Geçici Barınma Alanı Nasıl Belirlenir? Başka Amaçla Kullanılabilir mi? | 10809 m.14/7 (2026)

Afet sonrasında çadır, konteyner veya diğer geçici barınma çözümlerinin nerede kurulacağı olay anında rastgele belirlenemez. 10809 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinin yedinci fıkrası, geçici barınma alanlarının önceden belirlenmesi için açık bir idari usul kurar. Buna göre geçici barınma alanları, Afet Barınma Grubu tarafından belirlenen kriterler dikkate alınarak valiliklerce oluşturulacak komisyon marifetiyle tespit edilir.

Aynı hüküm, alanın yalnızca yer seçimini değil altyapı ve hukuki korunmasını da düzenler. Teknik altyapılar belediyeler ve özel idare teşkilatları tarafından hazırlanır ve denetlenir. Alanın erişilebilirlik durumu ve uygunluğu gözetilir. En önemlisi, geçici barınma alanı olarak tespit edilen yerler bu vasfını kaybedecek şekilde farklı amaçla kullanılamaz. Bu nedenle planlarda barınma alanı olarak kayıtlı bir yerin başka kullanıma açılması, m.14/7’deki koruma şartı dikkate alınmadan yapılamaz.

Geçici barınma alanının hukuki dayanağı nedir?

Geçici barınma alanlarının yerel afet hazırlığı içindeki temel hükmü 10809 sayılı Yönetmelik m.14/7’dir. Madde 14, yerel düzey hazırlık çalışmalarını düzenler ve ilde vali, ilçede kaymakam koordinasyonunda TAMP kapsamındaki hazırlıkların yapılmasını öngörür. Yedinci fıkra ise geçici barınma alanının seçimini özel olarak düzenler.

Bu alanlar ayrıca yerel afet grubu planlarında kaynak ve coğrafi veri olarak yer alır. Yönetmelik m.9/4; çadır kent, konteyner kent, acil ve geçici barınmaya uygun kamu binaları, spor tesisleri ve diğer barınma alanlarının kapasite ve koordinatlarıyla AYDES’e ve plan haritalarına işlenmesini ister.

Dolayısıyla geçici barınma alanının hukuki statüsü yalnızca belediye imar planı veya taşınmaz kullanım kararıyla açıklanamaz. Afet müdahale planı, valilik komisyonu kararı, Afet Barınma Grubu kriterleri ve m.14/7’deki vasfı koruma yükümlülüğü birlikte değerlendirilmelidir.

Geçici barınma alanını hangi makam belirler?

Yönetmelik m.14/7, alanların valiliklerce oluşturulacak komisyon marifetiyle tespit edileceğini düzenler. Bu nedenle geçici barınma alanı belirleme işlemi yalnızca belediye başkanının, belediye meclisinin veya il AFAD müdürlüğünün tek başına vereceği karar değildir. Valilik tarafından oluşturulan komisyon, Afet Barınma Grubunun belirlediği kriterleri dikkate alarak değerlendirme yapar.

Komisyonun amacı, alanın farklı kurumsal ihtiyaçlar bakımından birlikte incelenmesidir. Ulaşım, su, kanalizasyon, elektrik, zemin, güvenlik, sağlık hizmetine erişim, engelli erişilebilirliği ve lojistik bağlantı gibi konular birden fazla kurumun görev alanına girebilir.

Belirleme işlemi planlara ve veri sistemine yansıtılmalıdır. Sahada “uygun görünüyor” denilerek plan dışı alanın geçici barınma kapasitesi sayılması hazırlık sisteminin amacına uygun değildir.

Geçici barınma alanı seçerken hangi kriterler uygulanır?

Madde 14/7 kriterlerin ayrıntısını Yönetmelik metninde tek tek saymaz; Afet Barınma Grubu tarafından belirlenen kriterlere atıf yapar. Bu nedenle uygulamada güncel grup planı ve AFAD teknik kriterleri esas alınmalıdır. Alan seçimi, yalnızca boş arsa bulunmasına dayandırılamaz.

Tehlike kaynaklarından uzaklık, ulaşım imkânı, zemin ve drenaj, su-kanalizasyon, enerji, haberleşme, sağlık ve güvenlik hizmetlerine erişim, tahliye güzergâhı, alan kapasitesi ve erişilebilirlik temel planlama başlıklarıdır. Bu unsurların her biri alanın afet sırasında fiilen kullanılabilir olup olmadığını belirler.

Alan, ana afet tehlikesi veya ikincil tehlike içinde kalmamalıdır. Sel riski yüksek bir bölgenin taşkın sonrası barınma alanı olarak, heyelan tehlikesindeki bir yerin geçici yerleşim için kullanılması planlamanın amacına aykırıdır. Resmî tehlike ve risk verileri değerlendirmede kullanılmalıdır.

Geçici barınma alanının teknik altyapısını kim hazırlar?

Yönetmelik bu görevi açıkça belediyeler ve özel idare teşkilatlarına verir. M.14/7’ye göre geçici barınma alanlarının teknik altyapıları bu idareler tarafından hazırlanır. Büyükşehir olan illerde görev paylaşımı, büyükşehir ve ilçe belediyelerinin kendi mevzuatındaki görev dağılımıyla birlikte uygulanır.

Teknik altyapı; içme-kullanma suyu, atık su, elektrik, ulaşım, iç yollar, yağmur suyu drenajı, aydınlatma, atık yönetimi, haberleşme ve alanın niteliğine göre diğer temel hizmetleri kapsayabilir. Geçici barınmanın insani ve güvenli koşullarda yürütülebilmesi için altyapının afet öncesinde planlanması gerekir.

Altyapının “afet olunca yapılması” yaklaşımı m.14/7’nin hazırlık mantığıyla bağdaşmaz. Alanın teknik kapasitesi ve hangi müdahaleyle kullanıma hazır hale geleceği önceden belirlenmelidir.

Teknik altyapıyı kim denetler?

M.14/7, belediyeler ve özel idare teşkilatlarını yalnızca hazırlamakla değil denetlemekle de görevlendirir. Bu nedenle alan bir kez altyapılandırıldıktan sonra yıllarca kontrol edilmeden plan üzerinde tutulmamalıdır. Altyapı sonradan bozulabilir, kapasite değişebilir veya alanın çevresindeki yapılaşma erişimi etkileyebilir.

Periyodik denetimde su ve kanalizasyon bağlantıları, enerji, ulaşım, yüzey drenajı, güvenli giriş-çıkış, aydınlatma ve erişilebilirlik kontrol edilmelidir. Kullanım döneminde kurulacak geçici ünitelerin kapasitesi de alanın gerçek fiziksel durumuyla uyumlu olmalıdır.

Denetim sonucunda alanın artık uygun olmadığı tespit edilirse plan ve AYDES kaydı güncellenmeli, yeni alan belirlenmelidir. Uygun olmayan alanı yalnızca eski plan kaydına dayanarak korumak doğru değildir.

Erişilebilirlik şartı ne anlama gelir?

Yönetmelik m.14/7 alanların erişilebilirlik durumu ve uygunluğunun gözetileceğini açıkça düzenler. Erişilebilirlik yalnızca araç yolu bulunması değildir. Engelli bireylerin, yaşlıların, çocukların ve hareket kısıtlı kişilerin barınma, tuvalet, duş, sağlık ve dağıtım hizmetlerine ulaşabilmesi planlanmalıdır.

Alan içi dolaşım güzergâhları, rampalar, işaretleme, aydınlatma, erişilebilir tuvalet ve hizmet noktaları planın parçası olmalıdır. Afet sonrası dezavantajlı bireylerin geçici barınma alanına sevk edilip alan içinde temel hizmetlere ulaşamaması m.14/7’deki erişilebilirlik şartıyla bağdaşmaz.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının afet görevleri arasında dezavantajlı grupların ihtiyaçları da bulunduğundan barınma planlaması sosyal hizmet kapasitesiyle koordineli yürütülmelidir.

Geçici barınma alanı başka amaçla kullanılabilir mi?

Yönetmelik bu konuda açık bir koruma hükmü içerir: geçici barınma alanı olarak tespit edilen yerler, bu vasfını kaybedecek şekilde farklı amaçla kullanılamaz. Hükmün amacı, plan üzerinde mevcut görünen fakat fiilen bina, otopark, ticari tesis veya başka kullanımla işgal edildiği için afet anında kullanılamayan alanlar oluşmasını önlemektir.

Bu yasak, alanda hiçbir geçici veya uyumlu kullanım yapılamayacağı şeklinde yorumlanmamalıdır. Ölçüt, geçici barınma vasfının kaybedilip kaybedilmediğidir. Alanın afet anında planlanan kapasiteyle kullanılmasını engelleyen kalıcı veya fiilî kullanım m.14/7 bakımından sorun yaratır.

Yerel idarenin taşınmaz üzerinde başka tasarrufta bulunmayı planlaması hâlinde afet planı ve alanın korunan işlevi önceden değerlendirilmelidir. Uygun eşdeğer alan oluşturulmadan kapasitenin azaltılması afet hazırlığını zayıflatır.

Geçici barınma alanı AYDES’e işlenir mi?

Evet. M.9/4, geçici barınma amacıyla kullanılacak çadır kent, konteyner kent, kamu binası, spor tesisi ve diğer alanların kapasite ve koordinatlarıyla AYDES’e ve ilgili plan haritalarına işlenmesini öngörür. Bu kayıt, m.14/7’deki fiziksel alan belirleme kararının dijital karşılığıdır.

Alan değişirse koordinat ve kapasite verisi de güncellenmelidir. Yönetmeliğin 11 inci maddesi ilgili afet grubu verilerinin AYDES’te sürekli güncel tutulmasını emreder. Plan haritası ile sistem kaydının farklı olması sahada yanlış sevke neden olabilir.

Yerel afet grubu planlarındaki koordinat ve kapasite yükümlülüğünü m.9 rehberimizde ayrıntılı açıkladık.

Geçici barınma alanının kamu mülkiyetinde olması şart mı?

10809 m.14/7, alanın mutlaka kamu mülkiyetinde olması şartını açıkça koymaz. Esas olan valilik komisyonunca kriterlere uygun tespit, teknik altyapı, denetim, erişilebilirlik ve alan vasfının korunmasıdır. Ancak mülkiyet veya kullanım hakkı, alanın afet anında fiilen kullanılabilirliğini doğrudan etkiler.

Özel mülkiyetteki alanın planlanması hâlinde kullanımın hangi hukuki dayanakla sağlanacağı, gerektiğinde kamunun hangi yetkiyi kullanacağı ve bedel/teslim sürecinin nasıl işleyeceği önceden değerlendirilmelidir. Afet anında mülkiyet uyuşmazlığı nedeniyle alanın kullanılamaması planlama amacına aykırıdır.

Yönetmeliğin 17 nci maddesi afet sırasında ihtiyaç duyulan özel kaynak ve taşınmazların ilgili mevzuata göre sağlanmasına ilişkin ayrıca düzenleme içerir. Ancak hazırlık dönemindeki barınma alanı planlaması, mümkün olduğunca kullanım belirsizliğini önceden çözmelidir.

Geçici barınma alanı ile toplanma alanı aynı şey mi?

Hayır. Toplanma alanı, afetin hemen sonrasında kişilerin güvenli şekilde bir araya gelebileceği kısa süreli ilk buluşma ve bilgi alanıdır. Geçici barınma alanı ise afetzedelerin belirli süreyle çadır, konteyner veya uygun tesislerde barınma ve temel hizmet ihtiyacının karşılandığı daha kapsamlı alandır.

Yönetmelik bu iki alanı ayrı fıkralarda düzenler. Geçici barınma m.14/7’de; toplanma alanı m.14/8’de düzenlenir. Her iki alanın da başka amaçla kullanılarak vasfını kaybetmesi yasaktır; ancak belirleme makamı, teknik düzeni ve kullanım süresi farklıdır.

Bu nedenle belediye veya vatandaş haritasında “toplanma alanı” olarak görünen bir yer otomatik olarak çadır veya konteyner barınma alanı sayılmaz. Barınma alanı için ayrıca m.14/7 kriter ve komisyon süreci gerekir.

Mersin’de geçici barınma alanı bakımından hangi yapı uygulanır?

Mersin’de geçici barınma alanları, Mersin Valiliğince oluşturulacak komisyon tarafından Afet Barınma Grubu kriterleri dikkate alınarak belirlenir. Büyükşehir ve ilçe belediyeleri ile görev alanına göre ilgili idareler teknik altyapı ve denetim sorumluluğunu kendi yasal yetkileri çerçevesinde yürütür.

Akdeniz, Yenişehir, Mezitli, Toroslar ve diğer ilçelerde nüfus, ulaşım, kıyı/sel riski, sanayi tesisleri, altyapı ve boş alan kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir. Ancak hangi somut parselin veya alanın resmî geçici barınma alanı olduğu yalnızca güncel valilik/AFAD plan ve kayıtlarından belirlenmelidir; tahmine dayalı alan önerisi yapılmamalıdır.

İl ve ilçe afet planlarının yetki ve onay yapısı için m.8 rehberi, coğrafi veri aktarımı için m.13/6 rehberi birlikte incelenebilir.

Sonuç

10809 sayılı Yönetmelik m.14/7, geçici barınma alanının seçimini, altyapısını, denetimini, erişilebilirliğini ve korunmasını açıkça düzenler. Alan, Afet Barınma Grubu kriterleri doğrultusunda valilikçe kurulan komisyon tarafından belirlenir; belediyeler ve özel idare teşkilatları teknik altyapıyı hazırlar ve denetler.

Geçici barınma alanı olarak belirlenen yerin bu niteliğini kaybedecek şekilde başka amaçla kullanılması yasaktır. Kapasite ve koordinat bilgilerinin AYDES ve plan haritalarında güncel tutulması gerekir. Böylece afet anında plan üzerinde var görünen alanın fiilen de kullanılabilir olması sağlanır.

Resmî kaynak: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete – 10809 sayılı Karar eki Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği. Güncel alan ve afet planı bilgileri için AFAD ve ilgili valiliğin resmî kaynakları esas alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular