Finansal Kiralama Konusu Malın Sigortası Zorunlu mu? 6361 m.24/4 | 2026

6361 Sayılı Kanun m.24/4 Sigorta Konusunda Ne Diyor?

6361 sayılı Kanun m.24/4 üç kısa fakat önemli kural içerir. Birincisi, finansal kiralama konusu malın sigorta ettirilmesi zorunludur. İkincisi, malın kimin tarafından sigorta ettirileceği sözleşmede gösterilir. Üçüncüsü, sigorta primleri kiracı tarafından ödenir.

Bu düzenleme finansal kiralama şirketinin mal üzerindeki mülkiyet değerini, kiracının ise kullanım sürekliliğini korur. Mal finansal kiralama şirketinin bilançosunda ve mülkiyetinde bulunmasına rağmen ekonomik kullanım kiracıdadır. Hasar veya tam ziya halinde hem mülkiyet değeri hem kiracının yatırım faaliyeti etkilenir.

Kanun sigorta zorunluluğunu genel biçimde kurar; hangi teminatların alınacağı malın türüne, kullanım yerine ve sözleşmeye göre belirlenir. Bu nedenle yalnız “sigorta yapılacaktır” cümlesi yeterli risk yönetimi sağlamaz.

Sigortayı Kim Yaptırır?

M.24/4, poliçeyi kimin yaptıracağını doğrudan tek tarafa yüklemez; bu hususun sözleşmede gösterileceğini söyler. Finansal kiralama şirketi poliçeyi kendi sigorta sistemi üzerinden düzenletebilir veya kiracıya poliçeyi yaptırma yükümlülüğü verebilir.

Kiralayan poliçeyi yaptırıyorsa kiracıdan prim tutarını tahsil edebilir. Kiracı poliçeyi yaptırıyorsa sözleşmede belirlenen sigorta şirketi, teminat, özel şart ve kiralayan lehine kayıtları eksiksiz yerine getirmelidir. Kiralayanın poliçe örneğini ve yenileme belgesini istemesi malın teminat değerini koruma amacı taşır.

Sigortayı kimin yaptıracağının belirsiz bırakılması, poliçenin süresinin bitmesi veya hiç düzenlenmemesi riskini artırır. Bu nedenle sözleşmede görevli taraf, yenileme tarihi ve belge gönderim süresi açıkça belirlenmelidir.

Sigorta Primini Kim Öder?

Kanun bu konuda nettir: sigorta primleri kiracı tarafından ödenir. Poliçeyi finansal kiralama şirketinin düzenletmesi bu sonucu değiştirmez. Kiralayan prim bedelini kiracı hesabına yansıtabilir veya sözleşmedeki ödeme mekanizmasına göre tahsil edebilir.

Prim ödenmemesi nedeniyle poliçenin iptal olması veya teminatın askıya alınması ciddi sözleşme riski yaratır. Kiracı, finansal kiralama bedellerini düzenli ödese bile sigorta primi borcunu ihmal etmemelidir. Çünkü malın sigortalı tutulması m.24/4’te doğrudan kanuni yükümlülüktür.

Prim tahsilat yöntemi sözleşmede açık olmalıdır. Finansal kiralama şirketinin otomatik tahsilat yapması, kiracının yıllık prim takvimini takip etme sorumluluğunu ortadan kaldırmamalıdır; poliçenin yürürlükte olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Kiralayan Poliçede Nasıl Gösterilmelidir?

Finansal kiralama konusu malın hukuki maliki kiralayandır. Bu nedenle poliçe düzenlenirken malik sıfatı ve sigortalanabilir menfaat doğru kurulmalıdır. Kiracı ise malın zilyedi ve kullanıcısıdır. Poliçede taraf sıfatlarının yanlış yazılması hasar dosyasında tazminatın kime ödeneceği ve kimin beyan yükümlülüğü taşıdığı konusunda sorun doğurabilir.

Uygulamada dain-i mürtehin benzeri menfaat kayıtları, tazminatın kiralayanın onayı olmadan ödenmemesi veya finansal kiralama şirketinin sigortalı/menfaat sahibi gösterilmesi gibi düzenlemeler kullanılabilir. Somut poliçe yapısı sigorta türüne göre belirlenmelidir.

Finansal kiralama şirketi poliçeyi teslim aldığında yalnız şirket adının yazılı olup olmadığını değil, malın seri numarası, plaka, adres veya diğer ayırt edici bilgilerinin doğru olduğunu da kontrol etmelidir.

Sigorta Bedeli Nasıl Belirlenmelidir?

Sigorta bedelinin malın gerçek ekonomik değerini karşılayacak şekilde belirlenmesi önemlidir. Çok düşük sigorta bedeli, hasar halinde tazminatın zararı karşılamamasına; gereksiz yüksek bedel ise prim maliyetinin artmasına yol açabilir.

Finansal kiralama başlangıcında satın alma faturası önemli bir referanstır; ancak uzun süreli sözleşmelerde malın rayiç değeri, kur değişimi, enflasyon, yeni parça maliyetleri ve yeniden edinim maliyeti değişebilir. Poliçe yenilemesinde değer güncellemesi yapılmalıdır.

Taşınmazda bina değeri ile arsa değeri, makinede yeni değer ile ikinci el rayiç, araçta kasko değeri gibi farklı değerleme yöntemleri kullanılabilir. Kullanılan yöntemin sigorta ürününe ve malın niteliğine uygun olması gerekir.

Hangi Riskler Teminat Altına Alınmalıdır?

Kanun sigortayı zorunlu tutar; ancak teminat kapsamı malın risk profiline göre oluşturulur. Araçta kasko ve ilgili zorunlu sigortalar, makinede makine kırılması, yangın, hırsızlık, doğal afet veya elektronik cihaz riskleri, taşınmazda yangın ve diğer mülkiyet riskleri gündeme gelebilir.

Malın kullanım yeri de teminatı etkiler. Açık alanda çalışan iş makinesi, liman sahasındaki ekipman, soğuk hava deposu veya yüksek yangın riski olan üretim tesisi aynı poliçe yapısıyla yönetilmez.

Finansal kiralama sözleşmesinde asgari teminatlar, muafiyet sınırları, sigorta şirketinin nitelikleri ve kiralayanın onay mekanizması düzenlenebilir. Böylece kiracı yalnız en düşük primli fakat yetersiz poliçeyi seçerek malı eksik koruma altına almaz.

Poliçenin Süresi Biterse Ne Yapılır?

Finansal kiralama sözleşmesi devam ettiği sürece sigorta zorunluluğu da devam eder. Yıllık poliçelerde vade bitişinden önce yenileme yapılmalı ve teminat boşluğu oluşmamalıdır. Bir günlük sigortasız dönem dahi o gün gerçekleşen hasar bakımından önemli sonuç doğurabilir.

Kiralayan poliçe bitiş tarihlerini merkezi sistemde izleyebilir ve kiracıya yenileme hatırlatması gönderebilir. Kiracı poliçeyi kendi yaptırıyorsa yenileme belgesini belirlenen süre içinde finansal kiralama şirketine iletmelidir.

Yenileme sırasında malın kullanım yeri, faaliyet türü veya değeri değişmişse sigortacıya doğru beyan verilmelidir. Eski bilgilerle otomatik yenilenen poliçe hasar anında kapsam tartışmasına yol açabilir.

Hasar Halinde Sigorta Tazminatı Nasıl Kullanılır?

Hasar meydana geldiğinde önce poliçedeki ihbar süresi ve hasar prosedürü işletilmelidir. Kiracı hasarı derhal kiralayana ve sigortacıya bildirmeli, zararın büyümesini önleyici tedbirleri almalı ve eksper incelemesine imkân sağlamalıdır.

Tazminatın doğrudan kiralayana ödenmesi, onarım için servise yönlendirilmesi veya borç bakiyesine mahsup edilmesi poliçe ve finansal kiralama sözleşmesindeki düzenlemelere bağlıdır. Tam ziya ile kısmi hasar aynı hesaplaşma yöntemine tabi olmayabilir.

Onarım yapılacaksa kiralayanın mal üzerindeki mülkiyet değeri korunmalıdır. Ucuz fakat standart dışı parça kullanılması veya eksik onarım sözleşme sonunda rayiç değeri düşürebilir.

Eksik Sigorta, Muafiyet ve Teminat Dışı Hal Kiracıyı Nasıl Etkiler?

6361 m.24/5, malın sözleşme süresi içinde hasar ve ziya sorumluluğunu kiracıya yükler ve bu sorumluluğun ödenen sigorta miktarının karşılamadığı kısım ile sınırlı olduğunu belirtir. Bu nedenle poliçedeki muafiyet, eksik sigorta veya teminat dışı kalma kiracının üzerinde mali yük bırakabilir.

Örneğin 100 birimlik zararın sigortadan 80 birimi ödenmişse, kanunun risk paylaşımı uyarınca sigortanın karşılamadığı kısım kiracı açısından önem kazanır. Hasarın kiracının ağır ihmal veya sözleşmeye aykırı kullanımından doğması halinde sigortacının rücu veya tazminat kesintisi de ayrıca gündeme gelebilir.

Kiracının düşük prim için yüksek muafiyet seçmesi, hasar halinde beklenenden büyük nakit yükü yaratabilir. Sözleşmede izin verilen azami muafiyet oranı belirlenmesi bu riski azaltır.

Taşınmaz, Araç ve Makinede Sigorta Aynı mı?

Hayır. Kanuni zorunluluk genel olsa da poliçenin teknik yapısı malın niteliğine göre değişir. Araçta trafik ve kasko riskleri, taşınmazda yangın ve yapı riskleri, makinede makine kırılması veya elektronik cihaz riskleri öne çıkar.

Taşınmazda finansal kiralama konusu yalnız bina veya bağımsız bölümse kiracının içindeki emtia ve demirbaşları ayrı poliçeyle sigortalaması gerekebilir. Finansal kiralama poliçesi işletmedeki bütün varlıkları otomatik kapsamaz.

İthal makinede nakliyat aşamasının hangi poliçeyle korunduğu da önemlidir. Mal henüz kiracıya teslim edilmeden önce taşıma sırasında hasar görürse satın alma, nakliyat ve finansal kiralama sözleşmelerindeki risk geçişi birlikte değerlendirilmelidir.

Malı Sigortasız Bırakmak Sözleşme İhlali midir?

Sigorta ettirme zorunluluğu doğrudan kanundan kaynaklandığı için poliçenin yapılmaması veya yenilenmemesi sözleşmeye ve Kanuna aykırılık oluşturabilir. Finansal kiralama sözleşmeleri çoğu kez kiralayana, kiracı adına poliçe yaptırıp primi tahsil etme veya ihlal devam ederse fesih yoluna gitme hakkı tanır.

İhlalin fesih sonucu doğurup doğurmayacağı sözleşmenin hükümleri ve m.31/2’deki “sözleşmeyi devam ettirmesinin beklenemeyeceği” ölçütü çerçevesinde değerlendirilir. Değeri yüksek malın uzun süre sigortasız bırakılması ciddi risk olarak görülebilir.

Kiralayan fesih veya başka yaptırım uygulamadan önce poliçenin gerçekten sona erip ermediğini, primin ödenip ödenmediğini ve sigortacının bildirimlerini belgelemelidir.

Finansal Kiralama Sigortası İçin Kontrol Listesi

1. Sigortayı kimin yaptıracağını sözleşmede açıkça yazın.
2. Primlerin kiracı tarafından ödeneceğini ödeme planına bağlayın.
3. Malın seri, şasi, tapu veya adres bilgisini poliçeyle karşılaştırın.
4. Kiralayanın malik/menfaat sahibi sıfatını doğru kurun.
5. Kiracının kullanıcı/zilyet sıfatını doğru gösterin.
6. Sigorta bedelini yıllık olarak güncelleyin.
7. Asgari teminatları sözleşmede belirleyin.
8. Muafiyet oranlarını kontrol edin.
9. Poliçe bitiş tarihini otomatik takip edin.
10. Hasar ihbar prosedürünü taraflara bildirin.
11. Tazminatın ödeme/onarım/mahsup yöntemini düzenleyin.
12. Sözleşme sona erince poliçe kayıtlarını güncelleyin.

İlgili İçerikler

• Finansal kiralamada bakım ve onarım masrafları
• Finansal kiralamada mülkiyet ve satın alma opsiyonu
• Mersin sigorta avukatı
• Ticari sözleşmeler hukuku

Resmî Kaynaklar

• 6361 sayılı Kanun
• BDDK
• Finansal Kurumlar Birliği
• Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu

Sık Sorulan Sorular