşif incelemesi bu nedenle önemlidir.
Eser sözleşmesinin genel çerçevesi için TBK 470 eser sözleşmesi rehberi, ücretin ne zaman muaccel olduğu için TBK 479 teslim ve ödeme rehberi incelenebilir.
Mersin’de Bedeli Belirlenmemiş Eser Sözleşmelerinde Dosya Hazırlığı
Mersin’de tadilat, inşaat, mobilya, makine, özel üretim ve ticari işlerde yazılı fiyat bulunmaması sıkça hesap uyuşmazlığına dönüşür. Dosya hazırlanırken önce yapılan iş kalemleri tek tek çıkarılmalı, işin yapıldığı tarihler belirlenmeli, malzeme ve işçilik belgeleri toplanmalı ve yapılan ödemeler ayrı tabloda gösterilmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bu tür uyuşmazlıklarda sabit bedel–yaklaşık bedel–bedelsiz iş iddialarını ayırarak TBK m.480-482 sistemine göre inceleme yapar. Amaç, bugünkü tahmini rakam yerine kanunun aradığı “yer ve zaman” ölçütüne dayalı somut hesap kurulmasıdır.
TBK 481 Hesabı İçin Hangi Belgeler Birlikte İncelenmelidir?
Bedel baştan belirlenmemişse uyuşmazlığın yalnız faturaya veya taraflardan birinin sonradan hazırladığı fiyat listesine bağlanması doğru değildir. Sağlıklı bir TBK m.481 hesabında önce işin kapsamı belirlenir; ardından bu kapsamın hangi tarihlerde, hangi yerde ve hangi teknik nitelikte gerçekleştirildiği ortaya konulur. Proje, teklif yazışmaları, WhatsApp mesajları, keşif notları, malzeme faturaları, alt yüklenici faturaları, banka hareketleri, teslim tutanakları ve işin tamamlanmış hâlini gösteren fotoğraflar bu nedenle birlikte değerlendirilmelidir.
İş sahibi bazı imalatların sözleşme dışında olduğunu ileri sürüyorsa, her kalemin kim tarafından istendiği ve ne zaman yapıldığı ayrılmalıdır. Yüklenici “ek iş” dediği bir kalemin aslında ana işin doğal ve zorunlu parçası olduğunu ayrıca açıklamak zorunda kalabilir. Buna karşılık iş sahibinin sonradan talep ettiği, ana kapsamda bulunmayan bağımsız ek imalat için ayrıca bedel doğabilir. Bedel belirlenmemiş ek iş yönünden m.481 yeniden uygulanabilir.
Kısmen Tamamlanan Eserde Bedel Nasıl Değerlendirilir?
Uyuşmazlık iş tamamlanmadan sona ermişse önce fiilen hangi kısmın yapıldığı belirlenmelidir. Tamamlanmamış veya hiç yapılmamış imalat, sanki teslim edilmiş eser gibi tam bedel hesabına sokulamaz. Yapılmış kısmın ekonomik değeri, malzeme ve işçilik oranı ile varsa eksik veya ayıplı kısımların tamamlanma maliyeti teknik incelemeyle ayrıştırılır.
Bu inceleme özellikle tadilat ve inşaat işlerinde metraj üzerinden yapılabilir. Örneğin sözleşmede bütün dairenin elektrik tesisatı, sıhhi tesisat ve mutfak yenilemesi amaçlanmış fakat yalnız elektrik işi tamamlanmışsa, toplam varsayımsal eser bedeli üzerinden doğrudan tam ücret talebi yerine gerçekleştirilen imalatın kapsamı belirlenir. Tarafların sözleşmeyi neden ve hangi hukuki sebeple sona erdirdiği ise bu teknik hesap dışında ayrıca değerlendirilir.
İş Sahibinin Daha Önce Yaptığı Ödemeler Nasıl Mahsup Edilir?
TBK m.481 ile brüt eser bedeli belirlendikten sonra iş sahibinin ispatlanan ödemeleri ayrıca düşülmelidir. Nakit, havale, EFT veya üçüncü kişiye yapılan malzeme ödemelerinin hangi borca ilişkin olduğu açıklanmalıdır. Banka açıklamasında “tadilat”, “mobilya avans”, “hakediş” gibi ifadeler varsa aidiyetin tespiti kolaylaşır.
Birden fazla iş veya dönem bulunuyorsa ödeme kayıtları tarih sırasıyla tabloya dökülmelidir. Yüklenicinin aldığı avans, malzeme için aldığı ayrı tutar ve işçilik ödemeleri birbirine karıştırılmamalıdır. Mahkemenin hükmedeceği bakiye, m.481’e göre belirlenen bedelden geçerli ve ispatlanmış ödemelerin mahsup edilmesiyle bulunur.
Bedel Hesabında KDV ve Vergisel Belgeler Nasıl Ele Alınır?
Taraflar arasındaki hukuki bedel hesabı ile vergisel yükümlülükler aynı şey değildir. Fatura düzenlenmesi gereken bir ticari işlemde KDV ve diğer vergisel unsurlar ilgili vergi mevzuatına göre ayrıca değerlendirilir. Bilirkişi raporunda kullanılan piyasa rayicinin KDV dahil mi hariç mi olduğu açıkça yazılmalıdır; aksi hâlde aynı vergi unsurunun iki kez eklenmesi veya hiç dikkate alınmaması riski doğar.
Tarafların sözleşme veya teklif yazışmasında “KDV dahil”, “KDV hariç” gibi bir kayıt varsa bu da bedelin belirlenmesinde dikkate alınır. Bedelin hiç konuşulmadığı durumda ise teknik bilirkişi hangi rayiç kaynağını kullandığını ve bu kaynağın vergi içeriğini açıklamalıdır.
Bilirkişi Raporuna İtirazda Hangi Sorular Sorulmalıdır?
TBK m.481 raporunun denetlenebilir olması gerekir. Raporda işin yapıldığı tarih yerine dava tarihinin rayici kullanılmışsa, Mersin’deki iş için başka şehir rayici alınmışsa, metraj açıklanmamışsa veya yalnız tek taraflı faturaya dayanılmışsa bunlar somut itiraz başlıklarıdır. Rapor; her iş kalemini, miktarı, birim fiyat kaynağını, tarih ve yer ölçütünü, giderleri ve yapılan ödemeleri ayrı göstermelidir.
“Toplam bedel 750.000 TL’dir” şeklinde kaynağı açıklanmayan tek satırlık sonuç, tarafların hesabı denetlemesini güçleştirir. İtirazda istenen şey yalnız daha düşük veya daha yüksek rakam değil; kanunun öngördüğü hesap yönteminin şeffaf biçimde uygulanması olmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Fiyat konuşulmadan yapılan işin parası istenebilir mi?
Evet. Ücretli eser sözleşmesinin varlığı ispatlanabiliyorsa TBK m.481 bedelin yer ve zaman değeri ile yüklenicinin giderlerine göre belirlenmesini öngörür.
Usta istediği fiyatı yazabilir mi?
Hayır. Bedel kararlaştırılmamışsa yüklenicinin tek taraflı belirlediği rakam kesin değildir; m.481 ölçütleri uygulanır.
Yaklaşık fiyat bağlayıcı mı?
Yaklaşık bedel kesin götürü bedel değildir. Nihai bedel m.481’e göre belirlenebilir; aşırı aşım varsa TBK m.482’deki özel haklar gündeme gelir.
Bugünkü fiyatla hesap yapılır mı?
TBK m.481 eserin yapıldığı yer ve zamanı esas alır. Sonradan açılan davada geçmiş tarihteki rayiç belirlenmelidir.
Malzeme faturaları yeterli mi?
Faturalar önemli delildir fakat bedel yalnız malzeme toplamından oluşmaz. İşçilik, uzmanlık, nakliye ve eserin piyasa değeri de değerlendirilir.
Yazılı sözleşme yoksa bedel davası açılamaz mı?
Yazılı sözleşmenin olmaması otomatik olarak dava hakkını ortadan kaldırmaz. Sözleşmenin kurulması ve bedel, HMK’nın ispat kuralları çerçevesinde mevcut delillerle ortaya konulmalıdır.
Ek işlerin bedeli ayrıca istenir mi?
Ek işin gerçekten iş sahibi tarafından istendiği ve ana sözleşme kapsamı dışında olduğu ispatlanırsa bedeli ayrıca gündeme gelebilir. Bedel belirlenmemişse m.481 uygulanabilir.
İş ayıplıysa yine bedel hesaplanır mı?
Önce eser bedeli belirlenebilir; ardından iş sahibinin TBK m.475’teki ayıp haklarının bedel üzerindeki sonucu değerlendirilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
