Gemi Sicilindeki Malik, İpotek ve Hak Kayıtları Ne İfade Eder? Sicil Karineleri | TTK 974 (2026)
Kısa ve Net Cevap
TTK m.974, gemi sicilindeki temel kayıtlar için kanuni karineler kurar. Sicilde bir kişi geminin maliki olarak kayıtlıysa o kişinin malik olduğu; bir kişi gemi ipoteği, ipotek üzerindeki hak veya intifa hakkı sahibi olarak kayıtlıysa o hakkın kendisine ait olduğu kabul edilir. Sicilde kayıtlı bir hak silinmişse de hakkın artık mevcut olmadığı karinesi doğar. Bu karineler, gemi satışı ve finansmanında sicilin neden başlangıç noktası olduğunu açıklar.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Ancak sicil karinesi, sicilin hiçbir zaman yanlış olamayacağı anlamına gelmez. Gerçek hukuki durum kayıtla uyuşmuyorsa TTK m.975 düzeltme talebi ve m.976 itiraz kaydı kullanılabilir. Ayrıca TTK m.983, iyi niyetli üçüncü kişinin sicile güvenerek hak kazanmasını koruyan ayrı bir sistem kurar. Bu nedenle “sicilde malik görünmek”, “kesin ve her durumda tartışmasız malik olmak” ile aynı cümle değildir; fakat aksini iddia eden tarafın karşılaşacağı güçlü hukuki başlangıç noktasıdır.
- Sicil karinesi nedir?
- Malik kaydı ne ifade eder?
- Gemi ipoteği kaydı
- İpotek üzerindeki haklar ve intifa
- Silinen hakkın karinesi
- Karinenin aksi nasıl ispatlanır?
- Gemi satışında karinenin önemi
- Banka finansmanında sicil karinesi
- TTK 983 sicile güven ile fark
- Yargıtay kararları nasıl kullanılmalı?
- Kontrol listesi
- Sık sorulan sorular
1. Sicil Karinesi Nedir ve Neden Önemlidir?
Karine, belirli bir kayıt veya olgudan hareketle hukuki durumun varlığı veya yokluğu hakkında başlangıç kabulü sağlar. TTK m.974’teki sicil karineleri, üçüncü kişilerin yüksek değerli gemi işlemlerini her defasında bütün mülkiyet zincirini sıfırdan ispatlamadan yürütebilmesini amaçlar.
Bir banka kredi verirken, alıcı gemi satın alırken veya alacaklı haciz talep ederken sicilde kimin malik ve kimin ipotekli alacaklı olduğuna bakar. Kanun bu kayıtlara belirli bir ispat gücü tanımasaydı gemi sicilinin ticari güven işlevi zayıflardı.
TTK m.974’teki karineler, sicilin açıklığını düzenleyen TTK 973 gemi sicili inceleme rehberi ile birlikte değerlendirilmelidir. Sicil açıktır; kayıtları inceleyen kişi de kanunun öngördüğü karineler üzerinden hukuki risk değerlendirmesi yapabilir.
2. Sicilde Malik Olarak Kayıtlı Kişi Hukuken Nasıl Değerlendirilir?
TTK m.974/1, gemi sicilinde malik olarak kayıtlı bulunan kişinin geminin maliki olduğuna karine oluşturur. Bu nedenle satış sözleşmesinde satıcı olarak görünen kişi sicildeki malik değilse işlem durdurulup mülkiyet zinciri açıklığa kavuşturulmalıdır.
Karine özellikle eski şirket unvanı, miras, birleşme, bölünme, yabancı sicilden geçiş veya henüz kayda geçirilmemiş devir işlemlerinde önem taşır. Gerçek hak durumu değişmiş fakat sicil güncellenmemiş olabilir. Böyle bir durumda sicil ile maddi hukuk arasındaki uyumsuzluk m.975-976 mekanizmalarıyla giderilmelidir.
Sicilde malik görünen kişinin tasarruf yetkisi ayrıca incelenir. Malik kaydı doğru olsa bile mahkemece verilmiş tasarruf yasağı, haciz, ihtiyati tedbir veya temsil yetkisindeki sınırlama satışın geçerliliğini etkileyebilir. Bu nedenle malik karinesi bütün işlem risklerini tek başına ortadan kaldırmaz.
3. Sicilde İpotekli Alacaklı Olarak Kayıtlı Kişi İçin Hangi Karine Vardır?
TTK m.974/2, sicilde gemi ipoteği sahibi olarak kayıtlı kişinin o hakka sahip olduğu karinesini kurar. Gemi finansmanında ipotek tescilinin ve derecesinin bu nedenle merkezi önemi vardır. Banka, yalnız imzalanmış ipotek sözleşmesine değil, ipoteğin sicilde gerçekten tescil edilip edilmediğine bakmalıdır.
Sözleşmeye dayalı gemi ipoteğinin kurulması TTK m.1014-1016’da özel olarak düzenlenir. Tescil tamamlanmadan yalnız kredi sözleşmesinde “gemi ipoteği verilecektir” yazması ayni teminatı tek başına kurmaz. Sicil karinesi tescilli hakkın sahibini dış dünyaya görünür kılar.
İpotek kaydı borcun her unsurunun tartışmasız olduğu anlamına gelmez. Teminat altındaki alacağın ödenip ödenmediği, faiz, üst sınır, para birimi veya fer’iler konusunda ayrıca uyuşmazlık olabilir. Ancak ipotek hakkının sicilde kimin lehine kayıtlı olduğu hususunda m.974 karinesi devreye girer.
4. İpotek Üzerindeki Hak ve İntifa Hakkı Kayıtları Ne Sonuç Doğurur?
TTK m.974/2 yalnız gemi ipoteğini değil, ipotek üzerindeki hakları ve gemi üzerindeki intifa hakkını da kapsar. Sicilde belirli bir kişi bu haklardan birinin sahibi olarak kayıtlıysa hak sahibinin o kişi olduğu kabul edilir.
Örneğin gemi ipoteğiyle teminat altına alınmış alacağın üzerinde başka bir hak kurulmuşsa, geminin terkininde veya ipoteğin fekki işleminde yalnız ana ipotekli alacaklıya bakmak yeterli olmayabilir. TTK m.965’in bazı terkin hâllerinde “ipotek üzerinde hak sahibi üçüncü kişiler” için de onay şartı öngörmesinin nedeni budur.
İntifa hakkı da geminin ekonomik kullanımını ve satış değerini etkileyebilir. Alıcı, sicilde intifa hakkı bulunan gemiyi “boş ve sınırsız kullanım” beklentisiyle satın almamalıdır; hakkın kapsamı ve sona erme şartları ayrıca incelenmelidir.
5. Sicilden Silinmiş Bir Hak İçin Hangi Karine Doğar?
TTK m.974/3, sicilde kayıtlı bir hakkın silinmiş olması hâlinde hakkın mevcut olmadığı karinesini kurar. Bu kural, ipotek fekki veya intifa hakkının terkini sonrasında yeni işlem yapan üçüncü kişilerin sicile dayanabilmesini kolaylaştırır.
Ancak haksız veya yanlış terkin ihtimali tamamen yok değildir. Hak gerçekte devam ettiği hâlde yanlışlıkla silinmişse TTK m.975 düzeltme talebi ve m.976 itiraz kaydı gündeme gelebilir. Üçüncü kişi bu arada sicile güvenerek hak edinmişse TTK m.983’ün iyi niyet koruması ayrıca önem kazanır.
Bu nedenle ipoteği silinen alacaklı, terkin işlemi kendi iradesine aykırıysa gecikmeden sicil örneğini almalı ve hukuki koruma yollarına başvurmalıdır. Uzun süre hareketsizlik, iyi niyetli üçüncü kişi işlemlerinin çoğalmasına neden olabilir.
6. Gemi Sicili Karinesinin Aksi Nasıl İleri Sürülür?
TTK m.974 bir karine kurar; mutlak ve karşı delile kapalı bir kesin hüküm oluşturmaz. Sicilde kayıtlı malik veya hak sahibinin gerçekte hak sahibi olmadığı iddia ediliyorsa, bu iddiayı destekleyen sözleşme, mahkeme kararı, ödeme/teslim belgesi, temsil belgesi veya diğer hukuki deliller sunulmalıdır.
Gerçek durum ile sicil arasındaki uyumsuzlukta TTK m.975’e göre kaydın düzeltilmesine gerekli onayın verilmesi talep edilebilir. Düzeltmenin sonucunu güvence altına almak ve üçüncü kişilere karşı görünür kılmak için TTK m.976 uyarınca sicilin doğru olmadığına ilişkin itiraz kaydı istenebilir.
Sahte belge veya yetkisiz temsil iddiası varsa yalnız sicil düzeltme davası değil, olayın niteliğine göre ceza hukuku ve tazminat sonuçları da gündeme gelebilir. Belgenin aslı, elektronik doğrulama kayıtları ve sicil dayanak dosyası korunmalıdır.
7. Gemi Satışında TTK 974 Karinesi Nasıl Kullanılır?
Alıcı, satış öncesi due diligence aşamasında güncel sicil örneğini almalı ve satıcının malik kaydıyla birebir uyuştuğunu kontrol etmelidir. Şirket unvanı, merkez, temsil yetkisi ve geminin sicil kimliği de sözleşme verileriyle karşılaştırılmalıdır.
Satıcı sicilde malik görünüyorsa m.974 karinesi alıcı için önemli bir başlangıç güvencesidir. Ancak sicilde itiraz kaydı, şerh, tasarruf sınırlaması veya ihtiyati haciz varsa işlem bunlar dikkate alınmadan tamamlanmamalıdır. Sicil bir bütün olarak incelenmelidir.
Sicile kayıtlı geminin devrinin şekli için TTK m.1001 ayrıca uygulanır. Malik karinesinin bulunması, yazılı ve onaylı devir anlaşması ile zilyetliğin devri şartlarını ortadan kaldırmaz.
8. Banka Finansmanında Sicil Karinesi Neden Kredi Şartıdır?
Gemi kredisi veren banka, kredi kullandırmadan önce borçlunun gemi üzerinde geçerli mülkiyet yetkisine sahip olup olmadığını ve mevcut ipoteklerin sırasını tespit eder. TTK m.974 karineleri bu incelemenin hukuki temelini oluşturur.
Yeni ipotek tescil edildikten sonra banka lehine oluşan sicil kaydı, hakkın sahibinin banka olduğu karinesini yaratır. Yine de kanundan doğan gemi alacaklısı hakları, vergi/liman riskleri, ihtiyati haciz ve sigorta kapsamı ayrıca incelenmelidir. Sicil karinesi kapsam dışı riskleri görünmez hâle getirmez.
Finansman kapanışında önceki ipoteğin fekki ile yeni ipoteğin tescili arasında boşluk bırakılmaması önemlidir. Yeni bankanın derecesi TTK m.1017 ve sonraki hükümler çerçevesinde teyit edilmelidir.
9. TTK 974 Sicil Karinesi ile TTK 983 Sicile Güven Arasındaki Fark Nedir?
TTK m.974, sicildeki kayıtların doğru olduğu yönünde ispat karinesi kurar. TTK m.983 ise sicildeki kayıt gerçekte yanlış olsa bile belirli koşullarda iyi niyetli üçüncü kişinin sicile güvenerek ayni hak kazanmasını korur. Birinci hüküm ispat fonksiyonuna, ikinci hüküm işlem güvenliğine odaklanır.
Örneğin A gerçekte malik olmadığı hâlde sicilde malik görünüyorsa m.974 A lehine karine oluşturur. Üçüncü kişi B, kanundaki şartlarla sicile güvenip A’dan hak edinirse m.983 B’nin kazanımını ayrıca koruyabilir. Bu nedenle sicil hatası tespit edildiğinde yalnız “gerçek malik benim” demek yeterli olmayabilir; itiraz kaydıyla üçüncü kişilerin iyi niyet iddiasının önüne geçmek gerekebilir.
Bu ayrım, sicil uyuşmazlıklarının en kritik noktalarından biridir. Karineyi çürütmek ile iyi niyetli üçüncü kişinin kazanımını bertaraf etmek farklı hukuki analizler gerektirir.
10. Yargıtay Kararları Sicil Karineleri Hakkında Nasıl Kullanılmalıdır?
İçtihat araştırmasında uyuşmazlığın yalnız malik karinesine mi, ipotek hakkına mı, sicilin düzeltilmesine mi yoksa iyi niyetli üçüncü kişinin korunmasına mı ilişkin olduğu belirlenmelidir. Bu ayrımlar yapılmadan farklı sicil hükümlerine ait kararlar birbirine karıştırılabilir.
Bu yazıda doğrulanmamış Yargıtay esas veya karar numarası kullanılmamıştır. Somut dosyada tam karar resmî Yargıtay veya UYAP kaynağından doğrulanmalı; kararın 6762 sayılı eski TTK mı yoksa 6102 sayılı güncel TTK mı uyguladığı kontrol edilmelidir.
Kararın olayındaki sicil kaydı, işlem tarihi, itiraz/şerh bulunup bulunmadığı ve üçüncü kişinin bildiği olgular somut dosyayla karşılaştırılmalıdır. Sadece karar sonucundan hareket edilmemelidir.
11. Sicil Karinesi Kontrol Listesi
- Güncel sicil örneğinde maliki doğrulayın.
- İpotekli alacaklı, ipotek derecesi ve miktarını kontrol edin.
- İpotek üzerinde üçüncü kişi hakkı olup olmadığını inceleyin.
- İntifa, şerh, itiraz ve tasarruf sınırlamalarını kontrol edin.
- Silinmiş hakların terkin tarihini ve dayanak işlemini gerektiğinde doğrulayın.
- Sicil ile satış/finansman sözleşmesindeki taraf bilgilerini karşılaştırın.
- Gerçek durumla kayıt uyuşmuyorsa TTK m.975 düzeltme talebini değerlendirin.
- Üçüncü kişi kazanımı riski varsa TTK m.976 itiraz kaydını geciktirmeyin.
- TTK m.983 sicile güven şartlarını ayrıca inceleyin.
- Kapanıştan hemen önce yeni sicil örneği alın.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
- T.C. UAB Türk Gemi Sicilleri
- Denizcilik Genel Müdürlüğü – Gemi Sicil
- Gemi Sicil Yönetmeliği
Sık Sorulan Sorular
Sicilde malik görünen kişi malik sayılır mı?
TTK m.974/1’e göre sicilde malik olarak kayıtlı kişi lehine malik olduğu karinesi vardır.
Sicilde ipotekli alacaklı görünen kişi hak sahibi sayılır mı?
Evet. TTK m.974/2, kayıtlı gemi ipoteği ve ilgili hak sahipleri lehine karine kurar.
İntifa hakkı kaydı da karine oluşturur mu?
Evet. Sicilde intifa hakkı sahibi olarak kayıtlı kişi lehine hakkın varlığı karinesi bulunur.
Sicilden silinen ipotek hâlâ var sayılır mı?
TTK m.974/3’e göre silinen kayıt bakımından hakkın mevcut olmadığı karinesi doğar.
Sicil karinesi kesin midir?
Hayır. Gerçek hukuki durum farklıysa karşı delil ve TTK m.975-976 yollarıyla kayıt düzeltilmeye çalışılabilir.
Satıcı sicilde malik değilse gemi alınmalı mı?
Mülkiyet zinciri ve sicil güncellenmeden kapanış yapılması ciddi hukuki risk taşır.
Sicil karinesi iyi niyetli üçüncü kişi korumasıyla aynı mıdır?
Hayır. TTK m.974 ispat karinesi, TTK m.983 ise sicile güvenerek hak kazanan iyi niyetli üçüncü kişiye ilişkin korumadır.
İpotek terkin edilmiş ama banka borç devam ediyor diyorsa ne olur?
Alacak ile ayni teminatın hukuki durumu ayrı incelenir; yanlış terkin varsa sicil düzeltme yolları gündeme gelebilir.
Sicildeki malik kaydıyla gemi tasdiknamesi farklıysa hangisi kontrol edilir?
Güncel sicil kaydı esas inceleme kaynağıdır; tasdiknamenin m.970-971 uyarınca güncellenmesi gerekir.
Karineyi çürütmek için hangi belgeler kullanılabilir?
Sözleşme, mahkeme kararı, teslim ve ödeme belgeleri, temsil kayıtları ve sicil dayanak dosyası somut olaya göre kullanılabilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber TTK m.974 ile bağlantılı m.973, m.975-976, m.983 ve gemi ipoteği hükümleri kontrol edilerek hazırlanmıştır. Doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır.
Gemi sicili hukuki incelemesi, mülkiyet, gemi ipoteği ve satış işlemleri Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.
Gemi Sicili Hukuki İncelemesi İçin İletişim
Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
