Faktoring Komisyonu, Masraf ve Kesintilere Nasıl İtiraz Edilir? | 2026
Kısa ve net cevap: Faktoring şirketinin kestiği komisyon, ücret veya masrafa itiraz edilirken yalnız “tutar yüksek” denilmesi yeterli değildir. Her kesintinin sözleşmesel dayanağı, hesaplama yöntemi, hangi hizmet karşılığında alındığı, işlemden önce kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı ve tahakkuk/tahsil kaydı ayrı ayrı incelenmelidir. 6361 sayılı Kanunun 38. maddesi faktoring sözleşmesinin finansman, tahsilat, hesap tutma ve garanti hizmetleri karşılığında kurulduğunu düzenler. Standart sözleşme hükümleri bakımından TBK 20-25 genel işlem koşulları; ticari faiz ve ücret ilişkilerinde TTK’nın ticari iş hükümleri; haksız tahsil edilen tutarın iadesinde ise sözleşmeye aykırılık ve gerektiğinde TBK 77 ve devamındaki sebepsiz zenginleşme hükümleri gündeme gelir.
Faktoring ücret ve komisyonlarının hukuki dayanağı
Faktoring işlemi klasik banka kredisiyle aynı hukuki yapı değildir. 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanununun 38. maddesi uyarınca faktoring sözleşmesi, fatura ile tevsik edilen mal veya hizmet satışından doğmuş ya da doğacak alacakların devri üzerinden tahsilat, borçlu ve müşteri hesaplarının tutulması, garanti ve/veya finansman hizmetlerinden bir veya birkaçının birlikte sunulmasını konu alır. Bu nedenle müşteriden alınan bedelin adı ve ekonomik işlevi belirlenmeden hukuki denetim yapılamaz.
Taraflar tacir olduğunda sözleşme serbestisi geniştir; ancak bu serbesti sınırsız değildir. Emredici kanun hükümlerine aykırı kesinti yapılamaz. Sözleşmeye önceden konulan, karşı tarafın içeriğine etki edemediği standart hükümler TBK 20-25 kapsamında genel işlem koşulu denetimine tabidir. TTK 18 uyarınca tacir ticari faaliyetlerinde basiretli davranmakla yükümlüdür; bu kural faktoring şirketinin de müşterinin de sözleşme, hesap ve bildirimlerini dikkatle yürütmesini gerektirir.
Güncel sektörel mevzuat BDDK faktoring mevzuatı üzerinden; Türk Borçlar Kanunu ise Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir.
Faktoring işleminde hangi ücret ve kesintiler görülebilir?
Uygulamada faktoring finansman bedeli, faktoring komisyonu, tahsilat hizmeti bedeli, garanti hizmeti bedeli, operasyon/işlem giderleri ve ilgili vergisel yükler farklı adlarla görülebilir. Bir kalemin adının “komisyon” olması onun otomatik olarak geçerli olduğu anlamına gelmediği gibi, “masraf” yazılması da gerçek bir gider bulunduğunu kendiliğinden kanıtlamaz. Her kalemin sözleşmedeki tanımı ve hesap formülü bulunmalıdır.
En sık sorun, müşteriye bildirilen brüt finansman tutarı ile hesabına geçen net tutar arasındaki farkın açıklanmamasıdır. Örneğin işlem formunda belirli bir finansman oranı yazılı olduğu halde tahsilat tablosunda ek bir hizmet bedeli uygulanmışsa, bu kalemin sözleşmede nerede düzenlendiği ve hangi hizmetin karşılığı olduğu sorulmalıdır. Kesinti sözleşmede hiç yoksa veya müşteri sonradan tek taraflı bildirilen bir tarifeye tabi tutulmuşsa, şirketin dayanağı somut biçimde açıklaması gerekir.
Bir başka sorun aynı hizmet için mükerrer ücret alınmasıdır. Çerçeve sözleşmede tahsilat hizmeti komisyona dahil edilmişken işlem bazında ayrıca “tahsilat ücreti” kesilmişse iki bedelin farklı hizmetlere mi yoksa aynı hizmete mi ilişkin olduğu incelenir. Aynı ekonomik hizmetin farklı adlarla iki kez ücretlendirilmesi uyuşmazlık yaratabilir.
Kesinti kontrolü adım adım nasıl yapılır?
İlk adım çerçeve sözleşme ile işlem bazlı faktoring formunu yan yana koymaktır. Sözleşmedeki ücret maddeleri tek tek çıkarılır; oran mı sabit tutar mı olduğu, hesaplama matrahı, başlangıç ve bitiş tarihi, erken tahsil halinde indirim veya düzeltme öngörülüp öngörülmediği belirlenir. Daha sonra faktoring şirketinin hesap ekstresi ve müşterinin banka hesabına yatan net finansman karşılaştırılır.
İkinci adım vade hesabıdır. Finansman maliyeti, alacağın devralındığı tarih ile beklenen tahsil tarihi arasındaki süreye bağlı hesaplanıyorsa gün sayısının doğru olup olmadığı denetlenmelidir. Borçlu vadeden önce ödeme yapmışsa sözleşmenin erken tahsilat sonucunu nasıl düzenlediği önem kazanır. Şirketin önceden tahsil ettiği finansman bedelinin tamamını tutup tutamayacağı sözleşmenin açık hükmüne göre değerlendirilir.
Üçüncü adım tahsilatların mahsup sırasıdır. Borçludan veya müşteriden gelen ödeme önce masrafa, faize, komisyona veya ana paraya mahsup edilmiş olabilir. Bu sıra sözleşmede düzenlenmişse hüküm okunmalı; düzenlenmemişse TBK’nın mahsup ve ifa hükümleri uygulanmalıdır. Yanlış mahsup, borç sona erdiği halde açık bakiye görünmesine ve yeni ücret tahakkuk etmesine yol açabilir.
Dördüncü adım vergisel kalemleri hizmet bedelinden ayırmaktır. Şirketin kendi ücreti ile kanunen tahsil edilen vergi birbirine karıştırılmamalıdır. İtiraz yazısında “toplam kesinti” yerine her kalem ayrı satırda gösterilirse uyuşmazlık daha hızlı çözülebilir.
Standart faktoring sözleşmelerinde genel işlem koşulları
TBK 20, genel işlem koşullarını bir sözleşme yapılırken düzenleyenin ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu hükümler olarak tanımlar. Faktoring çerçeve sözleşmesinin tüm hükümleri kendiliğinden geçersiz değildir; fakat standart bir ücret veya tek taraflı değişiklik maddesi TBK 21-25 denetimine girebilir.
TBK 21 bakımından karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşulunun sözleşme kapsamına girmesi için düzenleyenin bu koşulların varlığı hakkında açık bilgi vermesi ve içeriğini öğrenme imkânı sağlaması gerekir. TBK 23, belirsiz hükmün düzenleyenin aleyhine yorumlanmasını öngörür. TBK 24 ise genel işlem koşulunun bulunduğu sözleşmede düzenleyene, karşı taraf aleyhine sözleşme hükmünü tek yanlı değiştirme veya yeni düzenleme getirme yetkisi veren kayıtların yazılmamış sayılacağını düzenler.
Bu hükümler nedeniyle faktoring şirketinin “tarifemizi her zaman değiştirebiliriz” kaydı üzerinden geçmiş işlemlere geriye dönük yeni ücret uygulaması ayrıca denetlenmelidir. Tarafların tacir olması genel işlem koşulları hükümlerini kategorik olarak ortadan kaldırmaz. Ancak tacirin basiret yükümlülüğü ve sözleşme görüşmelerindeki fiili pazarlık gücü somut olayda dikkate alınır.
Faktoring maliyeti hesabında sık görülen hatalar
Birinci hata, finansman tutarı yerine faturanın brüt tutarının ücret matrahı alınmasıdır. Sözleşme hangi matrahı öngörüyorsa hesap ona göre yapılmalıdır. İkinci hata, vade gün sayısının işlem tarihinden değil yanlış bir tarihten başlatılmasıdır. Üçüncü hata, borçlunun erken ödemesinin hesaba geç işlenmesidir. Dördüncü hata, aynı tahsilatın bir işlemde borcu azaltırken başka işlemde de ücret matrahına dahil edilmesidir.
Beşinci hata, kapatılan işlemde kalan teminat veya blokajın müşteri hesabına iade edilmemesidir. Altıncı hata, faktoring işlemiyle bağlantısı olmayan genel cari hesap borçlarının belirli bir faturaya mahsup edilmesidir. Yedinci hata ise takip masrafı doğmadan takip masrafı adıyla tahsilat yapılmasıdır. Her bir hata farklı hukuki sonucu doğurduğu için hesap raporu yalnız toplam bakiye göstermemeli, işlem bazlı olmalıdır.
İşlemde kambiyo senedi kullanılmışsa senet tahsilatı ile faktoring alacağının tahsilatı aynı tabloda izlenmelidir. Aksi halde çek/bono bedeli tahsil edildiği halde faktoring hesabında açık bakiye bırakılması mümkündür. Bu konuda tahsil edilen çek veya senedin iadesi rehberi ayrıca incelenebilir.
Faktoring komisyonuna ve masrafa nasıl itiraz edilir?
İtiraz öncelikle yazılı ve hesap verilebilir biçimde yapılmalıdır. KEP, noter veya şirketin kalıcı veri saklayıcısı üzerinden yapılacak başvuruda işlem numarası, fatura, finansman tarihi, sözleşmede kararlaştırılan ücret, fiilen kesilen ücret ve aradaki fark açıkça gösterilmelidir. “Fazla kesinti yapıldı” yerine “X işleminde sözleşmenin Y maddesinde yüzde … öngörülmesine rağmen … TL kesildi; hesap ve dayanak belgesinin verilmesi, farkın iadesi istenir” biçiminde somutlaştırma yapılmalıdır.
Şirketten ayrıntılı hesap ekstresi, işlem maliyet tablosu, dayanak fatura ve masraf belgesi, tahsilat hareketleri ve uygulanan tarifenin sözleşmenin hangi hükmüne dayandığı istenmelidir. Müşterinin elinde yalnız banka dekontu varsa faktoring şirketinin ticari defter ve elektronik kayıtları uyuşmazlığın çözümünde belirleyici hale gelir.
İtiraz üzerine şirket düzeltme yaparsa mahsup kaydı ayrıca kontrol edilmelidir. Bedelin sonraki işleme “alacak” yazılması ile müşterinin hesabına fiilen iade edilmesi aynı şey değildir. Ticari ilişki sona ermişse açık müşteri alacağının banka yoluyla geri ödenmesi gerekir.
Zorunlu arabuluculuk, görevli mahkeme ve ispat
Faktoring sözleşmesinden doğan uyuşmazlık tarafların ticari işletmesiyle ilgiliyse TTK 4 kapsamında ticari dava niteliğindedir. TTK 5 gereğince görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Talep bir miktar paranın iadesi veya tazminatı ise TTK 5/A uyarınca dava açılmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. Arabuluculukta kesinti tablosunun ve dayanak sözleşme maddelerinin sunulması, anlaşma ihtimalini artırdığı gibi dava konusu hesabı da netleştirir.
İspat bakımından HMK 190 genel kuralı ve HMK 222 ticari defter hükümleri uygulanır. Müşteri yaptığı ödemeleri ve hangi kesintiye itiraz ettiğini somutlaştırmalı; faktoring şirketi ise talep ettiği ücretin sözleşme ve kayıt dayanağını göstermelidir. Bilirkişi, hukuki geçerlilik konusunda karar vermek yerine sözleşmede yazan formülle fiili tahakkuku karşılaştırmalıdır.
Kesintinin hukuki sebebinin bulunmadığı sonucuna varılırsa fazla tahsilatın iadesi talep edilebilir. İade talebinin hukuki niteliği, kesintinin geçersiz sözleşme hükmüne, sözleşmeye aykırı hesaplamaya veya tamamen sebepsiz tahsilata dayanmasına göre belirlenir. TBK 77 ve devamı sebepsiz zenginleşme hükümleri özellikle hukuki sebebi olmayan tahsilatlarda gündeme gelir.
İtiraz dosyasında bulunması gereken belgeler
- Faktoring çerçeve sözleşmesi ve tüm ekleri.
- İşlem bazlı faktoring/temlik formları.
- Fatura ve e-fatura kayıtları.
- Müşteriye yapılan finansman ödeme dekontu.
- Faktoring şirketinin ayrıntılı hesap ekstresi.
- Kesilen komisyon ve masraf faturaları.
- Borçlu tahsilat kayıtları.
- Kapatılan işlemlere ilişkin hesap dökümleri.
- Varsa çek/bono ve tahsil bilgileri.
- İtiraz dilekçesi, KEP veya noter yazışmaları.
Sık sorulan sorular
Faktoring şirketi istediği oranda komisyon kesebilir mi?
Hayır. Kesinti sözleşmeye, emredici mevzuata ve fiilen sunulan hizmete dayanmalıdır. Tutarın hesap yöntemi ve matrahı denetlenebilir olmalıdır.
Sözleşmede “tarife değişebilir” yazması yeterli midir?
Standart ve tek taraflı değişiklik hükümleri TBK 20-25 kapsamında denetlenir. Özellikle karşı taraf aleyhine tek yanlı değişiklik yetkisi TBK 24 bakımından ayrıca incelenir.
Erken tahsilatta komisyon iadesi zorunlu mudur?
Sonuç sözleşmedeki ücretin niteliğine ve hesaplama formülüne bağlıdır. Süreye bağlı finansman maliyeti ile işlem başına sabit hizmet bedeli aynı şekilde değerlendirilmez.
Masraf belgesi isteme hakkım var mı?
İtiraz edilen masrafın hangi işleme ve hangi hizmete ait olduğunun açıklanması gerekir. Gerçek gider iddiası varsa dayanak kayıt ve belgeler talep edilmelidir.
Fazla kesilen tutar sonraki işleme mahsup edilebilir mi?
Taraflar mahsup konusunda anlaşabilir. Ancak müşteri iade istiyorsa ve mahsup için hukuki/sözleşmesel dayanak yoksa şirketin tek taraflı olarak alacağı süresiz hesapta tutması ayrıca uyuşmazlık doğurur.
Dava açmadan önce arabuluculuk gerekir mi?
Ticari bir miktar para alacağı veya tazminat talebinde TTK 5/A gereğince dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Faktoring şirketinin ticari defterleri incelenebilir mi?
Uyuşmazlıkta HMK ve TTK hükümleri çerçevesinde şirket kayıtları ve ticari defterleri delil olarak incelenebilir; mahkeme gerektiğinde bilirkişi incelemesi yaptırır.
Hangi tarihten itibaren faiz istenebilir?
İade alacağının muacceliyet ve temerrüt tarihi somut talebin hukuki sebebine göre belirlenir. Yazılı iade talebi bu nedenle tarih ve tutar içermelidir.
Bilirkişi incelemesinde hangi sorular sorulmalıdır?
Uyuşmazlık bilirkişiye gönderildiğinde inceleme yalnız “şirket kayıtlarına göre bakiye budur” sonucuyla sınırlı kalmamalıdır. Her faktoring işlemi için sözleşmede öngörülen komisyon oranı, finansman oranı, hesaplama matrahı ve gün sayısı ayrı ayrı belirlenmeli; fiilen tahakkuk ettirilen tutarla karşılaştırılmalıdır. Borçludan yapılan tahsilatlar ile müşteriden yapılan geri ödemelerin hangi tarihte hesaba işlendiği de gösterilmelidir. Erken tahsilat varsa bunun sözleşmedeki ücret hesabına etkisi, bloke veya rezerv tutarlar varsa bunların kapanış hesabına nasıl yansıtıldığı açık bir tablo halinde ortaya konulmalıdır.
Bilirkişi ayrıca aynı ekonomik hizmet için iki ayrı ad altında ücret kesilip kesilmediğini, müşteriye gönderilen işlem formundaki oran ile muhasebe kayıtlarında uygulanan oranın aynı olup olmadığını ve sonradan uygulanan bir tarifenin geçmiş işleme yansıtılıp yansıtılmadığını teknik olarak incelemelidir. Hukuki geçerlilik konusunda karar vermek bilirkişinin değil mahkemenin görevidir. Bu nedenle raporda “kesinti hukuka uygundur” biçiminde soyut sonuç yerine, sözleşme hükmü ile fiili tahakkuk arasındaki farkın rakamsal olarak gösterilmesi gerekir.
İade talebinde temerrüt ve yazılı bildirim neden önemlidir?
Kesintinin iadesi istenirken talebin hangi işlemden doğduğunun, istenen tutarın ve ödeme için verilen sürenin yazılı olarak bildirilmesi uyuşmazlığın kapsamını netleştirir. TBK 117 uyarınca muaccel bir borcun borçlusu, kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; kanunda veya sözleşmede ihtarsız temerrüt öngörülen haller saklıdır. Bu nedenle iade talebinin KEP veya noter aracılığıyla gönderilmesi, bildirim tarihinin ve içeriğinin ispatını kolaylaştırır.
Bildirimde yalnız “fazla kesilen tüm bedelleri iade edin” denilmesi yerine işlem tarihi, fatura veya işlem numarası, sözleşmede yer alan oran, fiilen kesilen tutar, hesaplanan fark ve iadenin yapılacağı hesap açıkça gösterilmelidir. İtiraz edilen kalemin hesabı henüz tam belirlenemiyorsa şirketten hesap ekstresi ve dayanak belgelerin verilmesi istenmeli; sonrasında rakamsal talep somutlaştırılmalıdır. Bu yöntem hem arabuluculukta hem davada hangi kalemlerin uyuşmazlık konusu olduğunu açık hale getirir.
Sonuç
Faktoring komisyonu ve masraflarına itiraz, toplam maliyetin yüksek olduğu iddiasıyla değil, her kesintinin sözleşmesel ve kanuni temelinin denetlenmesiyle yapılır. Çerçeve sözleşme, işlem formu, net finansman, tahsilat tarihleri ve şirket hesap ekstresi aynı tabloda karşılaştırıldığında gerçek fark ortaya çıkar. Sözleşmede bulunmayan, yanlış matraha uygulanan, mükerrer tahsil edilen veya geçersiz standart hükme dayanan kesintiler için iade talebi gündeme gelir.
Hukuki kaynaklar
Bu içerik 6361 sayılı Kanunun faktoring sözleşmesine ilişkin 38. maddesi, 6098 sayılı TBK’nın 20-25 ve 77 ve devamı hükümleri, TTK’nın ticari dava ve ticari iş hükümleri ile HMK’nın ispat kuralları esas alınarak hazırlanmıştır. İşlem tarihindeki sözleşme ve BDDK düzenlemeleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Hesap raporu hazırlanırken kullanılacak yöntem
Mahkemeye veya arabuluculuğa sunulacak hesap çalışması tek toplam rakamdan oluşmamalıdır. Her faktoring işlemi için ayrı satır açılmalı; fatura bedeli, devredilen alacak, müşteriye ödenen net finansman, komisyon oranı ve tutarı, finansman süresi, vergi kalemleri, borçludan tahsil edilen bedel, müşteriden alınan ek ödeme ve işlem kapama tarihi ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Bu tablo, kesintinin sözleşmeye uygunluğunu hem tarafların hem bilirkişinin denetlemesini sağlar.
Kesinti farklı tarihlerde parça parça yapılmışsa her tahsilatın banka veya muhasebe işlem numarası da tabloya eklenmelidir. Böylece aynı kalemin iki kez tahsil edilip edilmediği, erken ödeme sonrası düzeltme yapılıp yapılmadığı ve müşteriye ait blokajın açık borca mahsup edilip edilmediği kolayca görülür. Hesap şeffaflığı, faktoring uyuşmazlığında hukuki tartışmanın en önemli maddi temelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
