Gemiadamı Verilen İşi Haklı Sebep Olmadan Yapmazsa Ücreti Kesilir mi? 854 m.29
Deniz İş Kanunu m.29 işi yapmayan gemiadamı için ne düzenler?
854 sayılı Deniz İş Kanunu m.29’un son fıkrası, haklı bir sebep olmaksızın kendisine verilen işi yapmayan gemiadamı hakkında özel bir ücret sonucu öngörür. Hükme göre durum gemi jurnaline kaydedilmek, jurnal yoksa bir tutanakla belgelenmek şartıyla gemiadamı işi yapmadığı süreye ait ücretten mahrum edilir. Ayrıca işverenin bu nedenle uğradığı zararın giderilmesi için tazminat isteme hakkı saklıdır.
Bu düzenlemenin uygulanabilmesi için üç temel unsur birlikte bulunmalıdır: gemiadamına bir iş verilmiş olmalıdır; gemiadamı bu işi yapmamış olmalıdır; işi yapmamasını haklı kılan bir sebep bulunmamalıdır. Bunlara ek olarak kanunun öngördüğü kayıt şartı yerine getirilmelidir.
m.29’un ücretin tam ve zamanında ödenmesine ilişkin genel sistemi için gemiadamı ücret ödeme dönemi rehberimiz incelenebilir.
İşveren her emir için m.29 kesintisi yapabilir mi?
Hayır. Hüküm, gemiadamının kendisine “verilen işi” haklı sebep olmaksızın yapmamasına sonuç bağlar. İşverenin veya işveren vekilinin verdiği talimatın hizmet akdi, gemiadamının görevi, gemi güvenliği ve yürürlükteki mevzuatla uyumlu olması gerekir. Hukuka aykırı veya açıkça görev kapsamı dışında bir talimatın reddedilmesi otomatik biçimde m.29 kapsamına sokulamaz.
Gemi organizasyonunda kaptan ve diğer yetkililerin görev ve talimat yetkileri bulunabilir; ancak ücret kesintisi gibi bir sonucun doğması için somut talimatın ne olduğu, ne zaman verildiği, gemiadamının neden yerine getirmediği ve haklı bir sebep bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.
“Haklı sebep olmaksızın” ne anlama gelir?
Kanun, işi yapmama hâlinin ücret sonucuna bağlanabilmesi için gemiadamının haklı sebebinin bulunmamasını arar. Bu nedenle işveren yalnız “işi yapmadı” tespitiyle yetinemez; gemiadamının ileri sürdüğü nedenin hukuken ve fiilen değerlendirilmesi gerekir.
Örneğin ciddi ve belgelenmiş sağlık engeli, açık iş güvenliği tehlikesi, mevzuata aykırı talimat veya kişinin yetki ve yeterlik sınırını aşan bir görev somut olayın özelliklerine göre haklı sebep tartışması doğurabilir. Buna karşılık yalnız kişisel tercih, keyfi ret veya hiçbir gerekçe göstermeden görevi yerine getirmeme haklı sebep oluşturmaz.
Burada varsayımsal sonuç vermek yerine somut belgelere bakılmalıdır: sağlık raporu, kaptan talimatı, risk kaydı, gemi jurnali, görev tanımı ve taraf açıklamaları birlikte değerlendirilir.
İşin gemiadamının görev tanımıyla bağlantısı neden önemlidir?
Hizmet akdi gemiadamının görevi ve ücretini belirleyen temel belgedir. Gemiadamına verilen işin sözleşmedeki görevle, gemideki rütbe ve yeterlikle ilişkili olması m.29 değerlendirmesinde önemlidir. İşveren, açıkça başka bir mesleki yeterlik gerektiren veya hukuken yalnız başka personel tarafından yapılabilecek işi zorla yaptırıp ret hâlinde ücret kesintisi uygulayamaz.
Gemi güvenliğiyle ilgili acil durumlarda personelin görev kapsamı genişleyebilir; ancak bu hâllerde de kaptan emirleri, mevzuat ve güvenlik yükümlülükleri birlikte değerlendirilir. Özellikle m.28’de gemi, kişiler ve yük güvenliği için kaptanın yapılmasını zorunlu gördüğü işlerin fazla çalışma niteliği bakımından ayrı düzenleme bulunduğu unutulmamalıdır.
Gemi jurnaline kayıt neden zorunludur?
Madde 29, işi yapmama hâlinin gemi jurnaline kaydedilmesini açık bir şart olarak düzenler. Gemi jurnali, olayın tarihi, saati, verilen görev, reddin niteliği ve ilgili kişilerin tespitleri bakımından önemli gemi kaydıdır. Ücret mahrumiyeti uygulanacaksa işveren kayıt yükümlülüğünü yerine getirmelidir.
Jurnale sonradan, belirsiz veya gerçeğe aykırı kayıt yapılması hâlinde kayıt uyuşmazlıkta tartışılır. İşveren açısından en güvenli yöntem, olay gerçekleştiğinde somut ve tarafsız biçimde kayıt düşmektir. “İtaatsizlik yaptı” gibi genel ifadeler yerine hangi işin ne zaman verildiği ve ne kadar süre yapılmadığı açıkça belirtilmelidir.
Gemi jurnali yoksa ne yapılır?
Kanun bu ihtimali de düzenler. Gemi jurnali bulunmuyorsa durum bir tutanakla belgelenmelidir. Tutanakta olayın tarihi, saati, verilen iş, görevi veren kişi, gemiadamının davranışı ve varsa açıklaması yazılmalıdır.
Tutanak, sonradan hazırlanmış soyut bir işveren beyanı olmamalıdır. Olayın gerçekleştiği anda veya hemen sonrasında düzenlenen, içeriği somut ve doğrulanabilir kayıt ispat gücünü artırır. Varsa tanıkların kimliği ve imzası da olayın tespitini destekleyebilir.
Jurnal veya tutanak yoksa ücret kesintisi yapılabilir mi?
m.29, ücret mahrumiyetini jurnal kaydı veya jurnal yoksa tutanak şartına bağlamıştır. Bu nedenle işveren kanunun öngördüğü belgeleme yükümlülüğünü yerine getirmeden yalnız sözlü iddiaya dayanarak kesinti yapmamalıdır.
Uyuşmazlıkta m.29’daki açık kayıt şartı önem taşır. Bordroda “işi yapmadı” şeklinde kesinti satırı bulunması, kanunun istediği olay kaydının yerine geçmez. İşveren, kesintinin dayandığı jurnal veya tutanağı gösterebilmelidir.
Ücretten ne kadar kesilebilir?
Madde 29, gemiadamının “bu müddete ait ücretten mahrum” edileceğini düzenler. Bu nedenle sonuç, işin yapılmadığı süreyle sınırlıdır. İşveren olay nedeniyle bütün aylık ücreti kesemez; yalnız haklı sebep olmaksızın çalışılmayan süreye karşılık gelen ücret kısmı m.29 kapsamında değerlendirilir.
Örneğin birkaç saatlik iş yapmama olayı için tüm ay ücretinin kesilmesi m.29’un süreyle bağlı sistemine uymaz. Çalışılmayan sürenin ne kadar olduğu jurnal, vardiya çizelgesi ve görev kayıtlarıyla belirlenmelidir.
İşveren ayrıca disiplin cezası verebilir mi?
Disiplin amaçlı ücret kesme cezası m.38’de ayrı ve özel şartlara bağlanmıştır. m.29’daki çalışılmayan süre ücretinden mahrumiyet ile m.38’deki disiplin ücret kesintisi aynı hukuki kurum değildir. İşveren iki hükmü birbirine karıştırmamalıdır.
m.38 kapsamında ücret kesme cezası uygulanabilmesi için cezanın toplu iş sözleşmesi veya hizmet akdinde gösterilen nedenlerden birine dayanması ve kanundaki bildirim/sınır kurallarına uyulması gerekir. m.29 ise işi haklı sebep olmadan yapmama hâlindeki çalışılmayan süreye ilişkin ücret sonucunu düzenler.
İşveren hem m.29 kesintisi hem tazminat isteyebilir mi?
Kanun, gemiadamının işi haklı sebep olmaksızın yapmaması nedeniyle işverenin uğradığı zararın giderilmesi için tazminat isteme hakkını saklı tutar. Bu nedenle çalışılmayan süreye ait ücretin ödenmemesi, kanıtlanmış ek zararın ayrıca talep edilmesine engel değildir.
Ancak tazminat için gerçek zarar, illiyet bağı ve hukuki sorumluluk şartları somut olarak ortaya konulmalıdır. “İşi yapmadı” denilerek herhangi bir zarar hesabı yapılmadan keyfi tutar ücret alacağından düşülemez. İşveren zararını belgelemek ve hukuki dayanağını açıklamak zorundadır.
Tazminat doğrudan ücretten mahsup edilebilir mi?
m.29 işverenin tazminat isteme hakkını saklı tutar; bu ifade sınırsız tek taraflı mahsup yetkisi vermez. Ücretin korunmasına ilişkin m.38 ve m.39 gibi özel hükümler de dikkate alınmalıdır. Özellikle gemiadamının sebep olduğu zararlar için ücret kesintisi m.39’da ayrı şartlara bağlanmıştır.
Bu nedenle işveren, talep ettiği tazminatı doğrudan bütün ücret bakiyesinden düşmek yerine mahsup ve kesintinin hukuki şartlarını ayrıca değerlendirmelidir. Sona erme hâlinde de m.29’daki derhal ve tam ödeme kuralı göz ardı edilmemelidir.
Vardiyaya gelmemek ile verilen işi yapmamak aynı şey midir?
Her iki durumda da fiilen çalışılmayan süre bulunabilir; ancak olayın hukuki niteliği farklı olabilir. Vardiyaya hiç gelmeme, devamsızlık hükümleri ve hizmet akdinin feshi bakımından ayrıca değerlendirilebilir. Vardiyada bulunup belirli bir işi yapmayı reddetme ise m.29’un son fıkrasındaki “işini yapmama” düzenlemesiyle doğrudan ilişkilidir.
İşveren olayın gerçek niteliğini doğru kayıt altına almalıdır. Devamsızlık olayını iş reddi, iş reddini de devamsızlık gibi göstermek fesih ve ücret hesabında hata doğurur.
Sağlık sorunu nedeniyle işi yapamayan gemiadamının ücreti kesilir mi?
Madde 29 yalnız “haklı bir sebep olmaksızın” işi yapmamaya sonuç bağlar. Belgelenmiş ve görevin yapılmasını gerçekten engelleyen sağlık durumu haklı sebep değerlendirmesinin merkezindedir. İşveren sağlık belgesini ve somut görevin niteliğini incelemelidir.
Sağlık sorununun gerçeğe aykırı ileri sürülmesi veya görevle ilgisiz olması hâlinde sonuç değişebilir. Bu nedenle sağlık raporu, gemi doktoru veya sağlık personeli kayıtları ve olay zamanı önemlidir.
İş güvenliği riski nedeniyle işi reddetme nasıl değerlendirilir?
Gemiadamının açık ve ciddi bir güvenlik riski ileri sürdüğü durumda, işveren emrin hukuka ve güvenlik kurallarına uygunluğunu incelemelidir. Denizcilik faaliyetlerinde can, gemi ve yük güvenliği temel yükümlülüktür. Güvenlik gerekçesinin somut ve gerçek olup olmadığı, risk değerlendirmesi ve kaptan kayıtları üzerinden belirlenmelidir.
Gerçek bir tehlikeye dayanan ret ile keyfi ret aynı değildir. m.29’un ücret sonucunun uygulanabilmesi için haklı sebep bulunmaması gerekir.
Gemiadamının açıklaması kayda alınmalı mı?
m.29 son fıkrası açıkça “savunma” kelimesini kullanmasa da olayın doğru tespiti bakımından gemiadamının neden işi yapmadığının kayda geçirilmesi önemlidir. Haklı sebep unsuru değerlendirilmeden kesinti kararı verilmesi eksik incelemeye yol açabilir.
Jurnal veya tutanakta gemiadamının açıklamasına yer verilmesi, sonradan doğabilecek uyuşmazlığın somutlaştırılmasını sağlar. Gemiadamı imza atmıyorsa bu durum da kayıt altına alınabilir.
Ücret bordrosunda kesinti nasıl gösterilmelidir?
Kesinti yapılan süre ve tutar bordroda anlaşılır biçimde gösterilmelidir. “Diğer kesinti” gibi belirsiz bir kalem yerine, m.29 kapsamında çalışılmayan süreye ait ücret olduğu ve dayanak kayıt tarihi belirtilmesi denetlenebilirliği artırır.
Bordro, jurnal veya tutanak, vardiya çizelgesi ve banka ödeme kaydı birbiriyle uyumlu olmalıdır. Ücretin bankadan ödenmesi zorunluysa net ödeme hesabı bu kesinti doğru uygulandıktan sonra yapılmalıdır.
İşveren için m.29 iş reddi kontrol listesi
- Verilen işin hizmet akdi ve görev kapsamına uygun olduğunu kontrol edin.
- Talimatın hukuka ve güvenlik kurallarına uygun olduğundan emin olun.
- Gemiadamının işi gerçekten yapmadığını somutlaştırın.
- Gemiadamının haklı sebep ileri sürüp sürmediğini inceleyin.
- Olayı gemi jurnaline kaydedin.
- Jurnal yoksa tarihli ve ayrıntılı tutanak düzenleyin.
- Çalışılmayan süreyi açıkça belirleyin.
- Yalnız bu süreye ait ücret sonucunu uygulayın.
- Ek zarar varsa tazminat şartlarını ayrıca belgeleyin.
- m.38 disiplin kesintisiyle m.29 ücret mahrumiyetini birbirine karıştırmayın.
Gemiadamı kesintiye itiraz ederken hangi belgeleri toplamalıdır?
- Hizmet akdi ve görev tanımı.
- Vardiya çizelgesi.
- Jurnal veya tutanağın ilgili kısmı.
- İş talimatına ilişkin yazılı kayıt.
- Varsa sağlık raporu veya güvenlik belgesi.
- Ücret bordrosu.
- Banka hesabına geçen net ücret.
- Olayı bilen kişilerin bilgileri.
Kesinti uyuşmazlığında asıl mesele, verilen işin niteliği, haklı sebep bulunup bulunmadığı, çalışılmayan sürenin uzunluğu ve kanundaki belgeleme şartının yerine getirilip getirilmediğidir.
Resmî kaynaklar
Haklı sebep olmaksızın verilen işi yapmama hâlindeki ücret sonucu için T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 854 Sayılı Deniz İş Kanunu m.29 hükmü esas alınmalıdır. Deniz İş Kanunu uygulamasına ilişkin resmî açıklamalar Çalışma Genel Müdürlüğü SSS sayfasında yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Gemiadamı verilen işi yapmazsa maaşı tamamen kesilir mi?
Hayır. m.29, haklı sebep olmadan işin yapılmadığı süreye ait ücretten mahrumiyet öngörür; tüm aylık ücretin otomatik kesilmesini düzenlemez.
İşveren sözlü olarak “işi reddetti” diyerek kesinti yapabilir mi?
Kanun olayın gemi jurnaline kaydını, jurnal yoksa tutanakla belgelenmesini şart koşar.
Jurnal yoksa ne yapılır?
Olay tarihli ve somut bir tutanakla belgelenmelidir.
Haklı sebep varsa ücret kesilir mi?
m.29 hükmü haklı sebep olmaksızın işi yapmama hâline ilişkindir; haklı sebep bulunması değerlendirmeyi değiştirir.
Sağlık raporu haklı sebep olabilir mi?
Görevin yapılmasını gerçekten engelleyen ve belgelenmiş sağlık durumu somut olayda haklı sebep olarak değerlendirilir.
İşveren ayrıca tazminat isteyebilir mi?
Evet. Kanun, işverenin bu nedenle uğradığı zararın giderilmesi için tazminat isteme hakkını saklı tutar.
Tazminat doğrudan bütün maaştan kesilebilir mi?
Hayır. Mahsup ve ücret kesintisi ayrıca ücretin korunmasına ilişkin kanuni şartlara tabidir.
m.29 kesintisi disiplin cezası mıdır?
m.29 çalışılmayan süre ücretini düzenler; m.38’deki disiplin amaçlı ücret kesme cezası ayrı bir hukuki kurumdur.
Verilen iş görev tanımı dışında ise ne olur?
Talimatın hizmet akdi, yeterlik ve mevzuata uygunluğu değerlendirilir; hukuka aykırı talimatın reddi otomatik m.29 kesintisi doğurmaz.
Kesinti bordroda gösterilmeli mi?
Evet. Süre, tutar ve dayanak kayıtla uyumlu şekilde bordroda anlaşılır gösterilmelidir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Güncelleme: 17.09.2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
