Gözaltına İtiraz Nasıl Yapılır? Sulh Ceza Hâkimi Kaç Saatte Karar Verir? CMK 91/5 (2026)
Kısa ve net cevap: CMK 91/5’e göre yakalama işlemine, gözaltına alma kararına veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı; yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derecede kan hısımı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru, kişinin derhâl serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yapılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi evrak üzerinde derhâl ve nihayet 24 saat dolmadan sonuçlandırır. Yakalama, gözaltı veya uzatma işlemini yerinde görürse başvuruyu reddeder; aksi hâlde yakalananın soruşturma evrakıyla derhâl Cumhuriyet savcılığında hazır bulundurulmasına karar verir. Başvuruda gözaltının soruşturma yönünden zorunlu olmadığı, somut delil bulunmadığı, sürelerin aşıldığı veya uzatma şartlarının oluşmadığı ileri sürülebilir.
CMK 91/5 hangi işlemlere karşı başvuru hakkı verir?
CMK 91/5 üç ayrı özgürlük kısıtlamasının hızlı yargısal denetimini düzenler: yakalama işlemi, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılması. Bu işlemlerden herhangi birinin kanuni koşulları yoksa sulh ceza hâkimine başvurulabilir.
Başvuru yalnız gözaltının son aşamasında yapılabilecek bir itiraz değildir. Kişi yakalandığı anda yakalama koşullarının oluşmadığını düşünüyorsa veya savcı gözaltı kararı verdiğinde m.91 şartlarının bulunmadığını ileri sürüyorsa yargısal denetim isteyebilir.
Toplu suçlarda verilen uzatma kararının her biri de denetime tabidir. Cumhuriyet savcısının yazılı uzatma emri bulunması, kararın otomatik olarak hukuka uygun olduğu anlamına gelmez; delil toplama güçlüğü veya şüpheli sayısının çokluğu gibi kanuni gerekçeler somut olmalıdır.
Gözaltına itirazı kimler yapabilir?
CMK 91/5 başvuru hakkını yalnız gözaltındaki kişiye bırakmaz. Yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ve birinci veya ikinci derecede kan hısımları başvurabilir.
Birinci derece kan hısımları anne, baba ve çocuk; ikinci derece kan hısımları kardeş, büyükanne/büyükbaba ve torun gibi hısımlardır. Kanunda sayılan kişiler, gözaltındaki kişinin dışarıyla iletişiminin sınırlı olduğu ilk saatlerde başvuru yapabilmesini güvence altına alır.
Arkadaş, nişanlı veya uzak akraba doğrudan m.91/5’te sayılan başvuru sahibi değildir. Ancak müdafiyle bağlantı kurulmasına yardımcı olabilir veya hukuka aykırılığı savcılık/ilgili makamlara bildirebilir.
Başvuru hangi sulh ceza hâkimliğine yapılır?
Başvuru, yakalama veya gözaltı işleminin yürütüldüğü soruşturma bakımından yetkili sulh ceza hâkimliğine yöneltilir. Uygulamada dilekçe Cumhuriyet başsavcılığı, nöbetçi sulh ceza hâkimliği veya UYAP üzerinden yetkili mercie iletilebilir.
Özgürlük kısıtlamasının hızlı denetimi amaçlandığından dilekçenin şekli nedeniyle gereksiz gecikme yaratılmamalıdır. Müdafi, soruşturma numarası, şüphelinin kimliği, yakalama saati ve itiraz edilen kararı açıkça belirtmelidir.
Şüphelinin başka ilde yakalanıp soruşturmanın farklı bir savcılıkta yürütüldüğü durumlarda yetki ve evrak akışı dikkatle kontrol edilir. Başvurunun yanlış yere yapılması nedeniyle saatler kaybedilmemesi için soruşturmayı yürüten savcılık ve nezarethane bilgileri netleştirilmelidir.
Gözaltına itiraz için kaç saat içinde başvurmak gerekir?
CMK 91/5 başvuru için “6 saat”, “12 saat” veya “24 saat” şeklinde ayrı bir hak düşürücü süre koymaz. Ancak gözaltı çok kısa süreli bir koruma tedbiri olduğu için başvurunun derhâl yapılması gerekir. Tedbir sona erdikten sonra serbest bırakılmayı amaçlayan bu hızlı başvurunun pratik etkisi kalmaz.
Yakalama saati, gözaltı kararının bildirildiği saat ve varsa uzatma kararının bildirildiği saat öğrenilir öğrenilmez başvuru hazırlanmalıdır. Özellikle 24 saatlik temel sürenin veya uzatılmış sürenin sonuna yaklaşılmışsa birkaç saatlik gecikme bile başvurunun amacını zayıflatabilir.
Tedbir sona ermiş olsa dahi hukuka aykırı yakalama veya gözaltı başka hukuki sonuçlar doğurabilir. CMK 141 ve devamındaki tazminat yolu, suç duyurusu veya delil hukuku meseleleri ayrıca değerlendirilebilir.
Sulh ceza hâkimi başvuruyu kaç saatte karara bağlar?
CMK 91/5 bu konuda açık ve kısa bir süre öngörür. Sulh ceza hâkimi incelemeyi evrak üzerinde derhâl ve nihayet 24 saat dolmadan sonuçlandırır.
Bu 24 saat, gözaltının toplam süresiyle karıştırılmamalıdır. Birincisi m.91/1’deki gözaltı üst sınırı, ikincisi ise m.91/5 başvurusunun yargısal inceleme süresidir. Başvurunun “dosya yoğunluğu nedeniyle birkaç gün sonra” karara bağlanması maddenin hızlı denetim amacına aykırıdır.
Hâkim evrak üzerinden karar verir; kural olarak duruşma yapılması öngörülmez. Bu nedenle dilekçede hukuka aykırılıkların, saatlerin ve ilgili belgelerin mümkün olduğunca açık gösterilmesi önemlidir.
Başvuruda hangi hukuka aykırılıklar ileri sürülebilir?
CMK 91/2 uyarınca gözaltı için iki temel şart birlikte bulunmalıdır: tedbir soruşturma yönünden zorunlu olmalı ve kişinin suçu işlediğini düşündürebilecek somut deliller bulunmalıdır. Bu şartlardan birinin yokluğu başvurunun temel gerekçesi olabilir.
Yakalama bakımından CMK 90’daki yakalama koşullarının oluşmadığı, kişinin suçüstü hâlinde bulunmadığı veya yakalama emrinin hukuki dayanağının olmadığı ileri sürülebilir. Gözaltında ise kişinin kimliği ve adresi belli, deliller toplanmış ve soruşturma işlemleri gözaltı gerektirmeden yapılabilecekse zorunluluk tartışılabilir.
Süre ihlali de başlı başına önemlidir. Yakalamadan itibaren 24 saatlik sürenin aşılması, sevk için zorunlu olmayan bekleme süresinin “12 saat yol süresi” adıyla eklenmesi, toplu suç şartları yokken uzatma yapılması veya yazılı savcı emri bulunmaması açık itiraz nedenleridir.
Toplu suçta verilen gözaltı uzatma kararına nasıl itiraz edilir?
CMK 91/3’e göre toplu suçlarda uzatma ancak delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle ve Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir. Her uzatma bir günü geçemez; toplam üç günlük uzatma sınırı vardır.
İtiraz dilekçesinde dosyadaki delillerin zaten toplanmış olduğu, şüpheli sayısının uzatmayı gerektirecek nitelikte bulunmadığı, müvekkil yönünden yapılacak işlem kalmadığı veya uzatma kararının genel/şablon gerekçeyle düzenlendiği somutlaştırılabilir.
Her şüphelinin durumu ayrı değerlendirilmelidir. Dosyada çok sayıda şüpheli bulunması, hakkında bütün işlemler tamamlanmış bir kişinin otomatik olarak en uzun süre gözaltında tutulmasını haklı göstermez.
Sulh ceza hâkimi hangi kararları verebilir?
Hâkim yakalama, gözaltı veya uzatma işlemini kanuna uygun bulursa başvuruyu reddeder. İşlemi hukuka aykırı görürse, CMK 91/5’teki düzenlemeye göre yakalananın soruşturma evrakıyla birlikte derhâl Cumhuriyet savcılığında hazır bulundurulmasına karar verir.
Bu karar, soruşturmanın sona erdiği veya şüphelinin suçsuz bulunduğu anlamına gelmez. Yargısal denetim, o anda uygulanan özgürlük kısıtlamasının hukuka uygunluğunu inceler.
Savcılık, hâkim kararından sonra soruşturmanın durumuna göre serbest bırakma, ifade alma, adli kontrol/tutuklama talebiyle hâkime sevk gibi kanuni işlemleri yapabilir. Her sonraki tedbir kendi yasal koşullarına tabidir.
Müdafi gözaltı itiraz dilekçesini nasıl kurmalıdır?
Dilekçe kısa fakat somut olmalıdır. İlk bölümde şüphelinin adı, soruşturma numarası, yakalama yeri ve saati, gözaltı karar tarihi ile varsa uzatma kararları yazılmalıdır.
İkinci bölümde hukuki nedenler maddeler hâlinde açıklanmalıdır: somut delil yokluğu, soruşturma yönünden zorunluluk bulunmaması, sürenin aşılması, toplu suç niteliğinin oluşmaması, uzatma gerekçesinin yetersizliği veya yakalamanın baştan hukuka aykırı olması.
Sonuç bölümünde ilgili işlemin hukuka aykırılığının tespiti ve CMK 91/5 uyarınca şüphelinin derhâl Cumhuriyet savcılığında hazır bulundurulmasına karar verilmesi talep edilir. “Müvekkil suçsuzdur, tahliye edilsin” şeklindeki soyut dilekçe yerine koruma tedbirinin kanuni şartları hedeflenmelidir.
Başvuruya hangi belgeler eklenmelidir?
- Yakalama tutanağı veya yakalama saatini gösteren kayıt.
- Gözaltı kararı ve varsa uzatma emirleri.
- Uzatma kararının bildirim tutanağı.
- Nezarethane giriş kayıtları.
- İfade tutanağı ve yapılan soruşturma işlemleri.
- Şüphelinin sabit ikametini veya kimliğini gösteren belgeler.
- Somut delil bulunmadığını gösteren mevcut dosya belgeleri.
- Sağlık raporları.
- Sevk ve yol süresine ilişkin kayıtlar.
- Avukatın vekâletname sunmasının gerekmediği hâllerde müdafilik kaydı/atanma belgesi.
Soruşturma dosyasına erişim kısıtlıysa müdafi elindeki belgelere göre başvuru yapar ve dosya evrakının hâkim tarafından incelenmesini ister. Kısıtlama kararı, gözaltının yargısal denetimini ortadan kaldırmaz.
Hukuka aykırı gözaltı için tazminat istenebilir mi?
CMK 141 ve devamı, kanunda belirtilen koşullarda haksız veya hukuka aykırı koruma tedbirleri nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemine imkân verir. Kanuni koşullar dışında yakalama/gözaltı, süre içinde hâkim önüne çıkarılmama veya hakların bildirilmemesi gibi durumlar tazminat bakımından incelenebilir.
Tazminat davasının şartları, kesinleşen kararın niteliği ve başvuru süreleri CMK 142 kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir. Gözaltına itiraz edilmiş olması tazminat için her durumda zorunlu ön şart değildir; ancak yapılan başvuru hukuka aykırılığı belgeleyen önemli bir kayıt olabilir.
Maddi zarar; gelir kaybı, ulaşım veya somut ekonomik kayıplar üzerinden; manevi zarar ise özgürlük kısıtlamasının süresi ve koşulları dikkate alınarak değerlendirilebilir.
Mersin ve Türkiye geneli uygulama
CMK 91/5 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de polis veya jandarma birimlerinde gözaltına alınan kişiler bakımından da nöbetçi sulh ceza hâkimine hızlı yargısal denetim başvurusu yapılabilir.
Özellikle toplu soruşturmalarda her şüphelinin dosyası ayrı değerlendirilmelidir. Aynı operasyon içinde bulunmak, herkes açısından aynı gözaltı süresini otomatik olarak gerekli kılmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki gözaltı, yakalama ve ceza soruşturması dosyaları yetkili savcılık ve mahkeme kuralları çerçevesinde Mersin’den koordine edilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Gözaltına kim itiraz edebilir?
Yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ve birinci veya ikinci derecede kan hısımları.
2. İtiraz nereye yapılır?
Sulh ceza hâkimine yapılır.
3. Hâkim kaç saatte karar vermek zorunda?
Derhâl ve nihayet 24 saat dolmadan karar verir.
4. Duruşma yapılır mı?
CMK 91/5 incelemenin evrak üzerinde yapılmasını öngörür.
5. Gözaltına itiraz için avukat şart mı?
Hayır. Yakalanan kişi ve kanunda sayılan yakınları da başvurabilir; müdafi yardımı hukuki gerekçelerin kurulması bakımından önemlidir.
6. Eşim benim adıma başvurabilir mi?
Evet. Eş açıkça sayılmıştır.
7. Kardeşim başvurabilir mi?
Evet. Kardeş ikinci derece kan hısmıdır.
8. Arkadaşım başvurabilir mi?
Arkadaş m.91/5’te doğrudan başvuru sahibi olarak sayılmaz.
9. Uzatma kararına da itiraz edilebilir mi?
Evet. Savcının gözaltı süresini uzatan yazılı emri de başvuru konusudur.
10. İtiraz reddedilirse gözaltı otomatik sonuna kadar sürer mi?
Gözaltı yalnız kanuni şartlar devam ettiği sürece sürdürülebilir; savcılık daha erken serbest bırakabilir veya başka kanuni işlem yapabilir.
11. Süre aşıldıysa ne talep edilir?
Yakalama/gözaltının hukuka aykırılığı ve CMK 91/5 uyarınca özgürlük kısıtlamasının derhâl yargısal denetimi talep edilir; ayrıca tazminat hakkı değerlendirilebilir.
12. Gözaltına itiraz ile tutukluluğa itiraz aynı şey mi?
Hayır. Gözaltı CMK 91, tutuklama ise CMK 100 ve devamındaki ayrı koruma tedbiridir.
Resmî kaynaklar ve ilgili içerikler
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
- Gözaltına alınan kişinin hakları – ana rehber
- Gözaltı süresi ve uzatma – CMK 91
- Hakkımda yakalama kararı var mı?
- Yakalama emrinin kaldırılması dilekçesi
Hukukçu incelemesi ve güncellik
Bu rehber 15 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki CMK 91/5 esas alınarak hazırlanmıştır. Başvuru sahipleri ve sulh ceza hâkiminin derhâl, nihayet 24 saat dolmadan karar verme yükümlülüğü kanunun açık metnine göre aktarılmıştır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu, Sicil 3472. İnceleme: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu, Sicil 5507.
Telefon: +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
