Aynı Fatura Birden Fazla Faktoring Şirketine Temlik Edilebilir mi? | 6361 m.9/2 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet, aynı faturaya dayalı alacak birden fazla faktoring şirketine kısmi temlik edilebilir; ancak 6361 sayılı Kanun m.9/2 gereğince kısmi temliklerin toplam tutarı fatura tutarını aşamaz. Bu kural, aynı ticari alacağın mükerrer biçimde birden fazla kez finanse edilmesini ve faktoring şirketlerinin aynı fatura üzerinde fatura tutarını aşan hak iddia etmesini önler. Tamamı bir faktoring şirketine devredilmiş alacağın aynı kısmı ikinci kez başka şirkete devredilemez.
Kısmi temlik yapılacaksa faturanın toplam bedeli, daha önce devredilen kısım, kalan devredilebilir tutar, borçlu bilgisi ve vade açıkça izlenmelidir. Faktoring şirketlerinin m.43 kapsamındaki merkezî fatura/alacak kayıt sistemi de mükerrer finansman riskinin yönetilmesinde temel araçtır.
6361 m.9/2 aynı fatura için hangi sınırı getirir?
Kanun, faktoring şirketinin devralacağı alacağın mal veya hizmet satışından doğmasını ve mevzuata uygun biçimde tevsik edilmesini aradıktan sonra aynı faturaya dayalı birden çok kısmi temlik için açık bir tavan getirir. Birden fazla faktoring şirketine yapılan kısmi temliklerin toplamı fatura tutarını geçemez. Böylece fatura bedelinin üzerinde yapay bir alacak hacmi oluşturulamaz.
Örneğin 1.000.000 TL tutarlı bir fatura alacağının 400.000 TL’si birinci faktoring şirketine, 350.000 TL’si ikinci şirkete devredilmişse kalan devredilebilir kısım 250.000 TL’dir. Üçüncü şirkete 300.000 TL temlik yapılması kanuni tavanı aşar. Bu örnek yalnız kuralın matematiksel işleyişini gösterir; her işlemde daha önceki tahsilatlar, iadeler, mahsuplar ve fatura düzeltmeleri de dikkate alınmalıdır.
Tavan yalnız faktoring şirketinin fiilen ödediği finansman tutarına değil, temlik edilen alacak miktarına göre değerlendirilmelidir. Faktoring avans oranı %80 olsa bile alacağın %100’ü devredilmişse aynı alacağın kalan %20’sinin otomatik olarak başka faktoring şirketine temlik edilebileceği sonucu çıkarılamaz.
Tam temlik ile kısmi temlik arasındaki fark nedir?
Tam temlikte fatura alacağının tamamı devralana geçer. Devreden müşteri, aynı alacağın tamamını veya bir kısmını ikinci kez başka bir faktoring şirketine devredemez; çünkü artık o bölüm üzerinde tasarruf yetkisi kalmamıştır. Kısmi temlikte ise alacağın belirli bir parasal bölümü devredilir ve kalan kısım devredende kalır.
Kısmi temlik belgesinde devredilen tutarın açık yazılması gerekir. “Faturadan doğan alacağımızı devrettik” gibi tüm alacağı kapsayan ifadeler kullanılıp tarafların gerçekte kısmi devir amaçlaması sonraki uyuşmazlıkları büyütür. Temlik tutarı, fatura numarası, borçlu, vade ve varsa sipariş/teslim referansı belirlenmelidir.
Faturanın kısmen ödenmiş olması da önemlidir. Borçlu faturanın 300.000 TL’sini önceden ödemişse kalan gerçek alacak 700.000 TL’dir. Temlik hesabı nominal ilk fatura tutarı üzerinden değil, hukuken mevcut alacak üzerinden yürütülmelidir.
Kalan devredilebilir tutar nasıl belirlenir?
İlk adım faturanın güncel ve geçerli toplam tutarını belirlemektir. İkinci adım borçlunun yaptığı ödemeler, iade faturaları, fiyat farkları, iskonto veya mahsuplarla alacağın azalıp azalmadığını kontrol etmektir. Üçüncü adım daha önce aynı faturaya dayalı temliklerin toplamını tespit etmektir.
Elektronik fatura sisteminde iptal veya düzeltme yapılmışsa faktoring kayıtları da güncellenmelidir. Fatura tutarı sonradan azalırsa daha önce yapılmış kısmi temliklerin toplamı yeni gerçek alacağı aşabilir. Bu durumda müşteri sözleşmesindeki geri alım, ek teminat ve düzeltme hükümleri işletilebilir.
Dövizli faturada da temlik edilen bölüm mümkün olduğunca faturanın para birimiyle açıkça gösterilmelidir. TL karşılığının kur değişimi nedeniyle farklılaşması, aynı döviz alacağının nominal miktarını artırmaz. Muhasebe ve limit raporlamasında kullanılacak kur ayrıca mevzuata uygun belirlenir.
Bir faturada birden çok faktoring şirketinin önceliği nasıl belirlenir?
6361 m.9/2 toplam temlik tutarının sınırını koyar; birden çok temlik arasındaki öncelik ve borçluya karşı ileri sürülebilirlik ise Türk Borçlar Kanununun alacağın devri hükümleri ve somut temlik belgeleriyle birlikte değerlendirilir. Aynı alacağın aynı bölümü farklı kişilere devredilmişse uyuşmazlık yalnız faktoring mevzuatı sorunu değildir.
Temlik tarihleri, sözleşme kapsamı, borçluya yapılan bildirimler, merkezî kayıtlar ve tarafların iyi niyet durumu delil niteliği taşır. Faktoring şirketi işlem öncesinde yalnız müşterinin beyanına dayanmak yerine sektör kayıtlarını ve fatura durumunu kontrol etmelidir.
Temlik sırası konusunda otomatik ve her olaya uyan tek cümlelik sonuç kurulması doğru değildir; ancak aynı kısmın mükerrer devri hukuki güvenliği ciddi biçimde bozar. Önleme, uyuşmazlık çıktıktan sonra öncelik tartışmaktan daha etkilidir.
Kısmi temlik borçluya nasıl bildirilmelidir?
Alacağın devri kural olarak borçlunun rızasına bağlı değildir; ancak borçlu devri bilmeden eski alacaklıya iyi niyetle ödeme yaparsa Türk Borçlar Kanunundaki koruma hükümleri gündeme gelebilir. Kısmi temlikte borçluya hangi tutarın hangi faktoring şirketine ödeneceğinin açık bildirilmesi bu nedenle özellikle önemlidir.
Bildirimde fatura numarası, toplam bedel, devredilen kısım, ödeme hesabı ve kalan alacak açıklanmalıdır. Birden fazla faktoring şirketi varsa borçlunun toplam ödeme yükümlülüğü fatura borcunu aşmamalıdır. Çelişkili bildirimler borçluyu temerrüt ve yanlış ödeme riskiyle karşı karşıya bırakır.
Borçlunun temlike itirazı varsa teslim edilmeyen mal, ayıplı hizmet, takas veya ödeme gibi temel ilişki savunmaları ayrı değerlendirilir.
Merkezî fatura kaydı neden önemlidir?
6361 m.43, faktoring şirketleri ile bankaların fatura bilgileri dâhil olmak üzere devraldıkları alacaklara ilişkin bilgileri Risk Merkezi nezdinde veya Finansal Kurumlar Birliğinin uygun göreceği şekilde toplulaştırmasını öngörür. Bu sistem, aynı faturanın farklı kuruluşlara mükerrer biçimde sunulup sunulmadığının görülmesini sağlar.
Merkezî kayıt, şirketin kendi müşteri incelemesinin yerine geçmez. Fatura gerçekliği, mal veya hizmet satışı, borçlu teyidi ve temlik yetkisi ayrıca kontrol edilmelidir. Ancak kayıt sorgusu kısmi temliklerde kalan tutarın belirlenmesi için kritik bir çapraz kontrol aracıdır.
Mükerrer finansman hangi riskleri doğurur?
Aynı alacağın birden fazla kez tam tutar üzerinden finanse edilmesi faktoring şirketleri için kredi kaybı, müşteri için sözleşmesel sorumluluk ve olayın niteliğine göre ceza hukuku riski yaratabilir. Sahte belge, hileli beyan veya gerçeğe aykırı fatura kullanımı varsa dolandırıcılık ve özel mevzuat hükümleri ayrıca gündeme gelir.
Mükerrer temlik borçlu açısından da sorun yaratır. Birden fazla kuruluş aynı faturanın tamamını talep ederse borçlu hangi alacaklıya ödeme yapacağını belirlemekte zorlanabilir. Bu nedenle açık bildirim, merkezî kayıt ve güncel bakiye takibi hem finansal kuruluşu hem borçluyu korur.
Kısmi temlik dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?
Fatura veya e-fatura kaydı, faktoring sözleşmesi, temlik bildirimi, önceki kısmi temlik bilgileri, borçlu teyidi, teslim/hizmet belgeleri ve ödeme kayıtları temel belge setidir. Varsa iade faturaları, fiyat farkları ve mahsup belgeleri de dosyada tutulmalıdır.
Şirketin iç sisteminde her fatura için “toplam alacak”, “önceki temlik”, “bu işlemde devredilen tutar” ve “kalan devredilebilir tutar” ayrı alanlarda izlenebilir. Bu yapı manuel hesap hatasını azaltır.
Uyuşmazlık çıktığında hangi kayıtlar incelenir?
Mahkeme veya icra dosyasında faturanın gerçekliği, teslim/ifa, temlik sözleşmeleri, bildirim tarihleri, merkezî kayıt sorguları, borçlu ödemeleri ve ticari defterler birlikte önem taşır. Uyuşmazlık aynı alacağın hangi kısmının kime ait olduğu noktasındaysa temlik belgelerindeki tutar ve tarih belirleyicidir.
Kambiyo senedi de devredilmişse ciro zinciri ve 6361 m.9/3’teki özel def’i kuralı ayrıca değerlendirilir. Faturayla senet tutarı birbirinden farklıysa aradaki ilişkinin açıklanması gerekir.
Mersin’de faktoring kısmi temlik uyuşmazlıkları
Mersin’de ihracat, lojistik, tarım ve sanayi şirketleri nakit akışı amacıyla aynı büyük faturanın bölümlerini farklı finans kuruluşlarında değerlendirebilir. Kısmi temlik yapılırken toplam devir tutarının gerçek alacağı aşmaması ve borçlu bildirimlerinin çelişmemesi gerekir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde fatura alacağı, faktoring temliki ve ticari tahsilat uyuşmazlıklarında sözleşme ve kayıt incelemesi yapmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
1. Aynı fatura iki faktoring şirketine bölünebilir mi?
Evet. Kısmi temliklerin toplamı fatura/alacak tutarını aşmamalıdır.
2. Faturanın tamamı ilk şirkete devredilmişse ikinci şirkete kısım devredilebilir mi?
Hayır. Tam temlikten sonra aynı alacağın devredende kalan bölümü bulunmaz.
3. Faktoring avansı düşükse kalan kısım otomatik serbest midir?
Hayır. Avans oranı ile devredilen alacak tutarı aynı şey değildir; temlik belgesi kontrol edilmelidir.
4. Kısmi temlikte borçluya bildirim gerekir mi?
Devrin borçluya karşı güvenli uygulanması için hangi tutarın hangi alacaklıya ödeneceğinin bildirilmesi önemlidir.
5. Fatura sonradan düşerse ne olur?
İade, iskonto veya ödeme nedeniyle gerçek alacak azalırsa temlik bakiyeleri ve sözleşmesel teminatlar güncellenmelidir.
6. Merkezî kayıt hangi maddede?
6361 m.43 faktoring şirketleri ve bankaların devraldıkları alacak bilgilerini toplulaştırmasını düzenler.
7. Aynı fatura iki kez tam finanse edilirse ne olur?
Kanuni sınıra aykırılık yanında sözleşmesel, idari ve olayın niteliğine göre ceza hukuku sonuçları doğabilir.
8. Kısmi temlikte öncelik nasıl belirlenir?
Temlik tarihleri, kapsamı, bildirimler ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri birlikte incelenir.
9. Borçlunun toplam borcu artar mı?
Hayır. Temlik alacaklının değişmesidir; borçlunun gerçek temel borcu fatura ve sözleşmeye göre belirlenir.
10. Hangi belgeler saklanmalı?
Fatura, temlik sözleşmesi, borçlu bildirimi, merkezî kayıt sonucu, teslim/ifa ve ödeme belgeleri birlikte saklanmalıdır.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
- Faturasız alacak faktoringe konu olur mu?
- Finans şirketlerinde faaliyet sınırı
- Alacağın devri ve faktoring
- Finansal şirket faaliyet izni
Faktoring ve alacak temliki incelemesi: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
