Gazetecide Deneme Süresi En Fazla Kaç Ay? | 5953 m.10 (2026)
Kısa ve net cevap: 5953 sayılı Basın İş Kanunu m.10’a göre mesleğe ilk kez giren gazeteci için deneme süresi en çok üç aydır. Bu süre içinde taraflar iş sözleşmesini ihbar süresine ve ihbar tazminatına tabi olmadan sona erdirebilir. Ancak deneme süresi, gazetecinin ücretsiz çalıştırılabileceği veya sigortasız bırakılabileceği anlamına gelmez; fiili çalışma karşılığındaki ücret ve sosyal güvenlik yükümlülükleri devam eder. Üç aylık deneme süresi yalnız mesleğe ilk intisap eden gazeteci bakımından kanunda düzenlenmiştir. Daha önce gazetecilik mesleğinde çalışmış bir kişiye her yeni işveren yanında yeniden m.10 deneme süresi uygulanması kanunun lafzıyla bağdaşmaz. Deneme süresi sonunda ilişki devam ederse yazılı iş sözleşmesi m.4 sistemine uygun biçimde yürütülmelidir.
5953 m.10 gazetecinin deneme süresini nasıl düzenler?
M.10, mesleğe ilk intisap eden gazeteci bakımından en çok üç aylık deneme süresi öngörür. Deneme süresinde taraflar sözleşmeyi ihbar müddetine ve tazminata tabi olmaksızın feshedebilir. Hüküm, gazetecilik mesleğine yeni başlayan kişinin işverenle karşılıklı uyumunun kısa bir dönem içinde denenmesine imkan tanır.
Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Gazetecinin 5953 kapsamına girip girmediğinin temel ölçütleri için m.1 kapsam rehberi incelenebilir.
Deneme süresi “iş sözleşmesi daha kurulmadı” dönemi değildir. Çalışan gazetecilik işini ücret karşılığı ve işveren organizasyonu içinde yapmaya başladığında iş ilişkisi mevcuttur. M.10 yalnız bu ilişkinin ilk üç ayında fesih bakımından özel kolaylık sağlar.
İşveren “denemede olduğu için gazeteci sayılmaz” savunmasına dayanamaz. Kapsam m.1’deki işyeri ve fikir-sanat işi ölçütleriyle belirlenir. Deneme süresi, statünün varlığını değil fesih rejiminin ilk dönemini etkiler.
“Mesleğe ilk kez giren gazeteci” kimdir?
M.10’un deneme süresi açıkça mesleğe ilk intisap eden gazeteci için düzenlenmiştir. Bu ifade, daha önce 5953 kapsamında gazetecilik mesleğini fiilen yürütmemiş kişiyi anlatır. İlk kez muhabir, editör, foto muhabiri veya başka bir gazetecilik fikir-sanat işiyle profesyonel iş ilişkisine giren kişi bu kapsamda olabilir.
Kişinin üniversitede gazetecilik okumuş olması tek başına mesleğe girmiş sayılması anlamına gelmez. Eğitim ile ücret karşılığı gazetecilik iş ilişkisi farklıdır. Aynı şekilde öğrenci stajı gerçek iş sözleşmesi olmayabilir; stajdan sonra ilk profesyonel gazetecilik işi m.10 bakımından ilk meslek girişi olabilir.
Daha önce medya şirketinde idari, satış veya teknik personel olarak çalışmış kişi daha sonra ilk kez gazetecilik fikir-sanat işine geçiyorsa mesleğe ilk intisap tarihi bu görev değişikliğiyle bağlantılı olabilir. Görevin gerçek gazetecilik niteliği somut olarak incelenir.
İnternet haber sitelerinin m.1’e açıkça dahil edilmesi nedeniyle dijital haber editörü olarak ilk işe başlayan kişi de m.10 sistemine girebilir. İnternet gazeteciliği hakkında internet haber sitesi çalışanı rehberi kullanılabilir.
Deneme süresi neden en fazla üç aydır?
M.10 “tecrübe müddeti en çok üç aydır” diyerek açık üst sınır koyar. Taraflar bir ay veya iki ay kararlaştırabilir; ancak deneme süresini dört, altı veya on iki aya çıkaramaz. Sözleşmeyle kanuni üst sınır aşılamaz.
İşverenin “performans değerlendirmesi altı ay sürüyor” şeklindeki iç politikası m.10’daki deneme süresini uzatmaz. Üç aydan sonraki fesih normal Basın İş Kanunu hükümlerine tabi olur; belirsiz süreli sözleşmede m.5-m.8, iş güvencesi koşulları varsa m.6’nın 4857 m.18-21’e yollaması uygulanır.
Deneme süresinin başlangıcı fiili çalışma başlangıcıyla bağlantılıdır. Gazeteci 1 Eylül’de çalışmaya başlamış ancak sözleşmesi 15 Eylül’de imzalanmışsa işveren belge tarihini kullanarak denemeyi fiilen üç aydan fazla uzatamaz. Gerçek işe başlama tarihi delillerle belirlenir.
Deneme süresinin sözleşmede açıkça yazılması ispat açısından gereklidir. İşveren fesih günü ilk kez “zaten üç aylık denemedeydin” diyemez; tarafların deneme koşulunu başlangıçta bildiği ve kabul ettiği ortaya konmalıdır.
Deneme süresinde iş sözleşmesi nasıl feshedilir?
M.10, deneme süresi içinde tarafların ihbar müddetine ve tazminata tabi olmaksızın sözleşmeyi feshedebileceğini düzenler. Bu nedenle işveren m.6’daki bir aylık ihbarı vermek zorunda değildir; gazeteci de m.7’deki bir aylık istifa ihbarını beklemeden ayrılabilir.
“Tazminatsız fesih” ifadesi yalnız deneme süresine bağlı ihbar/tazminat sonucunu anlatır. Gazetecinin çalışılmış ücretleri, varsa fazla çalışma, sözleşme dışı iş ücreti veya doğmuş başka alacakları ödenmelidir. İşveren deneme feshi bahanesiyle geçmiş maaşı kesemez.
Fesih ayrımcılık, sendikal neden veya kanuna aykırı başka sebebe dayanıyorsa deneme süresi işverene sınırsız keyfi hareket alanı vermez. Eşit davranma ve ayrımcılık yasağı deneme döneminde de geçerlidir. Genel çerçeve için eşit davranma tazminatı rehberi incelenebilir.
Fesih yazılı yapılması ve tarihinin kayıt altına alınması bakımından m.4 ve genel ispat güvenliği önemlidir. Üç aylık sürenin içinde mi dışında mı olduğu ancak başlangıç ve fesih tarihi kesin olduğunda belirlenebilir.
Deneme süresindeki gazeteciye ücret ve SGK ödenir mi?
Evet. Deneme süresi ücretsiz çalışma dönemi değildir. Gazeteci fiilen çalıştığı her dönem için kararlaştırılan ücretini hak eder. M.14’ün aylık ve peşin ücret sistemi, gazetecilik iş ilişkisi içinde uygulanır.
İşveren “ilk üç ay staj/deneme, ücret yok” diyerek gerçek iş sözleşmesine dayalı çalışmayı ücretsiz bırakamaz. Kişi işverenin vardiyasına giriyor, haber yazıyor, editoryal talimat alıyor ve yayın için üretim yapıyorsa gerçek çalışma karşılığının ödenmesi gerekir.
SGK bakımından da fiili sigortalı çalışma başlangıcı esas alınır. Deneme süresi sigortasız çalıştırma imkanı vermez. İşveren işe giriş bildirimini ve primleri mevzuata uygun yerine getirmelidir. Bildirilmeyen çalışma varsa hizmet tespiti koşulları ayrıca gündeme gelebilir.
Deneme döneminde fazla çalışma yaptırılıyorsa Ek m.1 hükümleri uygulanır. “Deneme personeli olduğu için fazla mesai yok” şeklindeki uygulama kanuni çalışma süresi sistemini ortadan kaldırmaz.
Deneme döneminde yazılı sözleşme yapılmalı mı?
Basın İş Kanunu m.4 gazeteci ile işveren arasındaki iş sözleşmesinin yazılı yapılmasını zorunlu tutar. M.10’daki deneme düzeni bu genel yazılılık sisteminden bağımsız düşünülmemelidir. Deneme kaydı, sözleşmenin içinde açıkça yer almalıdır.
Sözleşmede deneme süresinin başlangıç ve bitiş tarihi, işin türü, ücret ve kıdem bilgileri gösterilmelidir. “Üç ay deneme” yazıp ücret maddesini boş bırakmak m.4’ün temel kayıt sistemine uygun değildir.
M.10’un metninde “tecrübe müddetinden sonra mukavele yazılı olarak yapılır” biçimindeki tarihsel ifade bulunmakla birlikte m.4’ün genel zorunlu yazılılık hükmü ve güncel çalışma hukukunun kayıt düzeni birlikte değerlendirilmelidir. Uygulamada işe başlangıçtan itibaren yazılı sözleşme yapmak en güvenli ve kanuna uygun yöntemdir.
Yazılı sözleşmenin ayrıntıları için gazeteci iş sözleşmesi rehberi incelenebilir.
Gazeteci her yeni işverende yeniden üç ay denemeye tabi tutulabilir mi?
M.10’un açık lafzı deneme süresini “mesleğe ilk intisap eden” gazeteciye bağlar. Bu nedenle daha önce profesyonel gazetecilik yapmış, meslek deneyimi bulunan bir kişinin her yeni işverende yeniden m.10 deneme süresine tabi tutulması kanunun özel şartıyla uyumlu değildir.
Örneğin on yıldır muhabirlik yapan gazeteci başka gazeteye geçtiğinde işveren “her yeni çalışanda üç ay deneme var” diyerek m.10’un bildirimsiz fesih kolaylığını kullanamaz. Genel sözleşme ve fesih hükümleri uygulanır.
İşveren, gazetecinin belirli bir konu alanındaki deneyimsizliğini gerekçe gösterip “ekonomi muhabirliğine ilk kez başlıyor” diyerek mesleğe ilk giriş şartını yeniden yaratamaz. Kişi zaten gazetecilik mesleğinde ise m.10’un özel deneme statüsü tükenmiştir.
Gazetecinin önceki deneyiminin gerçekten 5953 kapsamındaki gazetecilik işi olup olmadığı tartışmalıysa işyeri, görev ve ücretli çalışma kayıtları incelenir. Sadece kişisel blog yazmış olmak veya öğrenci stajı yapmak profesyonel meslek hizmetiyle aynı olmayabilir.
Deneme süresinin varlığı ve başlangıcı nasıl ispatlanır?
İmzalı iş sözleşmesi en önemli delildir. Deneme maddesinde süre ve başlangıç açık olmalıdır. SGK işe giriş bildirimi, ilk bordro, banka ödeme tarihi ve editoryal sistem erişim kayıtları gerçek işe başlangıcı destekler.
İşveren üç aylık süre içindeki feshe dayanıyorsa gazetecinin gerçekten mesleğe ilk kez girdiğini de gösterebilmelidir. Gazetecinin önceki iş deneyimleri biliniyor veya özgeçmişinde açıkça gazetecilik hizmeti bulunuyorsa m.10’un ilk intisap şartının olmadığı ortaya çıkabilir.
Gazeteci “dört aydır çalışıyordum, işveren başlangıcı geç gösterdi” diyorsa yayın kayıtları, e-posta, vardiya listeleri ve ücret ödemeleri fiili başlangıcı ispatlayabilir. İşverenin SGK bildirimini geç yapması kendi lehine deneme süresini uzatmaz.
Uyuşmazlık alacak veya tazminat talebine dönüşürse 7036 m.3 kapsamındaki dava şartı arabuluculuk uygulanır. Resmî bilgi için Adalet Bakanlığı kaynağı kullanılabilir.
Üç ay dolduktan sonra hangi fesih kuralları uygulanır?
Deneme süresi sona erip iş ilişkisi devam ettiğinde m.10’un ihbarsız fesih kolaylığı biter. Sözleşme belirsiz süreliyse işveren feshi m.5-m.6, gazeteci feshi m.7 ve sözleşmesel süreler m.8’e göre değerlendirilir.
İşverenle hizmet beş yıldan azsa normal işveren feshi bir aylık yazılı ihbara tabidir; beş yıl veya üzerindeyse üç aylık süre uygulanır. İş güvencesi koşulları ayrıca oluşmuşsa m.6’nın 4857 m.18-21’e yollaması devreye girer.
Gazeteci üç ay sonrası kendi normal feshi için en az bir aylık yazılı ihbar yapmalıdır. Özel m.11 feshi gibi durumlar ayrıca değerlendirilir.
Deneme süresi içinde geçirilen çalışma, sonradan doğacak ücret, izin ve hizmet süresi hesaplarında fiili hizmetin parçasıdır. İşveren “ilk üç ay sayılmaz” diyerek çalışma süresini personel kayıtlarından silemez.
Gazeteci deneme süresi kontrol listesi
- Kişinin mesleğe gerçekten ilk kez girip girmediğini belirleyin.
- 5953 m.1 kapsamındaki gazetecilik işini doğrulayın.
- Deneme süresini üç ayı aşmayacak biçimde yazın.
- Fiili işe başlama tarihini doğru kaydedin.
- Ücret ve SGK yükümlülüklerini ilk günden yerine getirin.
- Deneme maddesini yazılı sözleşmede açıkça gösterin.
- Fesih tarihinin üç aylık süre içinde olup olmadığını hesaplayın.
- Çalışılmış ücret ve diğer kazanılmış alacakları tasfiye edin.
- Daha önce gazetecilik yapmış kişiye m.10 denemesini yeniden uygulamayın.
- Üç ay sonrası normal fesih ve iş güvencesi kurallarına geçin.
Sık Sorulan Sorular
Gazeteci deneme süresi kaç ay?
M.10’a göre mesleğe ilk kez giren gazeteci için en çok üç aydır.
Deneme süresi altı ay yapılabilir mi?
Hayır. Kanuni üst sınır üç aydır.
Her yeni gazetede yeniden üç ay deneme olur mu?
M.10 denemeyi mesleğe ilk intisap eden gazeteciye bağlar; deneyimli gazeteciye her işverende yeniden uygulanmaz.
Deneme süresinde ihbar gerekir mi?
M.10 kapsamında deneme içinde taraflar ihbar süresi ve ihbar tazminatı olmaksızın feshedebilir.
Deneme gazetecisi ücretsiz çalıştırılabilir mi?
Hayır. Fiili çalışma karşılığındaki ücret hakkı devam eder.
Deneme süresinde SGK yapılır mı?
Evet. Deneme süresi sigortasız çalışma hakkı vermez.
Deneme döneminde fazla mesai ücreti var mı?
Ek m.1 şartları varsa fazla çalışma ücreti doğar.
Deneme süresi sözleşmede yazılmalı mı?
Evet. Süre ve başlangıcın yazılı sözleşmede açık gösterilmesi gerekir.
Üç ay bittikten sonra işveren ihbarsız çıkarabilir mi?
M.10 deneme kolaylığı biter; normal fesih ve varsa iş güvencesi hükümleri uygulanır.
Deneme feshi uyuşmazlığında arabuluculuk var mı?
İşçi-işveren alacağı, tazminat veya işe iade kapsamındaki uyuşmazlıklarda 7036 m.3 kuralları değerlendirilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
