Gemi Zayi Olunca Kaptanın Yükü Koruma Yükümlülüğü Nedir? TTK m.1211 | 2026

Kısa ve net cevap: TTK m.1211’e göre navlun sözleşmesi geminin umulmayan şekilde zıyaı nedeniyle sona erse bile kaptanın, ilgililer bulunmadığında TTK m.1112’deki eşya ilgililerinin menfaatini koruma yükümlülüğü devam eder. Kaptan, durumun gereğine göre yükü ilgililerin hesabına başka bir gemiyle varma limanına taşıtmak, güvenli bir yerde depolanmasını veya uygun fiyatla satılmasını sağlamak zorundadır; acil hâllerde önceden danışması gerekmez. Bu yükümlülüklerin ifası ve yükün bakımı için gereken giderleri karşılamak üzere yükü rehnedebilir veya bir kısmını satabilir. Mesafe navlunu, doğmuş taşıyan alacakları, müşterek avarya ve kurtarma alacakları ödenmeden veya güvence altına alınmadan yükü teslim etmek ya da başka gemiye devretmek zorunda değildir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Gemi zıyaı taşıma sözleşmesini sona erdirebilir; fakat yükün fiziksel varlığı ve yük ilgililerinin menfaati ortadan kalkmaz. M.1211 bu boşluğu kaptana geçici koruma ve zorunlu işlem yetkileri vererek doldurur. Yetkilerin amacı kaptana yeni bir ticari tasarruf serbestisi sağlamak değil, yükü ve ilgililerin menfaatini acil durumda korumaktır.

Bu içerik genel navlun sözleşmesi rehberini tekrar etmez; yalnız TTK m.1211 hükmünün özel uygulama sorununu inceler.

Gemi zıyaından sonra kaptanın görevi neden devam eder?

Gemi zayi olduğunda geminin asıl taşıma fonksiyonu sona erse bile kaptanın elindeki veya kontrolündeki yük sahipsiz bırakılamaz. M.1211, sözleşmenin sona ermesinin kaptanın yük ilgililerinin menfaatini koruma görevini otomatik olarak bitirmediğini açıkça kabul eder.

Koruma işlemi zarar doğurursa kim sorumludur? TTK m.1211/3, birinci fıkradaki yükümlülüklerin yerine getirilmesinden doğacak zararlardan taşıyan dışında donatanı da sorumlu tutar. Bu nedenle dosyada yalnız kaptanın adı veya acentenin iletişim bilgisi bulunması yeterli değildir; taşıma sözleşmesinin taşıyanı ile donatanın kimliği ayrıca belirlenmelidir. Aynı kişi olup olmadıkları varsayımla değil, somut belgelerle kontrol edilir. Hüküm, koruma işleminin mali sonucunu yalnız kaptan ile yük sahibi arasında bırakmaz.

Bu sorumluluğun konusu ile geminin ilk zıyaından doğan zarar aynı tutulmamalıdır. Kurtarılmış yükte sonradan oluşan muhafaza zararı incelenirken, kurtarma anındaki durum ile sonraki muhafaza süreci karşılaştırılır. Gemi kazasında zaten yok olmuş eşyanın değeri, açıklama yapılmadan depolama zararına eklenmez. Hangi yükümlülüğün ifasından hangi zararın doğduğu gösterilmelidir; m.1211/3 tek başına dosyadaki her kayıp için aynı tutarda tazminat sonucu kurmaz.

TTK m.1211 uygulanırken kanunun aradığı olay, taraf sıfatı ve zaman unsuru ayrı ayrı belirlenmelidir. Gemi zıyaı veya aktarma gibi olağan dışı olaylar, taşıma ilişkisindeki tüm borçları tek bir sonuç altında toplamaz; yükün korunması, navlun, teslim ve tazminat başlıkları farklı hükümlere bağlanabilir.

İspat bakımından navlun sözleşmesi, konişmento ve kaptan talimatları birlikte okunmalıdır. Belge tarihi, yükün nerede ve kimin zilyetliğinde olduğu, yapılan masrafın sebebi ve talimat zinciri açıkça gösterilmelidir. Her para kalemi veya teslim işlemi kendi belgesine bağlanmalıdır.

Uygulama yönünden: “Gemi zıyaından sonra kaptanın görevi neden devam eder?” başlığındaki yetki veya borç kullanılırken yük sahibinin menfaati ile taşıyanın kanuni alacakları birlikte korunmalıdır. İşlem mümkün olan en düşük zarar ve gereksiz masraf yaratmayacak şekilde belgeli yürütülmelidir.

TTK m.1112 ile bağlantı nedir?

M.1211 kaptanın yükü koruma borcunu TTK m.1112’deki genel eşya ilgililerinin menfaatini gözetme rejimine bağlar. İlgililer olay yerinde bulunmuyor veya doğrudan karar veremiyorsa kaptan onların menfaatini gözeterek gerekli koruma tedbirlerini almak zorundadır.

Gemi zıyaından sonra talimat alınamaması ile ilgililere sonradan haber verilmemesi farklı meselelerdir. TTK m.1112/2, talimat alınamayan durumda kaptanın kendi takdirini kullanmasına rağmen, olay ve alınan önlemler hakkında gecikmeksizin bilgilendirme için üzerine düşeni yapmasını ister. Bu nedenle “acilen depoya alındı” kaydı tek başına iletişim dosyasını kapatmaz. Hangi eşyanın hangi depoya konulduğu, ilgilinin ona nasıl ulaşabileceği ve takip eden taşıma planının mevcut olup olmadığı bildirimin somut içeriğini oluşturabilir. Bunlar kanundaki bilgilendirme borcunu uygulanabilir hâle getiren kayıt önerileridir.

İspat bakımından gemi zıyaı, survey, klas ve olay kayıtları birlikte okunmalıdır.

Uyuşmazlık yönünden: “TTK m.1112 ile bağlantı nedir?” konusunda itiraz eden taraf olayın aciliyeti, uygun gemi veya güvenli depolama şartı, bildirim zamanı ya da giderin zorunluluğu gibi somut unsurları hedeflemelidir. Soyut itiraz yerine kanuni şart gösterilmelidir.

Kaptan ne zaman talimat beklemeden hareket edebilir?

Gecikmenin yük bakımından zarar veya değer kaybı doğuracağı acil hâllerde kaptan önceden ilgililere danışmayı beklemek zorunda değildir. Aciliyetin gerçek olması ve yapılan işlemin yükün korunması amacıyla gerekli bulunması gerekir; sonradan gerekçe ve zaman çizelgesi belgelenmelidir.

Hareketsiz kalmanın değerlendirilmesi: TTK m.1211/1, durumun gereğine göre koruma tedbirinin alınmasını kaptana yükümlülük olarak verir. TTK m.1112/2 ise zararı önlemek veya azaltmak için özel önlemler gerektiğinde mümkünse talimat alınmasını, talimat alınamıyorsa kaptanın kendi takdirine göre hareket etmesini düzenler. Bu iki hüküm birlikte incelenirken karar dosyasında tedbir ihtiyacının ortaya çıktığı zaman, talimat alma imkânı, mevcut tehlike ve işlemin başlatıldığı zaman gösterilir. İncelemede yalnız yapılan işlemin dayanağına değil, gerekli tedbirin alınmasında gecikme bulunup bulunmadığına da bakılır. Kanunda bu değerlendirme için bütün yüklere uygulanacak sabit bir saat sınırı bulunmaz.

İspat bakımından yükün bulunduğu yer, miktar ve durum kayıtları birlikte okunmalıdır.

Uygulama yönünden: “Kaptan ne zaman talimat beklemeden hareket edebilir?” başlığındaki yetki veya borç kullanılırken yük sahibinin menfaati ile taşıyanın kanuni alacakları birlikte korunmalıdır. İşlem mümkün olan en düşük zarar ve gereksiz masraf yaratmayacak şekilde belgeli yürütülmelidir.

Başka gemiyle taşımaya kim karar verebilir?

Durumun gereği başka gemiyle taşıma ise kaptan, eşyayı ilgililerin hesabına varma limanına taşıtmakla yükümlüdür. Seçilen çözümün yükün niteliğine, rotaya ve güvenliğe uygun olması gerekir. Yeni taşıma bedeli ve aktarma masrafları ayrı kayda alınmalıdır.

M.1211/1’deki taşıtma, ilgililerin hesabına ve varma limanına yönelen bir koruma çözümüdür. Kurtarma limanından yeni bir sefer düzenlendiğinde, eski taşıma ilişkisinin hesabı ile yeni hizmetin bedeli birbirine karıştırılmamalıdır. Ayrıca burada karar alan kaptanın koruma görevi, m.1212’de taşıyanın mevcut başka gemiye yükleme veya aktarma yetkisine dayanarak yaptığı seçimden ayrılır. İkinci hüküm taşıyanın seçimini gecikmeksizin taşıtana bildirmesini düzenler. Aynı olayda bu iki işlemden hangisinin yapıldığı; işlemi yapan, dayanak yetki ve muhatap üzerinden açıklanmalıdır.

İspat bakımından depo, aktarma, yeni taşıma ve teslim belgeleri birlikte okunmalıdır.

Uyuşmazlık yönünden: “Başka gemiyle taşımaya kim karar verebilir?” konusunda itiraz eden taraf olayın aciliyeti, uygun gemi veya güvenli depolama şartı, bildirim zamanı ya da giderin zorunluluğu gibi somut unsurları hedeflemelidir. Soyut itiraz yerine kanuni şart gösterilmelidir.

Güvenli depolama ne zaman seçilir?

TTK m.1211/1, durumun gereğine göre güvenli bir yerde depolamayı koruma seçenekleri arasında sayar; önce başka gemiyle taşımanın imkânsız olduğunun ortaya konulmasını ayrı bir koşul olarak düzenlemez. Depo yeri yükün cinsi, bozulma riski, gümrük statüsü ve güvenlik ihtiyacına uygun olmalıdır. Kaptanın gereksiz pahalı veya uygunsuz depolama seçimi ayrıca sorumluluk tartışması yaratabilir.

Depoya kabul kaydı ile muhafazanın fiilen nasıl sürdürüldüğünü gösteren kayıtlar birlikte incelenir. Koli sayısını gösteren teslim belgesi, eşyanın kabul anındaki durumunu veya sonrasında uygulanan muhafaza koşullarını tek başına açıklamaz. İşlem dosyasında kabul anındaki durum tespiti, deponun üstlendiği hizmet ve sonraki kontrol kayıtları ayrı tutulur. Bu ayrım, m.1211’deki güvenli yer ölçütünün yalnız depo adresi üzerinden değerlendirilmesini önler. Belge kapsamı yükün gerçek özelliklerine göre belirlenir; burada her yük için aynı teknik muhafaza prosedürünün uygulanması gerektiği ileri sürülmemektedir.

İspat bakımından masraf, navlun ve ödeme kayıtları birlikte okunmalıdır.

Uygulama yönünden: “Güvenli depolama ne zaman seçilir?” başlığındaki yetki veya borç kullanılırken yük sahibinin menfaati ile taşıyanın kanuni alacakları birlikte korunmalıdır. İşlem mümkün olan en düşük zarar ve gereksiz masraf yaratmayacak şekilde belgeli yürütülmelidir.

Yük ne zaman satılabilir?

Yükün niteliği hızla bozuluyorsa, saklama maliyeti değerini tüketecekse veya başka koruma yöntemi makul değilse kanunun verdiği koruma yetkisi içinde uygun bedelle satış gündeme gelebilir. Satış zorunluluğu ve fiyatın uygunluğu belgelenmelidir.

Satış dosyasında iki farklı amaç ayırt edilmelidir: Eşyanın durumun gereği olarak uygun fiyatla satılması ile koruma yükümlülükleri ve bakım için gereken giderleri finanse etmek üzere eşyanın bir kısmının satılması. M.1211/1 ikisini ayrı cümlelerle düzenler. İlkinde neden bu yükün artık satış yoluyla değerlendirilmesi gerektiği, ikincisinde ise hangi gider için ne kadar kaynak gerektiği açıklanır. Yalnız “kaptan satabilir” ifadesi, işlemin hangi amaca dayandığını ve satılan miktarın nasıl seçildiğini göstermediğinden yeterli bir karar gerekçesi oluşturmaz.

İspat bakımından kaptan/acente yazışmaları ve ilgililere bildirimler birlikte okunmalıdır.

Uyuşmazlık yönünden: “Yük ne zaman satılabilir?” konusunda itiraz eden taraf olayın aciliyeti, uygun gemi veya güvenli depolama şartı, bildirim zamanı ya da giderin zorunluluğu gibi somut unsurları hedeflemelidir. Soyut itiraz yerine kanuni şart gösterilmelidir.

Giderler için yükün bir kısmı rehnedilebilir veya satılabilir mi?

Kaptan m.1211 kapsamındaki yükümlülüklerin ifası ve eşyanın bakımı için gereken giderleri karşılamak üzere eşyayı rehnetmeye veya bir kısmını satmaya yetkilidir. Bu yetki sınırsız değildir; yapılan işlem gerekli giderlerle orantılı olmalı, yükün tamamına gereksiz biçimde el atılmamalıdır.

İspat bakımından kurtarma, müşterek avarya ve hapis hakkı belgeleri birlikte okunmalıdır.

Uygulama yönünden: “Giderler için yükün bir kısmı rehnedilebilir veya satılabilir mi?” başlığındaki yetki veya borç kullanılırken yük sahibinin menfaati ile taşıyanın kanuni alacakları birlikte korunmalıdır. İşlem mümkün olan en düşük zarar ve gereksiz masraf yaratmayacak şekilde belgeli yürütülmelidir.

Mesafe navlunu ödenmeden teslim zorunlu mudur?

Taşıyanın mesafe navlunu ve zıya anına kadar doğmuş diğer alacakları ödenmeden veya güvenceye alınmadan kaptanın yükü ilgilisine teslim etmek zorunda olduğu söylenemez. M.1211, taşıyanın kanuni alacaklarını yükün korunması görevine feda etmez.

Nakit ödeme tek seçenek değildir: M.1211/2, sayılan alacaklar için yeterli teminat gösterilmesini de kabul eder. Bu nedenle dosyada ödeme yapılmadığı tespitinden doğrudan teslimden kaçınmanın hâlen haklı olduğu sonucuna geçilmez; sunulmuş bir teminat varsa yeterliliği de incelenir. Madde sabit bir teminat yüzdesi veya her olayda kullanılacak tek belge türü belirlemez. Güvencenin hangi alacakları ve ne tutarı kapsadığı açık tutulmalıdır.

Yalnız taşıyanın mesafe navlunu için sunulan güvence, eşya üzerindeki bütün diğer alacakları kendiliğinden karşılamaz. Buna karşılık kanunda sayılan alacakların tamamı yeterince güvenceye bağlanmışsa, sadece nakit tahsil edilmediği gerekçesiyle aynı fıkraya dayanılması ayrıca sorgulanır. Bu inceleme, teslim alacak kişinin yetkisi veya başka bir hukuki engel gibi bağımsız teslim koşullarının ortadan kalktığı anlamına gelmez.

İspat bakımından başka gemi seçimi ve uygunluk kayıtları birlikte okunmalıdır.

Uyuşmazlık yönünden: “Mesafe navlunu ödenmeden teslim zorunlu mudur?” konusunda itiraz eden taraf olayın aciliyeti, uygun gemi veya güvenli depolama şartı, bildirim zamanı ya da giderin zorunluluğu gibi somut unsurları hedeflemelidir. Soyut itiraz yerine kanuni şart gösterilmelidir.

Müşterek avarya ve kurtarma alacakları nasıl korunur?

Müşterek avarya ve kurtarma alacakları da yük üzerinde özel güvence sağlayabilir. Kaptan teslim veya başka gemiye devir öncesinde bu alacakların ödendiğini ya da uygun şekilde güvence altına alındığını kontrol eder. Böylece üçüncü kişilerin kanuni talepleri korunur.

Kanunun burada koruduğu kalem, eşyayı takyit eden müşterek avarya garame payları ve kurtarma alacaklarıdır. Geminin bütün borçlarının bu başlık altında yük ilgilisine yöneltilebileceği varsayılmamalıdır. Talep listesinde alacaklı, alacağın dayanağı, ilgili eşya ve mevcut ödeme veya teminat durumu ayrı gösterilebilir. Böylece aynı olay nedeniyle gönderilmiş farklı hesapların aynı yükü mü yoksa başka menfaatleri mi ilgilendirdiği anlaşılır. Bu kontrol bir avarya paylaşım hesabının veya kurtarma bedeli yargılamasının yerine geçmez; kaptanın teslim öncesi kontrolünü somutlaştırır.

İspat bakımından liman, terminal ve gümrük belgeleri birlikte okunmalıdır.

Uygulama yönünden: “Müşterek avarya ve kurtarma alacakları nasıl korunur?” başlığındaki yetki veya borç kullanılırken yük sahibinin menfaati ile taşıyanın kanuni alacakları birlikte korunmalıdır. İşlem mümkün olan en düşük zarar ve gereksiz masraf yaratmayacak şekilde belgeli yürütülmelidir.

Kaptanın işlemleri nasıl belgelenmelidir?

Kaptanın aldığı her tedbir için olayın aciliyeti, alternatifler, seçilen çözüm, masraf ve teslim sonucu kayda geçirilmelidir. Fotoğraf, survey, depo veya yeni taşıma sözleşmesi, satış belgesi ve yapılan bildirimler sonradan yapılacak denetimin temelini oluşturur.

İspat bakımından ihtar, dava ve hesap cetvelleri birlikte okunmalıdır.

Uyuşmazlık yönünden: “Kaptanın işlemleri nasıl belgelenmelidir?” konusunda itiraz eden taraf olayın aciliyeti, uygun gemi veya güvenli depolama şartı, bildirim zamanı ya da giderin zorunluluğu gibi somut unsurları hedeflemelidir. Soyut itiraz yerine kanuni şart gösterilmelidir.

Yanlış yorumlardan kaçınma

En sık hata, gemi zayi olunca kaptanın yük üzerindeki tüm görevlerinin de bittiğini varsaymaktır. M.1211 açıkça koruma görevini sürdürür. İkinci hata, kaptanın satış yetkisini sınırsız bir tasarruf yetkisi gibi yorumlamaktır; satış veya rehin ancak yükün korunması ve gerekli giderlerin karşılanması amacıyla, şartların gerektirdiği ölçüde kullanılabilir.

Gemi zıyaından sonra ilk iş yükün miktar ve durumu survey ile sabitlenmeli, ilgililere ulaşma imkânı araştırılmalı ve acil tedbir gerekip gerekmediği belirlenmelidir. Kaptan, başka gemi, depo ve satış seçeneklerini maliyet ve risk bakımından karşılaştırmalı; seçimini yazılı gerekçeye bağlamalıdır.

Mersin Limanı ve uluslararası taşıma uygulaması

Mersin’e giden bir yük başka Akdeniz limanında gemi zıyaı nedeniyle karaya çıkarılırsa, kaptanın depolama veya yeni gemiyle sevk kararı gümrük statüsü ve terminal imkânlarıyla birlikte yürütülmelidir. Mersin’deki gönderilen ve taşıtan mümkün olan en kısa sürede bilgilendirilmelidir.

Mersin ve Doğu Akdeniz limanları bakımından aktarma, geçici depolama veya başka gemiyle devam kararı terminal kapasitesi, gümrük statüsü ve yükün niteliğiyle doğrudan bağlantılıdır. Hukuki yetki ile operasyonel imkân birlikte fakat ayrı belgelerle kurulmalıdır.

Kontrol listesi

1. Gemi zıyaını belgeleyin.
2. Yükün miktar ve durumunu survey ile tespit edin.
3. İlgililere ulaşmaya çalışın.
4. Acil işlem gerekip gerekmediğini belirleyin.
5. Başka gemi seçeneğini değerlendirin.
6. Güvenli depolama seçeneğini değerlendirin.
7. Satış veya rehin gerekiyorsa orantıyı kurun.
8. Tüm giderleri belgeleyin.
9. Taşıyan ve üçüncü kişi alacaklarını güvenceye alın.
10. Teslim ve bildirim kayıtlarını saklayın.

Sık Sorulan Sorular

Sözleşme bitince kaptanın görevi de biter mi?

Hayır; m.1211 yük ilgililerinin menfaatini koruma görevini sürdürür.

Kaptan talimat beklemeden hareket edebilir mi?

Gecikmesinde tehlike bulunan acil hâllerde evet.

Başka gemi ayarlayabilir mi?

Durumun gereği bu çözümse eşyayı ilgililerin hesabına başka bir gemiyle varma limanına taşıtmakla yükümlüdür.

Yük depolanabilir mi?

Evet. Durumun gereği depolama ise kaptan eşyanın güvenli bir yerde depo edilmesini sağlamak zorundadır.

Yük satılabilir mi?

M.1211/1 kapsamında durumun gereği satış ise kaptan eşyanın uygun fiyatla satılmasını sağlamak zorundadır.

Gider için yük rehnedilebilir mi?

Evet. M.1211 kapsamındaki yükümlülüklerin ifası ve eşyanın bakımı için gereken giderleri karşılamak üzere eşya rehnedilebilir veya bir kısmı satılabilir.

Mesafe navlunu ödenmeden teslim gerekir mi?

Kanun, ödeme veya güvence sağlanmadan teslim zorunluluğu öngörmez.

Müşterek avarya alacakları?

Ödenmeli veya güvence altına alınmalıdır.

Kaptan neyi belgelemeli?

Aciliyet, seçenekler, masraflar ve yapılan işlemleri.

Resmî metin nerede?

Mevzuat Bilgi Sistemi’nde.

Resmî kaynak

Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu üzerinden TTK m.1211 kontrol edilebilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →