Gemi Sicili Herkese Açık mı? Kayıt İnceleme, Örnek Alma ve Haklı Menfaat Şartı | TTK 973 (2026)

Kısa ve Net Cevap

TTK m.973’e göre gemi sicili herkese açıktır. Bir kişinin gemi sicilindeki kayıtları inceleyebilmesi için malik, alacaklı veya sözleşme tarafı olduğunu ispatlaması gerekmez. İsteyen kişi giderini ödeyerek sicil kayıtlarının örneğini de alabilir. Bu açıklık; gemi satın alma, gemi finansmanı, ipotek, ihtiyati haciz, sigorta ve deniz ticareti işlemlerinde üçüncü kişilerin sicildeki hukuki durumu önceden kontrol edebilmesini sağlar.

Ancak sicil kayıtlarının dayanağını oluşturan belgeler ile henüz sonuçlanmamış tescil istemleri bakımından aynı sınırsız açıklık yoktur. TTK m.973, bu dosya ve belgelerin incelenmesini haklı menfaatin inandırıcı biçimde ortaya konulmasına bağlar. Bu nedenle “sicilde ne yazıyor?” sorusu ile “bu kayıt hangi sözleşme, mahkeme kararı veya başvuru belgesine dayanıyor?” sorusu hukuken farklıdır.

1. Gemi Sicilinin Herkese Açık Olması Ne Anlama Gelir?

TTK m.973, gemi sicilini kamusal güven sağlayan açık bir kayıt sistemi olarak düzenler. Kural olarak herkes sicildeki kayıtları inceleyebilir. Kanun, sicilin temel kayıtlarının incelenmesi için kişisel veya ekonomik bir menfaatin ispatını şart koşmaz. Bu sistem, taşınmazlarda tapu sicilinden farklı bir açıklık modeline sahiptir ve deniz ticaretindeki yüksek değerli işlemlerin güvenle yapılmasına hizmet eder.

Gemi sicilinin açık olması, malikin kişisel ticari sırlarının sınırsız biçimde paylaşılması anlamına gelmez. Açıklık, sicile kaydedilmesi kanunen öngörülen gemi, malik ve ayni hak kayıtlarını kapsar. Sicilin dayanağını oluşturan özel sözleşmeler veya henüz sonuçlanmamış başvurular için Kanun ayrıca haklı menfaat şartı koymuştur.

Bu ayrım pratikte önemlidir. Bir alıcı güncel sicil kaydını görerek maliki, ipoteği veya tescilli hakları kontrol edebilir; fakat örneğin ipotek sözleşmesinin tüm eklerini veya devam eden bir tescil başvurusunun dayanak belgelerini görmek istediğinde ayrıca neden bu belgelere erişmesi gerektiğini açıklaması gerekebilir.

2. Gemi Sicilini Kimler İnceleyebilir?

Sicilin temel kayıtları bakımından malik, kiracı, banka, sigortacı, yük ilgilisi, avukat, potansiyel alıcı veya herhangi başka bir üçüncü kişi arasında ayrım yapılmaz. TTK m.973’ün temel ilkesi “herkesin” inceleme hakkına sahip olmasıdır.

Bu nedenle gemi satın almayı düşünen kişi, satıcıdan izin almadan sicil kaydını inceleyebilir. Aynı şekilde kredi kuruluşu, gemi üzerinde mevcut ipotekleri veya kayıtlı ayni hakları incelemek için malikin ayrıca muvafakat vermesini beklemek zorunda değildir. Bununla birlikte kişisel verilerin işlenmesi ve belge dosyasındaki özel bilgilerin paylaşımı bakımından ilgili mevzuat ayrıca uygulanır.

Sicil incelemesi, geminin fiilî durumunu kontrol etmenin yerine geçmez. Sicilde malik veya ipotek bilgisi doğru olsa bile geminin teknik durumu, klas durumu, sigorta, liman borçları, deniz alacakları ve fiilî haciz/tedbir süreçleri ayrıca incelenmelidir.

3. Gemi Sicilinden Kayıt Örneği Nasıl Alınır?

TTK m.973, sicil kayıtlarının incelenmesinin yanında gideri ödenerek örnek alınmasına da imkân verir. İşlem türüne göre sicil müdürlüğü veya Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının elektronik sistemleri üzerinden güncel kayıt belgesi ve ilgili sicil çıktıları temin edilebilir.

Alınan örneğin işlem tarihi bakımından güncel olması önemlidir. Özellikle satış veya finansman kapanışında haftalar önce alınmış kayıt yerine kapanışa en yakın tarihte yeni sicil örneği alınmalıdır. Gemi üzerinde kısa süre içinde ipotek, haciz, ihtiyati haciz, şerh veya malik değişikliği meydana gelebilir.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri Portalı güncel sicil hizmetlerini gösterir. Sicil teşkilatı ve yetkili müdürlük bakımından TTK 954 gemi sicili müdürlüğü rehberi de tamamlayıcıdır.

4. “Haklı Menfaat” Şartı Hangi Bilgiler İçin Aranır?

TTK m.973, sicil kayıtlarının dayanağını oluşturan belgeler ile henüz sonuçlanmamış tescil istemleri bakımından haklı menfaatin inandırıcı biçimde ortaya konulmasını arar. Bu şart, dosyadaki sözleşme, vekâletname, şirket belgesi veya başvuru evrakına herkesin sınırsız erişimini önler.

Haklı menfaat somutlaştırılmalıdır. Gemi satın alma görüşmesinde bulunan alıcının mülkiyet zincirini kontrol etmesi, ipotek alacaklısının kendi teminatını etkileyen başvuru belgesini incelemesi veya devam eden bir düzeltme kaydının tarafının dosyaya erişmek istemesi buna örnek olabilir.

Salt merak, ticari istihbarat toplama veya ilgisiz üçüncü kişinin özel sözleşme belgelerine erişme isteği haklı menfaat için yeterli kabul edilmeyebilir. Sicil müdürlüğüne yapılacak talepte hangi belgenin neden gerekli olduğu açıkça yazılmalıdır.

5. Sicil Kaydının Dayanağı Olan Belgeler Neden Ayrı İncelenir?

Sicil kaydında “malik A şirketidir” veya “B bankası lehine ipotek vardır” şeklinde sonuç bilgisi bulunur. Bu sonucun dayanağında ise satış sözleşmesi, noter onayı, ipotek sözleşmesi, mahkeme kararı, şirket yetki belgesi veya yabancı sicil terkin belgesi bulunabilir. Dayanak dosyası, sicildeki sonucun nasıl oluştuğunu gösterir.

Bir uyuşmazlıkta yalnız sicil örneği yeterli olmayabilir. Örneğin tescilin sahte vekâletnameye dayandığı iddia ediliyorsa, kayıt dayanağındaki belge zinciri incelenmelidir. Benzer şekilde ipoteğin miktarı veya kapsamı tartışmalıysa sicildeki kayıt ile ipotek sözleşmesi birlikte değerlendirilir.

Sicil kaydı ile dayanak belge arasında çelişki varsa TTK m.975’teki sicilin düzeltilmesi mekanizması gündeme gelebilir. Bu nedenle haklı menfaat bulunan dosyada dayanak belgelerin zamanında incelenmesi, üçüncü kişi kazanımlarından önce hatanın tespit edilmesini sağlar.

6. Henüz Sonuçlanmamış Tescil İstemleri Görülebilir mi?

Evet, ancak TTK m.973 bu tür başvurular bakımından haklı menfaatin inandırıcı biçimde ortaya konulmasını arar. Henüz sonuçlanmamış başvuru, sicilde kesin hak kaydı hâline gelmemiş olabilir; fakat satış veya finansman işlemini doğrudan etkileyebilecek öncelik veya sıra sonuçları yaratabilir.

Örneğin bir banka yeni gemi ipoteği kurmak üzereyken aynı gemi hakkında daha önce verilmiş başka bir ipotek veya malik değişikliği başvurusu bulunması kredi güvenliğini etkileyebilir. Bu durumda banka, hukuki menfaatini açıklayarak devam eden başvurunun niteliğini öğrenmek isteyebilir.

İnceleme sonucunda elde edilen bilgi, başvurunun kabul edileceği anlamına gelmez. Sicil müdürlüğü belge ve kanuni şartları inceleyerek tescil hakkında ayrıca karar verir. İşlem tarafları “başvuru yapıldı” ile “tescil tamamlandı” kavramlarını ayırmalıdır.

7. Gemi Satın Almadan Önce Sicilde Hangi Kayıtlar Kontrol Edilmelidir?

Alıcı ilk olarak güncel malik kaydını, gemi ipoteklerini, intifa hakkını, şerh ve itirazları, haciz veya ihtiyati haciz bilgisini ve geminin sicil kimliğini kontrol etmelidir. Gemi adı tek başına yeterli değildir; sicil numarası, IMO numarası ve diğer tanımlayıcılarla sözleşmedeki geminin aynı gemi olduğu doğrulanmalıdır.

Satıcı sicilde malik görünmüyorsa satış işlemine devam edilmeden mülkiyet zinciri açıklığa kavuşturulmalıdır. TTK m.974, sicilde kayıtlı kişiyi malik sayan karine kurduğu için sicil ile sözleşme tarafı arasındaki uyumsuzluk ciddi risk işaretidir.

Yabancı sicil geçmişi bulunan gemilerde TTK 962 yabancı sicilden Türk siciline geçiş rehberi de incelenmelidir. Önceki sicildeki aktif kayıt veya ipoteklerin sona erdiği belgelenmeden yalnız Türk sicil örneğine güvenilmemelidir.

8. Banka Gemi İpoteği Kurmadan Önce Sicilden Neleri İncelemelidir?

Kredi veren banka, güncel malik ve mevcut ipotek derecelerini, sicildeki şerhleri, itirazları ve tasarruf sınırlamalarını kontrol etmelidir. Yeni ipoteğin hangi sırada kurulacağı TTK m.1017’deki derece sistemi bakımından kredi riskinin merkezindedir.

Bunun yanında sicilde görünmeyebilen kanuni gemi alacaklısı hakları ayrıca araştırılmalıdır. gemi alacaklısı hakkı belirli deniz alacaklarına kanundan doğan öncelik tanıyabilir. Bu nedenle sicilde birinci derece ipotek görünmesi, her türlü deniz alacağına karşı kesin birinci sırada olunacağı anlamına gelmez.

Finansman kapanışında sicil örneği ile ipotek tescilinin aynı gün doğrulanması, kredi kullandırımının yeni ipoteğin kurulmasına bağlanması ve tescil belgesinin işlem dosyasına alınması gerekir.

9. Gemi Sicili Örneği Mahkeme veya İcra Dosyasında Nasıl Kullanılır?

Sicil örneği, belirli bir tarihte sicilde hangi kayıtların bulunduğunu göstermek bakımından önemli resmî delildir. Malik, ipotek veya şerh uyuşmazlığında güncel kayıt yanında uyuşmazlık tarihine yakın geçmiş tarihli örneklerin de saklanması gerekir.

Ancak sicil kaydı maddi gerçeğin her durumda kesin ve tartışılmaz ispatı değildir. TTK m.974 karine kurar; TTK m.975-976 ise kaydın gerçek hukuki duruma aykırı olması ihtimaline karşı düzeltme ve itiraz mekanizmaları tanır. Sahte belge, yetkisiz temsil veya yanlış tescil iddiası bulunan davada dayanak dosyanın incelenmesi gerekebilir.

İcra ve ihtiyati haciz süreçlerinde geminin sicil kimliği, malik ve ipotek kayıtları tedbirin doğru gemiye uygulanması açısından kritik önemdedir. gemi ihtiyati haczi rehberi bu sürecin ayrı şartlarını açıklar.

10. Yargıtay Kararları Gemi Sicilinin Açıklığı Konusunda Nasıl Kullanılmalıdır?

Gemi sicilinin açıklığı konusunda önce TTK m.973’ün güncel metni uygulanmalıdır. Yargıtay kararı kullanılacaksa uyuşmazlığın sicil kaydının kendisine mi, dayanak belgelere erişime mi, yoksa sicil kaydının maddi hukuk etkisine mi ilişkin olduğu ayrılmalıdır.

Bu yazıda doğrulanmamış esas veya karar numarası kullanılmamıştır. Somut dosyada karar tam metni resmî Yargıtay/UYAP kaynağından doğrulanmalı; 6762 sayılı eski TTK dönemindeki kararların güncel 6102 sayılı TTK m.973 sistemiyle karşılığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Özellikle sicilin açıklığı ile kişisel veri veya ticari sır iddiaları çatışıyorsa, mahkeme kararındaki olay ve talep kapsamı dikkatle karşılaştırılmalıdır. Bir kararın yalnız sonuç cümlesi başka bir belge erişim talebine otomatik uygulanmamalıdır.

11. Gemi Sicili İnceleme Kontrol Listesi

• Gemiyi adı yanında sicil ve IMO/resmî numarasıyla tanımlayın.
• Güncel malik kaydını kontrol edin.
• İpotek, intifa, şerh, itiraz, haciz ve diğer takyidatları inceleyin.
• Kapanışa yakın tarihte yeni sicil örneği alın.
• Dayanak belge gerekiyorsa hangi hukuki menfaate dayanarak talep ettiğinizi yazın.
• Henüz sonuçlanmamış tescil istemi olup olmadığını işlem türüne göre araştırın.
• Yabancı sicil geçmişi varsa önceki terkin ve ipotek kayıtlarını ayrıca kontrol edin.
• Sicil kaydı ile gemi tasdiknamesini karşılaştırın.
• Uyuşmazlık ihtimalinde tarihli sicil örneklerini ve dayanak belgeleri saklayın.
• Sicil gerçek hukuki duruma uymuyorsa TTK m.975-976 düzeltme ve itiraz yollarını değerlendirin.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• T.C. UAB Türk Gemi Sicilleri Portalı
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Gemi Sicil
• Denizcilik Genel Müdürlüğü – Gemi Sicil Yönetmeliği

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Bu rehber TTK m.973 ile bağlantılı m.974-976 ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının güncel gemi sicili kaynakları kontrol edilerek hazırlanmıştır. Doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır.

Gemi sicili incelemesi, satış öncesi hukuki denetim, ipotek ve deniz ticareti işlemleri Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.

Gemi Sicili İncelemesi İçin İletişim

Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →