Gemi Siciline Şerh Nasıl Konulur? Gelecek ve Şarta Bağlı Alacak, Sıra ve Şerhin Silinmesi | TTK 977-982 (2026)

Kısa ve Net Cevap

TTK m.977’ye göre bir gemi veya gemi ipoteği üzerinde ayni hakkın kurulmasını, kaldırılmasını ya da hakkın içerik veya derecesinin değiştirilmesini isteme alacağını güvence altına almak için gemi siciline şerh konulabilir. Gelecekte doğacak veya şarta bağlı alacaklar da şerhle güvence altına alınabilir. Şerhten sonra yapılan tasarruf, güvence altına alınan talebi etkisiz bırakacak veya zedeleyecek ölçüde hak sahibine karşı hüküm doğurmaz; cebrî icra, ihtiyati haciz ve iflas idaresinin işlemleri de bu koruma sisteminin içindedir.

TTK m.978 uyarınca şerh, hakkı etkilenecek kişinin muvafakati veya ihtiyati tedbir kararıyla tescil edilir; tedbir için alacağın ayrıca tehlikede olduğunun yaklaşık ispatı aranmaz. Şerhin sağladığı sıra, tescil tarihine göre belirlenir. TTK m.979-982 ise şerhle güvence altına alınan talebin gerçekleşmesi, şerhin kaldırılması ve tedbire dayalı şerh/itiraz kayıtlarının sona ermesi gibi devam hükümlerini düzenler.

1. Gemi Siciline Şerh Konulmasının Amacı Nedir?

Şerh, henüz ayni hak hâline gelmemiş fakat ileride gemi veya gemi ipoteği üzerinde ayni sonuç doğurması istenen bir talebi üçüncü kişilere karşı korur. Böylece hak sahibi, dava veya sözleşme süreci tamamlanmadan önce geminin başka kişiye devredilmesi veya yeni ipotek kurulması nedeniyle talebinin etkisiz kalmasını önleyebilir.

TTK m.977, şerhi yalnız mülkiyet talebine özgülemez. Gemi veya gemi ipoteği üzerindeki bir hakkın kurulması, kaldırılması, içeriğinin değiştirilmesi veya derecesinin değiştirilmesi talepleri için kullanılabilir. Bu geniş alan, satış vaadi benzeri ayni hakka yönelen taleplerden ipotek sırasının değiştirilmesine kadar farklı işlem türlerinde önem taşır.

Şerh ile doğrudan hak tescili birbirinden ayrılmalıdır. Şerh, güvence altına alınan talebin ileride gerçekleştirilmesine öncelik ve koruma sağlar; tek başına talep sahibini malik veya ipotekli alacaklı yapmaz.

2. Hangi Talepler Gemi Sicili Şerhiyle Korunabilir?

TTK m.977’nin metni, gemi veya gemi ipoteği üzerinde ayni hakkın kurulması veya kaldırılması ile bu hakkın içerik veya derecesinin değiştirilmesine yönelik talepleri kapsar. Bu nedenle talebin sonuçta sicilde ayni hak değişikliği yaratacak nitelikte olması gerekir.

Örneğin bir gemi ipoteğinin belirli dereceye taşınması konusunda sözleşmesel talep, bir hakkın terkin edilmesini isteme veya belirli şart gerçekleşince gemi üzerinde ayni hak kurulmasına yönelik talep somut olayda şerh konusu olabilir. Yalnız para borcunun ödenmesi talebi, ayni hak değişikliğiyle bağlantısı kurulmadıkça bu madde kapsamında değerlendirilmez.

Şerhin konusu açık ve belirli olmalıdır. Hangi gemi veya gemi payı üzerinde hangi ayni sonuç istendiği, talebin hukuki kaynağı ve şerhin kapsamı başvuruda netleştirilmelidir.

3. Gelecekte Doğacak veya Şarta Bağlı Alacak İçin Şerh Konulabilir mi?

Evet. TTK m.977, gelecekte doğacak veya şarta bağlı bir talebin de şerhle güvence altına alınabileceğini açıkça kabul eder. Bu hüküm, özellikle uzun vadeli gemi satış, finansman ve yeniden yapılandırma sözleşmelerinde önemlidir.

Örneğin belirli bir finansman borcu kapandığında ipoteğin terkin edilmesi, belirli izin alındığında gemi payının devredilmesi veya sözleşmede tanımlanan koşul gerçekleştiğinde derece değişikliği yapılması kararlaştırılmış olabilir. Talep henüz ifa edilebilir aşamaya gelmemiş olsa da şerh, aradaki dönemde sonraki işlemlere karşı sırasını koruyabilir.

Gelecek veya şarta bağlı talebin belirsiz bırakılmaması gerekir. Hangi olayın veya şartın talebi doğuracağı, güvence altına alınan ayni sonucun ne olduğu ve ilgili geminin kimliği belgelerde açıkça gösterilmelidir.

4. Gemi Siciline Muvafakatle Şerh Nasıl Konulur?

TTK m.978, şerhin hakkı etkilenecek kişinin muvafakatiyle tesciline imkân verir. Taraflar sözleşme yaparken şerhin sicile işlenmesine de açıkça izin verebilir ve işlem için gerekli temsil/şekil şartlarını yerine getirebilir.

Şirket adına verilen muvafakatlarda temsil yetkisi güncel ticaret sicili ve imza belgeleriyle doğrulanmalıdır. Gemi veya ipotek üzerinde birden fazla hak sahibinin konumu etkilenecekse yalnız tek kişinin muvafakati yeterli olmayabilir; her hak sahibinin sicil konumu ayrı incelenmelidir.

Muvafakat metninin şerhin konusunu, gemiyi, güvence altına alınan talebi ve gerekiyorsa süre/şartları açık göstermesi uygulamada uyuşmazlığı azaltır.

5. Muvafakat Yoksa İhtiyati Tedbir Yoluyla Şerh Konulabilir mi?

Evet. TTK m.978, muvafakat bulunmadığında şerhin ihtiyati tedbir kararı üzerine tescil edilebilmesini düzenler. Talep sahibi, mahkemeden sicile şerh verilmesine yönelik açık ve uygulanabilir bir tedbir kararı istemelidir.

Kanun, bu tedbir bakımından talebin tehlikede olduğunun ayrıca yaklaşık ispatını aramaz. Bununla birlikte talep sahibinin şerhle güvence altına alınabilecek bir hakkının bulunduğunu ve talebin hangi gemi veya ipotek kaydına ilişkin olduğunu ortaya koyması gerekir.

Mahkeme kararında gemi adı yanında sicil numarası veya diğer resmî tanımlayıcıların bulunması, sicil uygulamasında karışıklığı önler. Şerhin hangi talebi güvence altına aldığı karar sonucunda tereddütsüz anlaşılmalıdır.

6. Şerhten Sonra Gemi Satılırsa veya Yeni İpotek Kurulursa Ne Olur?

TTK m.977, şerhten sonra yapılan tasarrufların güvence altına alınan talebi ortadan kaldıracak veya zedeleyecek ölçüde hak sahibine karşı etkisiz olacağını düzenler. Böylece geminin üçüncü kişiye devredilmesi veya yeni ayni hak kurulması şerhin koruduğu talebi sırf işlem yapıldığı için boşa çıkarmaz.

Kanun korumayı yalnız gönüllü devirlerle sınırlamaz. Cebrî icra, ihtiyati haciz ve iflas idaresi tarafından yapılan işlemler de şerhin koruması bakımından değerlendirilir. Bu durum, şerhin yüksek değerli gemi uyuşmazlıklarında güçlü bir ayni koruma aracı olduğunu gösterir.

Şerhin etkisi, güvence altına alınan talebin sınırları kadardır. Sonraki tasarruf tamamen yok sayılmaz; yalnız şerhli talebi zedelediği ölçüde hak sahibine karşı etkisiz olur.

7. Birden Fazla Şerh Varsa Sıra Nasıl Belirlenir?

TTK m.977, şerhle güvence altına alınan talebin sırasını şerhin sicile tescil edildiği tarihe bağlar. Bu nedenle başvurunun ne zaman yapıldığı ve tescilin hangi tarihte gerçekleştiği, birden fazla talep arasındaki öncelik bakımından kritik olabilir.

Tarafların sözleşme tarihi tek başına sicil sırasını belirlemez. Daha önce sözleşme yapan kişi şerhi geç tescil ettirirse, daha sonra sözleşme yapan fakat şerhini önce tescil ettiren talep sahibi belirli durumlarda daha avantajlı sırada bulunabilir.

İşlem dosyasında sicil başvuru ve tescil tarihleri belgelenmeli; şerhin güncel sicil örneğinde doğru sırada göründüğü kontrol edilmelidir.

8. Şerhle Korunan Talep Gerçekleşince Ne Yapılır?

Şerh nihai amaç değildir. Güvence altına alınan talep ifa edilebilir hâle geldiğinde gerekli ayni hak işlemi tamamlanmalıdır. Mülkiyet devri söz konusuysa TTK m.1001 veya ilgili devir hükümleri; gemi ipoteği söz konusuysa TTK m.1014-1016 uygulanır.

Talebin gerektirdiği tescil yapıldığında şerhin işlevi sona erer ve sicilde gereksiz çift kayıt bırakılmamalıdır. Şerh ile nihai tescilin sıra ilişkisi doğru kurulmalıdır.

Karşı taraf ifadan kaçınıyorsa şerh, talep sahibinin dava sonucunu korumasına yardımcı olur. Mahkeme kararı kesinleştiğinde sicil müdürlüğüne sunularak nihai kayıt gerçekleştirilir.

9. Gemi Sicili Şerhi Ne Zaman Silinir veya Sona Erer?

Şerhin dayandığı talep yerine getirilmiş, sona ermiş veya artık hukuken gerçekleştirilemez hâle gelmişse sicilde devam etmesi için neden kalmaz. TTK m.980-982, şerhin ve tedbire dayalı kayıtların sona ermesiyle ilgili tamamlayıcı kurallar getirir.

Özellikle talebe karşı ileri sürülebilen sürekli bir def’i veya hukuki engel nedeniyle şerhle güvence altına alınan hakkın gerçekleşmesi imkânsız hâle gelirse şerhin silinmesi gündeme gelebilir. Dayanak ihtiyati tedbir ortadan kalktığında tedbire dayalı şerh de buna göre güncellenmelidir.

Şerhin silinmesi için yetkili kişinin muvafakati, kesinleşmiş karar veya Kanunun öngördüğü diğer belge aranabilir. Sicil kaydı güncellenmeden tarafların “şerh artık geçersiz” şeklindeki özel kabulü üçüncü kişiler bakımından yeterli güven sağlamaz.

10. Gemi Sicili Şerhi ile TTK 976 İtiraz Kaydı Arasındaki Fark Nedir?

İtiraz kaydı, mevcut sicil kaydının yanlış olduğunu ileri sürer. Şerh ise ileride ayni hak kurulması, kaldırılması veya değiştirilmesine yönelik bir talebi güvence altına alır. Bu nedenle iki kurumun hareket noktası farklıdır.

Sicilde A yanlışlıkla malik görünüyorsa gerçek malik B, TTK m.976 itirazını kullanabilir. Buna karşılık B henüz malik değildir fakat sözleşmeden doğan gelecekteki devir talebini korumak istiyorsa TTK m.977-978 şerhi gündeme gelebilir.

TTK 976 gemi siciline itiraz rehberi, iki kurum arasındaki bu ayrımı düzeltme uyuşmazlığı açısından açıklar.

11. Yargıtay Kararları Gemi Sicili Şerhlerinde Nasıl Kullanılmalıdır?

İçtihat araştırmasında şerhin hangi talebi güvence altına aldığı, talebin gelecekte doğacak veya şarta bağlı olup olmadığı, şerhin tescil tarihi ve sonraki tasarrufun niteliği karşılaştırılmalıdır. Şerhin etkisi olayın bu kronolojisine bağlıdır.

Bu yazıda doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır. Somut dosyada karar tam metni resmî Yargıtay/UYAP kaynağından doğrulanmalı ve yürürlükteki 6102 sayılı TTK hükümleriyle eşleştirilmelidir.

Taşınmaz şerhlerine ilişkin kararlar benzer kavramlar içerse de gemi sicilinde TTK m.977-982’nin özel hükümleri öncelikle uygulanmalıdır.

12. Gemi Sicili Şerhi Kontrol Listesi

• Talebin gemi veya gemi ipoteği üzerinde ayni hak sonucuna yöneldiğini doğrulayın.
• Gelecek veya şarta bağlı talepte şartı ve ayni sonucu açık tanımlayın.
• Güncel sicil örneğini alın ve hakkı etkilenecek kişileri belirleyin.
• Muvafakat varsa temsil ve imza yetkisini kontrol edin.
• Muvafakat yoksa sicile uygulanabilir ihtiyati tedbir talebi hazırlayın.
• Gemiyi sicil numarası ve diğer resmî tanımlayıcılarla belirleyin.
• Şerhin tescil tarihini ve sırasını doğrulayın.
• Şerhten sonraki satış, ipotek, haciz veya iflas işlemlerini takip edin.
• Talep gerçekleşince nihai ayni hak tescilini geciktirmeyin.
• Talep sona erdiğinde şerhin sicilden kaldırılması işlemini tamamlayın.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• T.C. UAB Türk Gemi Sicilleri Portalı
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Gemi Sicil
• Gemi Sicil Yönetmeliği

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Bu rehber TTK m.977-982 ile bağlantılı m.976 ve sicile güven hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır.

Gemi sicili şerhi, ihtiyati tedbir, satış ve gemi ipoteği uyuşmazlıkları Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.

Gemi Sicili Şerhi İçin İletişim

Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →