Taşıyan Gönderilene Karşı Hapis Hakkını Hangi Alacaklar İçin Kullanabilir? TTK m.1204 | 2026

Kısa ve net cevap: TTK m.1204’e göre gönderilen eşyanın teslimini istediğinde taşıyan, ona karşı hapis hakkını yalnız TTK m.1203 kapsamındaki alacaklar için kullanabilir; taşıtanla arasındaki başka alacakları gönderilene karşı bu yolla ileri süremez. Hapis hakkının paraya çevrilmesine ilişkin bildirimler kural olarak gönderilene yapılır; gönderilen bulunamaz veya eşyayı kabul etmezse bildirim taşıtana yöneltilir. Aynı navlun sözleşmesi kapsamında birden çok konişmento veya denizde taşıma senedi ve farklı gönderilen varsa, hapis hakkı her senede ait alacaklar bakımından ayrı uygulanır.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

M.1201 taşıyanın genel hapis hakkını düzenlerken m.1204 üçüncü kişi gönderilen karşısında bu hakkı daraltır. Gönderilen, taşıtanın tüm borçlarının teminatı hâline getirilmez. Teslim talebi ve taşıma senedi, hangi alacak için hangi yük üzerinde hapis hakkı kullanılabileceğini belirleyen ana unsurlardır.

Bu yazı genel navlun sözleşmesi rehberinin yerine geçmez; yalnız TTK m.1204 hükmünün üçüncü kişi gönderilen bakımından yarattığı özel sonucu inceler.

Gönderilene karşı hapis hakkının sınırı nedir?

Gönderilen teslim talep ettiğinde taşıyanın ona karşı hapis hakkı, m.1203 kapsamındaki alacaklarla sınırlıdır. Bu sınırlama üçüncü kişi gönderileni, taşıtanın navlun sözleşmesinden doğan fakat taşıma senediyle ona yüklenmemiş diğer borçlarından korur.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından navlun sözleşmesi ve konişmento/deniz taşıma senedi birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Talep yönünden: “Gönderilene karşı hapis hakkının sınırı nedir?” başlığında taşıyanın gönderilenden tahsil talep edebilmesi için TTK m.1204 kapsamında bulunma şartı somutlaştırılmalıdır. Toplu “navlun ve tüm masraflar” ifadesi yerine her kalem ayrı hukuki sebep ve tutarla yazılmalıdır.

Neden yalnız m.1203 alacakları esas alınır?

M.1203 taşıma senedinin tahsile yetki verdiği alacaklar ile gönderilen hesabına yapılan gümrük ve diğer giderleri belirler. M.1204 hapis hakkını tam olarak bu ödeme alanına bağlar. Böylece ödeme yükümlülüğü ile teminat kapsamı paralel tutulur.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından teslim talebi, delivery order ve hamil/gönderilen belgeleri birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Savunma yönünden: “Neden yalnız m.1203 alacakları esas alınır?” bakımından gönderilen, taşıma senedinin tahsil yetkisi vermediği veya kendi hesabına yapılmamış bir kalemin kendisine yüklenmesine itiraz edebilir. İtirazın dayanağı senet kaydı ve teslim ilişkisiyle gösterilmelidir.

Taşıtanın başka borcu için gönderilenin yükü tutulabilir mi?

Taşıtanın başka seferden veya taşıma senedinde gönderilene yansımayan bir borcu için üçüncü kişi gönderilenin yükü m.1204’e dayanılarak tutulamaz. Genel hapis hakkı m.1201’de olsa da gönderilen karşısında özel sınırlama uygulanır.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından fatura, gümrük makbuzu ve masraf belgeleri birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Talep yönünden: “Taşıtanın başka borcu için gönderilenin yükü tutulabilir mi?” başlığında taşıyanın gönderilenden tahsil talep edebilmesi için TTK m.1204 kapsamında bulunma şartı somutlaştırılmalıdır. Toplu “navlun ve tüm masraflar” ifadesi yerine her kalem ayrı hukuki sebep ve tutarla yazılmalıdır.

Paraya çevirme bildirimi kime yapılır?

Hapis hakkının paraya çevrilmesi sürecindeki bildirimler kural olarak gönderilene yapılır. Çünkü teslim talebinde bulunan ve yük üzerinde hak iddia eden kişi odur. Bildirim usulü ve paraya çevirme adımları ilgili icra/medeni hukuk hükümleriyle birlikte yürütülür.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından terminal/ambar kayıtları ve teslim tutanakları birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Savunma yönünden: “Paraya çevirme bildirimi kime yapılır?” bakımından gönderilen, taşıma senedinin tahsil yetkisi vermediği veya kendi hesabına yapılmamış bir kalemin kendisine yüklenmesine itiraz edebilir. İtirazın dayanağı senet kaydı ve teslim ilişkisiyle gösterilmelidir.

Gönderilen bulunamazsa bildirim kime gider?

Gönderilen bulunamıyorsa kanun bildirim muhatabını taşıtana çevirir. ‘Bulunamama’ durumu yapılan araştırma ve tebligat kayıtlarıyla ispatlanmalıdır. Taşıtana bildirim yedek kuraldır; gönderilen mevcutsa asıl muhatap odur.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından taşıyan-taşıtan-gönderilen yazışmaları birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Talep yönünden: “Gönderilen bulunamazsa bildirim kime gider?” başlığında taşıyanın gönderilenden tahsil talep edebilmesi için TTK m.1204 kapsamında bulunma şartı somutlaştırılmalıdır. Toplu “navlun ve tüm masraflar” ifadesi yerine her kalem ayrı hukuki sebep ve tutarla yazılmalıdır.

Gönderilen eşyayı kabul etmezse ne olur?

Gönderilen eşyayı kabul etmezse de bildirim taşıtana yapılır. Kabul etmeme ile sadece gecikmiş teslim talebi aynı değildir; gönderilenin ret iradesi veya fiilî davranışı dosyada açıkça belgelenmelidir.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından hapis hakkı bildirimi ve tahsil talepleri birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Savunma yönünden: “Gönderilen eşyayı kabul etmezse ne olur?” bakımından gönderilen, taşıma senedinin tahsil yetkisi vermediği veya kendi hesabına yapılmamış bir kalemin kendisine yüklenmesine itiraz edebilir. İtirazın dayanağı senet kaydı ve teslim ilişkisiyle gösterilmelidir.

Birden çok konişmentoda hapis hakkı nasıl ayrılır?

Bir navlun sözleşmesine rağmen birden çok konişmento veya denizde taşıma senedi düzenlenmiş olabilir. Kanun farklı gönderilenler varsa hapis hakkının her senede ilişkin alacaklar için ayrı kullanılmasını öngörür. Tek toplam cari hesap bütün senetlere dağıtılamaz.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından konişmento nüshaları ve senet bazlı alacak kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Talep yönünden: “Birden çok konişmentoda hapis hakkı nasıl ayrılır?” başlığında taşıyanın gönderilenden tahsil talep edebilmesi için TTK m.1204 kapsamında bulunma şartı somutlaştırılmalıdır. Toplu “navlun ve tüm masraflar” ifadesi yerine her kalem ayrı hukuki sebep ve tutarla yazılmalıdır.

Farklı gönderilenler varsa hangi yük hangi alacağa bağlıdır?

Farklı konişmentolar farklı yük partilerini ve farklı gönderilenleri temsil edebilir. Her gönderilenin ödemekle yükümlü olduğu kalem, kendi senedindeki kayıt ve kendi hesabına yapılan giderlerle sınırlı belirlenir. Diğer gönderilenin borcu bu yüke taşınmaz.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından ihtar, dava/icra ve hesap belgeleri birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Savunma yönünden: “Farklı gönderilenler varsa hangi yük hangi alacağa bağlıdır?” bakımından gönderilen, taşıma senedinin tahsil yetkisi vermediği veya kendi hesabına yapılmamış bir kalemin kendisine yüklenmesine itiraz edebilir. İtirazın dayanağı senet kaydı ve teslim ilişkisiyle gösterilmelidir.

Senet bazında alacak hesabı nasıl hazırlanır?

Senet bazlı hesapta konişmento numarası, yük miktarı, gönderilen, tahsil yetkisi verilen navlun/masraf, gümrük ve diğer giderler ayrı satırlarda gösterilmelidir. Hapis hakkının konusu olan yük partisi ile alacak kalemi eşleştirilir.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından ödeme, dekont ve cari hesap kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Talep yönünden: “Senet bazında alacak hesabı nasıl hazırlanır?” başlığında taşıyanın gönderilenden tahsil talep edebilmesi için TTK m.1204 kapsamında bulunma şartı somutlaştırılmalıdır. Toplu “navlun ve tüm masraflar” ifadesi yerine her kalem ayrı hukuki sebep ve tutarla yazılmalıdır.

M.1201 ile m.1204 birlikte nasıl uygulanır?

M.1201 genel hapis hakkının temelini, zilyetlik ve teslim sonrası 30 günlük mekanizmayı düzenler. M.1204 ise gönderilen karşısındaki alacak kapsamını ve bildirim/senet ayrımını özel olarak belirler. Özel hüküm genel hükmün uygulanmasını bu ölçüde sınırlar.

TTK m.1204 uygulanırken taşıtan ile gönderilen sıfatları ayrılmalı, teslim talebinin hangi taşıma senedine dayandığı ve senedin taşıyana hangi alacakları tahsil yetkisi verdiği belirlenmelidir. Gönderilenin bir ödemeyi yapmak zorunda olması, navlun sözleşmesindeki bütün borçların kendiliğinden ona geçtiği anlamına gelmez.

İspat bakımından teslim süreci ve liman operasyon kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgenin kimin adına düzenlendiği, teslim talebinin tarihi, taşıma senedindeki ücret/masraf kayıtları ve ödeme belgeleri eşleştirilmelidir. Her alacak kalemi için hem maddi olay hem senetsel veya sözleşmesel dayanak gösterilmelidir.

Savunma yönünden: “M.1201 ile m.1204 birlikte nasıl uygulanır?” bakımından gönderilen, taşıma senedinin tahsil yetkisi vermediği veya kendi hesabına yapılmamış bir kalemin kendisine yüklenmesine itiraz edebilir. İtirazın dayanağı senet kaydı ve teslim ilişkisiyle gösterilmelidir.

Yanlış yorumlardan kaçınma

En sık hata, taşıtanın toplam borcunu üçüncü kişi gönderilenin yüküne bağlamaktır. M.1204 bunu engeller; gönderilene karşı hapis hakkı m.1203 alacaklarıyla sınırlıdır. İkinci hata çoklu konişmento dosyasında tüm yükleri tek alacak havuzu gibi değerlendirmektir; kanun senet bazında ayrım ister.

Hapis hakkı kullanılmadan önce her konişmento için ayrı hesap tablosu hazırlanmalı; gönderilen, yük partisi, senet kaydı, tahsil edilebilir alacak ve giderler belirlenmelidir. Paraya çevirme bildiriminde doğru muhatap seçilmeli; gönderilen bulunamıyor veya kabul etmiyorsa bu olgu belgelenerek taşıtana bildirim yapılmalıdır.

Ek hukuki ayrıştırma

M.1204’teki senet bazlı ayrım, özellikle aynı gemide ve aynı navlun sözleşmesi altında farklı alıcılara giden yüklerde önemlidir. Taşıyanın muhasebesinde tek cari hesap kullanılması, kanunun her gönderilen ve her taşıma senedi için kurduğu bağı ortadan kaldırmaz. Paraya çevirme öncesinde yük-parti-alacak eşleştirmesi yapılmalıdır.

Mersin Limanı ve uluslararası taşımalarda uygulama

Mersin Limanı’na aynı gemiyle gelen çok sayıda konişmentolu yükte farklı ithalatçılar/gönderilenler bulunabilir. Bir ithalatçının alacağına veya borcuna ilişkin hapis hakkı başka konişmentodaki yükü otomatik olarak kapsamaz. Terminal talimatları konişmento bazında düzenlenmelidir.

Mersin Limanı’nda ithalatçı/gönderilen, taşıtan, forwarder, acente ve taşıyan farklı kişiler olabilir. Terminal veya gümrük işlemini yapan kişinin tüm navlun borçlarını üstlendiği varsayılmamalıdır. Taşıma senedi ve teslim talebi üzerinden doğru sıfat tespit edilmelidir.

Dosya kontrol listesi

1. Gönderilenin teslim talebini tespit edin.
2. M.1203 kapsamındaki alacakları listeleyin.
3. Taşıtanın diğer alacaklarını ayırın.
4. Konişmento/taşıma senedi sayısını belirleyin.
5. Her senetteki gönderileni tespit edin.
6. Her yük partisini ilgili alacakla eşleştirin.
7. Bildirim muhatabını gönderilen olarak belirleyin.
8. Gönderilen bulunamaz/ret ederse taşıtana yönelin.
9. M.1201 zilyetlik ve süre şartlarını ayrıca kontrol edin.
10. Paraya çevirme dosyasını senet bazında düzenleyin.

Sık Sorulan Sorular

Gönderilenin yükü her navlun borcu için tutulabilir mi?

Hayır; m.1203 kapsamındaki alacaklarla sınırlıdır.

Taşıtanın eski borcu için?

M.1204 kapsamında gönderilene karşı kullanılamaz.

Bildirim kime yapılır?

Kural olarak gönderilene.

Gönderilen bulunamazsa?

Taşıtana.

Gönderilen yükü reddederse?

Bildirim taşıtana yapılır.

Birden çok konişmentoda?

Her senede ait alacak için ayrı uygulanır.

Farklı gönderilenlerin borcu birleştirilebilir mi?

M.1204 senet bazında ayrım öngörür.

M.1201 yine uygulanır mı?

Evet, ancak m.1204 özel sınırlamasıyla.

Paraya çevirme mümkün mü?

Kanuni şartlarla evet.

Resmî metin nerede?

Mevzuat Bilgi Sistemi’nde.

Resmî kaynak

Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu güncel metni üzerinden TTK m.1204 kontrol edilebilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →