Eşya ve Malvarlığı Değerleri Ne Zaman Muhafaza Altına Alınır? CMK 123 (2026)
Kısa ve net cevap: CMK 123’e göre ispat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri muhafaza altına alınır. Yanında bulunduran kişi bu eşyayı kendi rızasıyla teslim etmezse eşya veya diğer malvarlığı değeri üzerine el koyma işlemi uygulanabilir. Muhafaza altına alma ile el koyma aynı şey değildir: kişi eşyayı rızasıyla soruşturma makamına veriyorsa muhafaza; teslim etmiyorsa kanuni yetkiye dayanılarak el koyma söz konusu olur. Tedbir yalnız soruşturmayla bağlantılı, delil niteliği taşıyan veya müsadere konusu olabilecek değerlerle sınırlıdır; ilgisiz malvarlığına genel ve sınırsız biçimde el konulamaz.
Muhafaza altına alma ne demektir?
Muhafaza altına alma, ceza soruşturması veya kovuşturmasında delil olarak yararlı görülen ya da müsadere konusu olabilecek eşya veya malvarlığı değerinin soruşturma makamının güvenli korumasına alınmasıdır. Eşyanın kaybolmasını, değiştirilmesini veya yok edilmesini önler.
CMK 123 bakımından önemli ayrım, eşyanın zilyedinin rızasıdır. Kişi talep üzerine eşyayı gönüllü biçimde teslim ederse muhafaza altına alma söz konusudur. Kişi teslim etmeyi reddederse zorlayıcı koruma tedbiri olan el koyma gündeme gelir.
Muhafaza altına alınan eşyanın ne olduğu, kimden ne zaman teslim alındığı ve nerede saklandığı tutanakla kayıt altına alınmalıdır. Delilin güvenilirliği, yalnız içeriğine değil bu koruma zincirine de bağlıdır.
Muhafaza altına alma ile el koyma arasındaki fark nedir?
Muhafaza altına alma rızaya dayalı teslimle gerçekleşebilir. El koyma ise eşyanın veya malvarlığı değerinin, sahibinin ya da zilyedinin rızası bulunmasa bile kanuni koruma tedbiriyle devletin fiili hâkimiyetine alınmasıdır.
Bu ayrım karar makamı bakımından önemlidir. El koyma CMK 127’deki hâkim kararı ve acil hâllerde savcı/kolluk amiri emri gibi özel usul güvencelerine tabidir. Rızayla teslimde aynı zorlayıcı işlem bulunmaz.
Ancak rızanın gerçek ve özgür olması gerekir. Kolluk baskısıyla “teslim tutanağı” imzalatılması hâlinde işlemin gerçekte el koyma olup olmadığı tartışılabilir. Kişinin teslim iradesi açık ve tutanağa bağlanmış olmalıdır.
Hangi eşya “ispat aracı olarak yararlı” sayılır?
Bir eşyanın soruşturulan olayın aydınlatılmasına katkı sağlayabilecek bilgi veya iz taşıması gerekir. Suçta kullanılan araç, olayda kullanılan belge, kamera kaydı, suç eşyasının bulunduğu kap, biyolojik örnek veya olayla ilgili dijital cihaz somut dosyaya göre delil niteliği taşıyabilir.
Yalnız şüphelinin mülkiyetinde bulunan her eşya delil değildir. Soruşturmayla bağlantı kurulmalıdır. Örneğin bilişim suçunda olayla ilgisi bulunmayan ev eşyalarının muhafaza altına alınması CMK 123’ün amacını aşar.
Tedbir ölçülü olmalıdır. Delilin bir kopyası soruşturma amacını sağlıyorsa uzun süre fiziksel eşyanın tutulmasının gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir.
Müsadere konusu olabilecek malvarlığı değerleri nasıl değerlendirilir?
CMK 123 yalnız delilleri değil, eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerlerini de kapsar. TCK 54 eşya müsaderesini, TCK 55 kazanç müsaderesini düzenler.
Suçun işlenmesinde kullanılan, suçun işlenmesine tahsis edilen veya suçtan meydana gelen eşya somut şartlarda müsadere konusu olabilir. Suçtan elde edilen veya suçun işlenmesiyle sağlanan ekonomik kazanç da kazanç müsaderesi kapsamına girebilir.
Müsadere ihtimali bulunması otomatik ve sınırsız el koyma yetkisi vermez. Malvarlığı değerinin suçla hukuki ve ekonomik bağlantısı somutlaştırılmalıdır.
Kişi eşyayı teslim etmezse ne olur?
CMK 123/2’ye göre yanında bulunduran kişinin istem üzerine eşyayı teslim etmemesi hâlinde eşya veya diğer malvarlığı değerine el konulabilir. Bu noktadan sonra CMK 127 ve özel el koyma hükümleri uygulanır.
El koyma kararının yetkili makam tarafından verilmesi gerekir. Hâkim kararı kuraldır; gecikmesinde sakınca bulunan hâlde savcı, savcıya ulaşılamayan durumda kanunun izin verdiği ölçüde kolluk amirinin yazılı emri gündeme gelebilir.
Zor kullanmanın ölçüsü de sınırsız değildir. Eşyayı elde etmek için yapılan müdahale kanuni, gerekli ve ölçülü olmalıdır.
Muhafaza veya el koymanın kapsamı nasıl sınırlandırılır?
Koruma tedbiri, soruşturulan suçla bağlantılı eşya ve malvarlığıyla sınırlı olmalıdır. Bir işyerinde belirli muhasebe kayıtları aranırken şirketin tüm fiziksel arşivinin yıllarca tutulması ölçülülük sorunu doğurabilir.
Arama kararı, el koyma kararı ve eşya listesi birlikte incelenir. Hangi eşyanın hangi gerekçeyle alındığı anlaşılabilir olmalıdır.
İlgisiz eşya tesadüfen alınmışsa iadesi istenebilir. Başka suçla bağlantılı delil tesadüfen ortaya çıkmışsa CMK 138’deki özel hüküm uygulanır.
Üçüncü kişiye ait eşya muhafaza altına alınabilir veya el konulabilir mi?
Eşyanın üçüncü kişiye ait olması tek başına tedbiri engellemez. Delil niteliği veya müsadere bağlantısı varsa ve kanuni şartlar oluşmuşsa üçüncü kişinin zilyetliğindeki eşya da koruma altına alınabilir.
Ancak üçüncü kişinin iyi niyeti, mülkiyet hakkı ve eşyanın suçla bağlantısının derecesi özellikle önemlidir. Müsadere hükümleri, iyi niyetli üçüncü kişinin haklarını ayrıca korur.
Üçüncü kişi eşyanın soruşturmayla ilgisiz olduğunu veya artık tutulmasına gerek bulunmadığını ileri sürerek iade talebinde bulunabilir.
Telefon ve bilgisayar CMK 123’e göre alınabilir mi?
Telefon veya bilgisayar fiziksel eşya olarak delil niteliği taşıyabilir; ancak cihaz içeriğinde arama, kopyalama ve çözümleme bakımından CMK 134’ün özel şartları uygulanır.
Bu nedenle “telefonu delil olarak aldık” ile “telefonun bütün içeriğini inceledik” aynı hukuki işlem değildir. Dijital içerik üzerinde yapılacak inceleme için özel karar, kuvvetli şüphe ve başka surette delil elde edilememe koşulları ayrıca değerlendirilir.
Mümkünse adli kopya alınarak cihazın iadesi, soruşturma amacı ile kişinin mülkiyet ve iletişim hakları arasında daha ölçülü çözüm sağlayabilir.
Para, kıymetli evrak veya değerli eşya nasıl muhafaza edilir?
Para, altın, kıymetli evrak veya başka değerli eşya delil ya da müsadere konusu ise ayrıntılı şekilde sayılmalı, nitelikleri kaydedilmeli ve güvenli emanet prosedürüne alınmalıdır.
Nakit parada miktar, para birimi ve mümkün olduğunda kupür dağılımı; kıymetli evrakta seri veya belge numarası; değerli eşyada ayırt edici özellikler tutanağa yazılmalıdır.
Emanet zincirinin açık tutulması, kayıp veya değişiklik iddialarını önler. İlgili kişi CMK 121 kapsamında el konulan/muhafaza edilen eşyanın tam listesini talep edebilir.
Muhafaza altındaki veya el konulan eşya ne zaman iade edilir?
CMK 131’e göre soruşturma veya kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmayan ve müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılan eşyanın iadesi gündeme gelir. İade re’sen yapılabileceği gibi hak sahibi tarafından talep de edilebilir.
Delilin fotoğrafı, örneği veya adli kopyası soruşturma için yeterliyse fiziksel eşyanın tutulmaya devam edilmesinin gerekliliği değerlendirilmelidir. Özellikle ticari faaliyette kullanılan cihaz veya araçların uzun süre tutulması ölçülülük açısından önemlidir.
Mülkiyet konusunda ciddi uyuşmazlık varsa ceza makamı eşyanın kime verileceğini ayrıca değerlendirir; gerektiğinde hukuk mahkemesindeki uyuşmazlığın sonucu etkili olabilir.
Muhafaza işlemi delil zincirini nasıl etkiler?
Delilin ilk teslim alındığı andan bilirkişi incelemesine ve mahkemeye kadar kimlerin elinden geçtiğinin izlenebilir olması gerekir. Teslim-tesellüm kayıtları, mühür numaraları ve emanet bürosu kayıtları bu zinciri oluşturur.
Zincirde açıklanamayan kopukluk delilin güvenilirliğini zayıflatabilir. Örneğin telefonun listede bir IMEI numarasıyla, bilirkişi raporunda başka numarayla görünmesi açıklanmalıdır.
Dijital delilde hash değeri, fiziksel delilde mühür ve seri numarası gibi teknik tanımlayıcılar bütünlüğün korunmasına yardımcı olur.
El koymaya itiraz edilebilir mi?
Evet. El koyma kararı ve hâkim onayı yargısal denetime tabidir. İlgili kişi, tedbirin kanuni şartlarının bulunmadığını, eşyanın suçla ilgisiz olduğunu veya artık muhafazaya gerek kalmadığını ileri sürebilir.
İtirazın yanı sıra eşyanın iadesi veya kopya alınıp fiziksel cihazın teslim edilmesi gibi daha ölçülü çözüm talep edilebilir.
El koymanın kanuni sürede hâkim onayına sunulmaması veya hâkimin süresi içinde karar vermemesi CMK 127’de özel sonuçlara bağlanmıştır.
Mersin ve Türkiye geneli uygulama
CMK 123 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de yürütülen ceza soruşturmalarında da delil veya müsadere konusu olmayan ilgisiz malvarlığının süresiz tutulması hukuka uygun değildir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki muhafaza, el koyma, eşya iadesi ve delil hukuku dosyaları yetkili savcılık ve mahkemeler nezdinde Mersin’den koordine edilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Muhafaza altına alma ile el koyma aynı mı?
Hayır. Rızayla teslimde muhafaza; kişi teslim etmez ve zorlayıcı tedbir uygulanırsa el koyma söz konusu olur.
2. Hangi eşya muhafaza altına alınabilir?
İspat aracı olarak yararlı görülen veya eşya/kazanç müsaderesine konu olabilecek malvarlığı değerleri.
3. Polis her eşyayı alabilir mi?
Hayır. Soruşturmayla delil veya müsadere bağlantısı bulunmalıdır.
4. Telefonumu gönüllü teslim edersem el koyma sayılır mı?
Gerçek ve özgür rızayla teslim, kural olarak muhafaza altına alma niteliğindedir; işlemin fiili koşulları önemlidir.
5. Telefon içeriği hemen incelenebilir mi?
Dijital içerik incelemesi CMK 134’teki özel şartlara tabidir.
6. Üçüncü kişinin eşyasına el konulabilir mi?
Kanuni delil veya müsadere bağlantısı varsa mümkündür; üçüncü kişinin hakları ayrıca korunur.
7. El konulan eşyanın listesini alabilir miyim?
Evet. CMK 121 kapsamında tam liste düzenlenir ve ilgilisine örneği verilir.
8. Eşyam artık delil değilse geri isteyebilir miyim?
Evet. CMK 131 şartlarıyla iade talep edilebilir.
9. Para el konulursa miktar yazılmalı mı?
Evet. Miktar ve ayırt edici bilgiler ayrıntılı tutanağa geçirilmelidir.
10. El koymaya itiraz edilebilir mi?
Evet. Karar veya onay yargısal denetime tabidir.
11. Rıza baskıyla alınmışsa ne olur?
Gerçek rıza bulunup bulunmadığı tartışılır; fiilen zorlayıcı el koyma yapılmışsa CMK 127 şartları aranır.
12. Delil zinciri bozulursa delil otomatik yok mu sayılır?
Her eksiklik otomatik sonuç doğurmaz; ancak delilin güvenilirliği ve hukuka uygunluğu ciddi biçimde etkilenebilir.
Resmî kaynaklar ve ilgili içerikler
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 5271 sayılı CMK
- Arama sonunda belge ve eşya listesi – CMK 121
- Arama kararını kim verir? – CMK 119
- Özel hayatın gizliliğini ihlal – TCK 134
Hukukçu incelemesi ve güncellik
Bu rehber 15 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki CMK 123 ve bağlantılı 127, 131 ile TCK 54-55 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Rızayla teslimde muhafaza altına alma, teslim edilmemesi hâlinde el koyma ayrımı kanun metnine uygun açıklanmıştır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu, Sicil 3472. İnceleme: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu, Sicil 5507.
Telefon: +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
