Zorunlu Havacılık Emniyet Raporlama Sistemi ADREP Taksonomisine Uyumlu Olmak Zorunda mı? | SHY-OLAY m.6

Kısa ve net cevap: Evet. SHY-OLAY m.6, Genel Müdürlüğün ve hizmet sağlayıcıların zorunlu raporlama sistemlerini ADREP taksonomisine uyumlu şekilde kurmasını öngörür. Yalnız serbest metin veya e-posta temelli kayıt, mevzuatın öngördüğü yapılandırılmış raporlama ve veri yönetimi ihtiyacını tek başına karşılamaz.

ADREP uyumlu zorunlu havacılık emniyet raporlama sistemi — Photo by Skyler Smith on Unsplash

SHY-OLAY 18 Eylül 2026 tarihli ve 33374 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Bu yazı “ADREP uyumlu zorunlu emniyet raporlama sistemi” arama niyetini hedefler ve SHY-OLAY m.6 hükmünün uygulamasını derinleştirir.

Yönetmelik m.28 uyarınca 18 Mart 2027’de yürürlüğe girer. Geçici m.1 uyarınca uyumlu raporlama sistemi ve depolama kapasitesi için geçiş sonu 18 Eylül 2028’dir.

Hukuki Dayanak: SHY-OLAY m.6

Evet. SHY-OLAY m.6, Genel Müdürlüğün ve hizmet sağlayıcıların zorunlu raporlama sistemlerini ADREP taksonomisine uyumlu şekilde kurmasını öngörür. Yalnız serbest metin veya e-posta temelli kayıt, mevzuatın öngördüğü yapılandırılmış raporlama ve veri yönetimi ihtiyacını tek başına karşılamaz.

Yönetmeliğin m.1’deki amacı raporlama, toplama, depolama, koruma, analiz, inceleme ve emniyet bilgisinin paylaşılmasıdır. Bu nedenle SHY-OLAY m.6 bir form doldurma işi değil, emniyet verisinin ilk öğrenilme anından sonuç raporuna kadar yönetilmesinin parçasıdır.

M.5-m.10 raporlamayı, m.11-m.15 inceleme ve sonuç süreçlerini, m.16-m.23 ise veri bütünlüğü, gizlilik, bilgi paylaşımı ve görev düzenini tamamlar.

ADREP uyumlu zorunlu emniyet raporlama sistemi: Özel Yükümlülük ve Uygulama

1. Doğrudan yükümlülük

Bu başlığın doğrudan muhatabı zorunlu emniyet raporlama sistemi kurmakla yükümlü hizmet sağlayıcılar ve SHGM. Raporlama sistemi ADREP taksonomisiyle uyumlu, sınıflandırılabilir, izlenebilir ve veri bütünlüğünü koruyan bir yapı taşımalıdır.

Bu adımın sonuçlanması için sorumlu kişi, olay numarası, işlem tarihi ve dayanak veri aynı dosyada ilişkilendirilmelidir. Denetimde yalnız nihai rapor değil, raporun hangi bilgilerle ve hangi zamanda oluşturulduğu da gösterilebilmelidir.

2. Somut olay örüntüsü

Bir şirketin olay formu yalnız açıklama kutusu ve dosya ekinden oluşuyorsa, olay türü, safha, sınıflandırma ve zorunlu veri alanlarının sistematik analizi güçleşir. ADREP uyumu olay verisinin aynı dilde sınıflandırılmasını ve ulusal/uluslararası emniyet analizinde karşılaştırılabilir olmasını sağlar.

3. Kanıt ve kayıt

Dosyada temel kanıt seti şu kayıtlardan oluşur: ADREP alan eşleştirme dokümanı, sistem gereksinimleri, kullanıcı/yetki matrisi, değişiklik kayıtları, veri doğrulama kuralları, test senaryoları ve hata logları. Bu verilerin olay tarihindeki ilk sürümü korunmalı, sonradan yapılan değişiklikler ayrı tarih ve kullanıcı iziyle görünmelidir.

4. Hukuki sınır

ADREP uyumu yalnız yazılım satın almak anlamına gelmez. M.8 süre takibi, m.9 asgari veri, m.16 veri kalitesi ve m.22 sorumlu atamaları sistem tasarımına yansıtılmalıdır.

5. Kurumsal uygulama

Kurum prosedürü bu yükümlülüğü yalnız “rapor verilir” cümlesiyle bırakmamalıdır. Hangi kullanıcı rolünün hangi ekranı kullanacağı, yedek sorumlu, sistem kesintisi kanalı, eskalasyon ve kayıt saklama yöntemi açıkça yazılmalıdır.

Adım Adım Uygulama

1. Olay veya sistem kaydını açın

Olayın SHY-OLAY m.6 kapsamında olduğunu tespit eden ilk görevli, olay numarası ve öğrenme zamanını kayda bağlamalıdır. Zorunlu olay listesi veya teknik sınıflandırma kullanılıyorsa geçerli sürüm saklanmalıdır.

2. İlk bilgiyi değiştirmeden koruyun

ADREP alan eşleştirme dokümanı, sistem gereksinimleri, kullanıcı/yetki matrisi, değişiklik kayıtları, veri doğrulama kuralları, test senaryoları ve hata logları içinde ilk oluşan kayıtlar ayrı tutulmalı; sonradan gelen teknik veya operasyonel bulgu ilk kaydın yerine geçirilmemelidir.

3. 72 saatlik kişisel yükümlülüğü izleyin

M.8 uyarınca zorunlu raporlama kapsamındaki kişi olaydan haberdar olmasından itibaren 72 saat içinde rapor verir. Mücbir sebep istisnası metinde ayrıca saklıdır.

4. Kurumsal SHGM bildirimini ayırın

Hizmet sağlayıcının olaydan haberdar olmasından itibaren başlayan kendi 72 saatlik dış bildirim süresi ayrıca izlenmelidir. Personel raporu dış bildirimin otomatik olarak tamamlandığı anlamına gelmez.

5. Risk ve sonuç raporlarını takip edin

M.11 uyarınca 14 günlük risk değerlendirmesi, düzeltici/önleyici faaliyet, 30 günlük ön sonuç ve 90 günlük sonuç raporu ayrı iş paketleri olarak takip edilmelidir.

Süre Takvimi

72 saat: zorunlu ilk rapor.
14 gün: risk değerlendirmesi.
30 gün: ön sonuç veya tamamlanmış sonuç raporu.
90 gün: sonuç raporu veya usulüne uygun ek süre.
5 yıl: olay ve sonuç raporlarının asgari saklanması.
2 ay / 1 yıl: görsel-işitsel / yazılı kayıtların asgari saklanması.

Bu süreler tek bir son tarih altında birleştirilmemelidir. Elektronik sistem her aşama için ayrı sorumlu, son tarih ve gecikme eskalasyonu üretmelidir.

Veri Bütünlüğü, Gizlilik ve Erişim

M.16 veri kalitesi ve kayıt bütünlüğünü; m.18-m.20 ise emniyet verisinin uygun kullanımı, gizlilik, adil kültür ve koruma istisnalarını düzenler. Raporlayan kişinin kimliği geniş kullanıcı grubuna açılmamalıdır.

Kişisel veriler 6698 sayılı Kanuna uygun, amaçla sınırlı ve gerekli ölçüde işlenmelidir. Olay incelemesi için gerekli olmayan kişisel veri, raporlama sisteminde gereksiz biçimde çoğaltılmamalıdır.

Kaçınılması Gereken Hatalar

Vardiya veya teknik log kaydını SHY-OLAY raporu saymak

Operasyonel veya teknik kayıt emniyet raporunun kanıtıdır; raporlama sistemindeki zorunlu işlem ayrı tamamlanmalıdır.

İnceleme bitmeden rapor verilemeyeceğini varsaymak

İlk 72 saatlik rapor, bütün nedenlerin kesinleşmesine bağlı değildir. Sonraki bulgular m.11 sürecinde tamamlanır.

Personel raporunu şirket raporunun yerine koymak

Kişisel yükümlülük ile hizmet sağlayıcının SHGM bildirimi gereken hallerde ayrı işlem ve ayrı zaman damgasıdır.

İlk kayıt sürümünü kaybetmek

M.16 bakımından ilk veri ile sonradan düzeltilmiş veri arasındaki değişiklik izi korunmalıdır.

Düzeltici faaliyeti etkinlik testi olmadan kapatmak

M.11/5 faaliyetin uygulanmasının yanında etkinliğinin takip edilmesini de gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Açık dayanak nedir?

SHY-OLAY m.6.

Yönetmelik ne zaman yürürlüğe girer?

18 Mart 2027.

Geçiş sonu?

18 Eylül 2028.

72 saat nerede düzenlenir?

M.8.

Kurum içi rapor yeterli mi?

Genel Müdürlüğe ayrıca bildirim öngörülen hallerde hayır; hizmet sağlayıcının dış bildirimi ayrıca tamamlanır.

Birden fazla hizmet sağlayıcı varsa?

M.5/4 uyarınca her biri ayrı rapor verir.

Risk değerlendirmesi süresi?

M.11 uyarınca 14 gün.

Ön sonuç ve sonuç raporu?

30 gün ve 90 gün.

Gizlilik ve adil kültür?

M.18-m.20 hükümleri uygulanır.

Saklama süresi?

Olay ve sonuç raporları en az beş yıl saklanır.

İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

İçerik SHY-OLAY m.6 ve bağlantılı SHY-OLAY hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Doğrulanmamış yargı kararı kullanılmamıştır. Yazar: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507. Son mevzuat kontrolü: 18 Eylül 2026.

Uygulama Kontrolü 1

“ADREP uyumlu zorunlu emniyet raporlama sistemi” için kurumun görev matrisi, raporlama sistemindeki kullanıcı yetkileriyle aynı olmalıdır. Prosedürde sorumlu görünen kişinin sistemde yetkisi yoksa fiili uyum sağlanmış sayılmaz.