Faktoring Sözleşmesi Mevcut ve Gelecek Alacaklar İçin Yapılabilir mi? | 6361 m.38 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet. 6361 sayılı Kanun m.38 uyarınca faktoring sözleşmesi, mal veya hizmet satışından doğmuş mevcut alacaklar ile sözleşme sırasında henüz doğmamış ancak ileride mal veya hizmet satışından doğacak gelecek alacaklar için kurulabilir. Ancak gelecekteki alacağın belirlenebilir olması, gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması ve m.9’daki fatura/tevsik şartlarının işlem aşamasında sağlanması gerekir. Faktoring şirketi soyut, kaynağı belirsiz veya mal/hizmet satışına dayanmayan bir alacağı yalnız sözleşmede “gelecek alacak” yazıldığı için devralamaz.
Faktoring sözleşmesi finansman, tahsilat ve gerektiğinde garanti fonksiyonlarını bir arada veya ayrı ayrı içerebilir. Müşteri alacağını faktoring şirketine devreder; şirket sözleşmeye göre müşteriye finansman sağlayabilir, alacağı tahsil edebilir veya borçlunun ödememe riskini üstlenebilir. Alacağın devrinin borçluya karşı hükmü, Türk Borçlar Kanunundaki alacağın devri kuralları ve faktoringe özgü 6361 hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
6361 m.38’e göre faktoring sözleşmesi nedir?
Faktoring sözleşmesi, bir mal veya hizmet satışından doğan alacağın faktoring şirketine devredilmesi ve faktoring şirketinin finansman, tahsilat veya garanti işlevlerinden bir veya birkaçını üstlenmesi esasına dayanan sözleşmedir. İşlem, sıradan alacak temlikinden farklı olarak lisanslı finansal kuruluş faaliyeti niteliğindedir.
Müşteri çoğu zaman vadeli satış yapmış ve henüz tahsil etmediği faturayı faktoring şirketine devrederek erken finansman elde eder. Faktoring şirketi borçlu işletmenin ödeme gücünü ve faturanın gerçekliğini inceler. Vade geldiğinde alacağı borçludan tahsil eder; sözleşmeye göre risk müşteride kalabilir veya faktoring şirketince üstlenilebilir.
Sözleşmenin yalnız “faktoring” başlığını taşıması yeterli değildir. Devredilen alacağın m.38 ve m.9 kapsamındaki gerçek ticari işlemden doğması ve mevzuata uygun belgelenmesi gerekir.
Mevcut alacak faktoringe nasıl konu edilir?
Mevcut alacak, faktoring sözleşmesi kurulurken hukuken doğmuş alacaktır. Mal teslim edilmiş veya hizmet ifa edilmiş, fatura veya mevzuatta tevsik edici belge düzenlenmiş ve borçluya karşı talep hakkı doğmuştur. Vadenin henüz gelmemiş olması alacağın mevcut olmadığı anlamına gelmez.
Faktoring şirketi alacağı devralmadan önce fatura tarihi, numarası, borçlu, tutar, vade, teslim veya hizmet belgesi ve varsa sözleşmeyi inceler. Aynı faturanın başka faktoring şirketine devredilip devredilmediği merkezî kayıtlar ve şirket içi kontrollerle araştırılır.
Alacak üzerinde haciz, rehin, önceki temlik veya sözleşmesel devir yasağı varsa işlem öncesinde hukuki etkisi incelenmelidir. Müşterinin “alacak benimdir” beyanı tek başına yeterli değildir.
Henüz doğmamış gelecek alacak faktoringe konu olabilir mi?
Evet. m.38 gelecekte mal veya hizmet satışından doğacak alacakların faktoring sözleşmesine konu edilmesine izin verir. Bu özellikle sürekli tedarik ilişkilerinde, uzun vadeli çerçeve sözleşmelerinde ve düzenli hizmet sağlayan işletmelerde önemlidir.
Ancak gelecek alacak tamamen soyut bırakılamaz. Hangi ticari ilişkiden, hangi borçludan veya hangi belirlenebilir sözleşme grubundan doğacağı anlaşılmalıdır. “Müşterinin gelecekte doğacak bütün alacakları” gibi çok geniş ifadelerin kapsamı belirlenebilirlik, üçüncü kişilere karşı etki ve önceki/sonraki temlik çatışması bakımından dikkatle düzenlenmelidir.
Alacak doğduğu anda faktoring şirketine geçişin nasıl gerçekleşeceği sözleşmede açık olmalıdır. Fatura ve teslim/hizmet belgeleri alacak doğdukça sisteme yüklenmeli ve m.9’daki tevsik kontrolü yapılmalıdır.
Gelecek alacağın belirlenebilir olması ne demektir?
Alacağın sözleşme kurulurken tam tutarı bilinmeyebilir; ancak doğduğunda hangi alacağın temlik kapsamında olduğu objektif kriterlerle tespit edilebilmelidir. Borçlunun adı, çerçeve sözleşme, ürün/hizmet türü, tarih aralığı veya belirli proje gibi unsurlar kullanılabilir.
Örneğin “A şirketine 1 Ekim 2026–31 Aralık 2026 arasında yapılacak ürün teslimlerinden doğan fatura alacakları” belirlenebilir bir kategori oluşturabilir. Buna karşılık hiçbir borçlu veya ticari ilişki tanımlanmadan sınırsız gelecekteki bütün hakların devri üçüncü kişilerle öncelik ve kapsam uyuşmazlığı doğurabilir.
Belirlenebilirlik yalnız sözleşme hukuku için değil mükerrer faktoring kontrolü için de önemlidir. Aynı gelecekteki alacağın birden fazla finans kuruluşuna devredilmesini önleyecek kayıt sistemi kurulmalıdır.
Fatura düzenlenmeden gelecekteki alacak için finansman sağlanabilir mi?
Gelecek alacağın faktoring sözleşmesine baştan dahil edilmesi ile faktoring şirketinin belge oluşmadan bu alacağı nihai olarak devralıp tahsil etmesi aynı şey değildir. 6361 m.9/2, mal veya hizmet satışından doğmayan ya da mevzuata uygun belgeyle tevsik edilemeyen alacakların faktoring işlemine konu edilmesini yasaklar.
Bu nedenle çerçeve faktoring sözleşmesi gelecekteki alacakları kapsayabilir; fakat her alacak doğduğunda fatura veya ilgili tevsik edici belge sisteme alınmalıdır. Teslimin veya hizmetin hiç gerçekleşmediği sahte/proforma belge, gerçek faktoring alacağı yaratmaz.
Faktoring şirketi finansman kullandırımını belge akışı ve risk politikasıyla ilişkilendirmeli; fatura sonradan gelecek varsayımıyla kaynağı belirsiz nakdi kredi yaratmamalıdır.
Faktoringde alacağın devri hangi hukuk kurallarına tabidir?
6361 özel hükümleri yanında Türk Borçlar Kanununun alacağın devrine ilişkin hükümleri uygulanır. Alacağın devri kural olarak yazılı şekle tabidir. Faktoring sözleşmesi ve alacak listeleri devrin kapsamını belirleyecek şekilde düzenlenmelidir.
Alacakla birlikte faiz, teminat ve fer’i hakların devri de genel hükümlere göre değerlendirilir. Teminatın devri için ayrıca tescil veya bildirim gerekiyorsa yapılmalıdır. İpotekli alacak, kefalet veya ticari senetlerde özel şekil ve devir kuralları bulunabilir.
Alacak bir çek veya bonoyla ayrıca senede bağlanmışsa ciro, teslim ve m.9/3’teki borçlu def’ileri ayrıca önem taşır.
Faktoring alacağının borçluya bildirilmesi gerekir mi?
Alacağın devri borçlunun rızasına her durumda bağlı değildir; ancak borçlunun kime ödeme yapacağını bilmesi için bildirim kritik önemdedir. Borçlu devri öğrenmeden önce eski alacaklıya iyi niyetle ödeme yaparsa Türk Borçlar Kanunundaki sonuçlar gündeme gelebilir.
Bildirimde faktoring şirketinin unvanı, devredilen fatura, tutar ve ödeme hesabı açık olmalıdır. Sahte ödeme talimatı riskine karşı borçlu, bildirim kanalını ve hesap sahibini doğrulamalıdır.
Borçlu alacağın hiç doğmadığını, malın teslim edilmediğini veya bedelin ödendiğini ileri sürüyorsa faktoring şirketi temel ticari ilişki belgelerini incelemelidir. Faktoring işlemi borçlunun gerçek savunmalarını otomatik ortadan kaldırmaz.
Rüculu ve rücusuz faktoring arasındaki fark nedir?
Rüculu faktoringde borçlunun ödeme yapmaması riskinin belirli ölçüde müşteride kalması ve faktoring şirketinin müşteriye geri dönmesi söz konusu olabilir. Rücusuz faktoringde ise sözleşmedeki şartlar dahilinde borçlunun ödeme riskinin faktoring şirketince üstlenilmesi mümkündür.
Ancak alacağın hiç doğmamış olması, sahte fatura, müşteri tarafından verilen yanlış bilgi veya temel sözleşme ihlali “kredi riski” ile aynı değildir. Rücusuz işlem dahi müşterinin olmayan alacağı garanti kapsamına sokmaz.
Rücu şartları açık olmalı; hangi olayda müşterinin faktoring şirketine ödeme yapacağı, teminatların nasıl kullanılacağı ve borçlu itirazında süreç sözleşmede gösterilmelidir.
Faktoring şirketi hangi ücretleri talep edebilir?
Faktoring işleminde finansman faizi, komisyon ve sözleşmede kararlaştırılmış hizmet ücretleri bulunabilir. Ücretler açık, hesaplanabilir ve mevzuata uygun olmalıdır. Ticari müşteriye maliyet tablosu sunulması, hangi kalemin finansman hangi kalemin tahsilat/garanti hizmeti olduğunu gösterir.
Erken tahsilat, alacağın iptali veya borçlunun ödeme yapmaması hâlinde hangi ücretin iade edilip edilmeyeceği sözleşmede açık olmalıdır. Haksız ve dayanağı bulunmayan masraf kalemleri uyuşmazlık konusu olabilir.
Vergi ve BSMV gibi mali yükümlülüklerin işlem tarihinde yürürlükteki mevzuata göre faturalandırılması gerekir.
Borçlu faturaya itiraz ederse faktoring şirketi ne yapar?
Borçlunun “mal teslim edilmedi”, “hizmet ayıplı”, “bedeli ödedim” veya “fatura sahte” itirazı faktoring alacağının tahsil kabiliyetini doğrudan etkiler. Faktoring şirketi yalnız faturanın varlığına dayanıp temel ilişkiyi tamamen görmezden gelemez.
m.9/3 ve Türk Ticaret Kanunundaki kıymetli evrak hükümleri, alacağın ayrıca çek veya bonoya bağlandığı durumda borçlunun hangi def’ileri ileri sürebileceğini etkiler. Fatura alacağı ile kambiyo senedi alacağı aynı hukuki araç değildir.
Uyuşmazlıkta satış sözleşmesi, sipariş, teslim belgesi, irsaliye, hizmet kabul tutanağı, fatura ve ödeme kayıtları birlikte incelenir.
Mersin’de faktoring sözleşmelerinde hangi sektörler öne çıkar?
Mersin’de lojistik, dış ticaret, tarım, gıda, ambalaj ve sanayi işletmeleri vadeli ticari alacaklarını faktoringe konu edebilir. İhracat veya iç piyasa alacaklarında borçlu, fatura, teslim ve vade bilgilerinin eksiksiz olması özellikle önemlidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde faktoring sözleşmesi, alacağın temliki, fatura itirazı, çek/bono ve icra dosyalarının hukuki incelemesini yürütmektedir.
Sık Sorulan Sorular
1. Henüz doğmamış alacak faktoringe verilebilir mi?
Evet. m.38 gelecek alacakların belirlenebilir şekilde sözleşmeye konu edilmesine izin verir.
2. Faturasız gelecek alacağa faktoring yapılabilir mi?
Çerçeve sözleşme kurulabilir; ancak alacak doğduğunda m.9/2’deki fatura/tevsik şartı sağlanmalıdır.
3. Faktoring yalnız finansman mıdır?
Hayır. Finansman, tahsilat ve garanti fonksiyonlarından bir veya birkaçı sözleşmede yer alabilir.
4. Borçlunun onayı şart mı?
Alacağın devri her durumda borçlu onayına bağlı değildir; ancak ödeme güvenliği için devir bildirimi önemlidir.
5. Gelecek alacağın tutarı baştan belli olmak zorunda mı?
Hayır. Doğduğunda objektif olarak belirlenebilir olması gerekir.
6. Aynı fatura iki faktoring şirketine verilebilir mi?
Kısmi devirlerin toplamı fatura tutarını aşamaz; mükerrer finansman m.9/2 kapsamında engellenir.
7. Rücusuz faktoringde sahte fatura riski şirkete mi geçer?
Hayır. Gerçek olmayan alacak normal borçlu ödeme riskinden farklıdır ve sözleşmesel garanti kapsamı dışında değerlendirilir.
8. Faktoring alacağı çekle teminatlandırılabilir mi?
İşlemin gerçek alacakla bağlantısı ve m.9/3 ile kıymetli evrak kuralları gözetilerek kullanılabilir.
9. Fatura itirazı faktoring şirketine karşı ileri sürülebilir mi?
Temel alacağın niteliği ve devir koşullarına göre borçlunun savunmaları incelenir.
10. Faktoring sözleşmesi elektronik yapılabilir mi?
Evet. m.38 ve ilgili BDDK düzenlemeleri uzaktan/elektronik sözleşme imkânını düzenler; ayrı rehberde ayrıntılı açıklanmıştır.
Resmî kaynaklar
- BDDK – 6361 sayılı Kanun
- BDDK – faktoring düzenlemeleri
- Mevzuat Bilgi Sistemi – Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu
İlgili rehberler
- Faktoringde fatura ve tevsik şartı
- Aynı faturanın birden fazla faktoring şirketine temliki
- Faktoringde çek, bono ve borçlu def’ileri
- Finans şirketlerinde özel karşılık
Faktoring sözleşmesi ve alacak temliki incelemesi: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
