Süt İzni Günde Kaç Saat? İş Kanunu 74’e Göre Emzirme İzni Nasıl Kullanılır?

Kısa ve net cevap: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesine göre kadın işçiye bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. İşçi bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını kendisi belirler. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır; bu nedenle işveren süt izni kullanan işçinin ücretinden kesinti yapamaz ve bu süreyi sonradan telafi çalışması olarak isteyemez.

Süt izni, doğum sonrası analık izni veya altı aya kadar ücretsiz izinle aynı hak değildir. Çocuk bir yaşına gelinceye kadar günlük çalışma sırasında kullanılan özel bir izindir. Kanun günlük kullanım esasını açıkça düzenlediği için süt izninin haftalarca biriktirilip toplu olarak işe gelmeme biçiminde kullanılması kanunun lafzında yer alan bir hak değildir; işyerindeki uygulama veya işverenin açık kabulü ayrı değerlendirilebilir.

İş Kanunu 74 süt izni için ne diyor?

İş Kanunu m.74 kadın işçilerin doğum öncesi ve sonrası çalışma yasağı, analık izni, ücretsiz izin, yarım çalışma ve süt izni gibi haklarını birlikte düzenler. Süt iznine ilişkin açık hüküm, kadın işçiye bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat izin verilmesini zorunlu kılar.

Kanun ayrıca bu iznin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçinin kendisinin belirleyeceğini ve bu sürelerin günlük çalışma süresinden sayılacağını açıkça düzenler. İşveren bu temel unsurları tek taraflı biçimde değiştiremez.

Süt izni günde kaç saattir?

Kanuni asgari süre günde toplam bir buçuk saattir. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulamasıyla işçi lehine daha uzun bir süt izni tanınabilir; ancak kanundaki bir buçuk saatlik süre işçi aleyhine azaltılamaz.

İşveren “iş yoğunluğu nedeniyle bugün yalnız 30 dakika kullanabilirsiniz” diyemez. Kullanılmayan süreyi ertesi güne aktarmak da kanunun günlük izin sisteminin yerine geçmez.

Süt iznini hangi saatlerde kullanacağına kim karar verir?

İş Kanunu m.74 bu konuda seçim hakkını kadın işçiye verir. İşçi bir buçuk saatlik toplam sürenin hangi saatler arasında kullanılacağını ve kaça bölüneceğini kendisi belirler. Örneğin işe bir saat geç gelme ve gün içinde yarım saat kullanma ya da günün sonunda bir buçuk saat erken çıkma gibi kullanım planları yapılabilir.

İşçinin seçimi hakkın amacına uygun olmalı; işveren ise sırf operasyonel kolaylık gerekçesiyle “herkes süt iznini 12.00-13.30 arasında kullanır” şeklinde kanundaki seçim hakkını tamamen ortadan kaldıramaz.

Süt izni tek seferde kullanılabilir mi?

Evet. Kanun toplam bir buçuk saatin kaça bölüneceğini işçinin belirleyeceğini söylediği için işçi süreyi tek parça hâlinde de kullanabilir. İşçi isterse iki veya daha fazla parçaya da bölebilir.

Örneğin 09.00’da başlayan işte işçi 10.30-11.00 arasında yarım saat, 15.00-16.00 arasında bir saat süt izni kullanabilir. Başka bir işçi ise 16.30’da işten ayrılarak bir buçuk saati tek parça kullanabilir.

Süt izni işe geç gelerek kullanılabilir mi?

Kanun iznin hangi saatler arasında kullanılacağını işçinin belirlemesine izin verir. Bu nedenle günlük çalışma düzenine göre işe geç gelme biçiminde kullanım mümkündür. İşçi kullanım şeklini işverene yazılı bildirmeli, vardiya ve puantaj kayıtlarında bu süre “izinsiz geç kalma” olarak gösterilmemelidir.

İşveren açısından en güvenli yöntem, işçinin tercih ettiği saatleri yazılı kayıt altına almak ve değişiklik olduğunda yeni planı personel sistemine işlemektir.

Süt izni erken çıkış şeklinde kullanılabilir mi?

Evet. İşçi günlük bir buçuk saatlik süt iznini günün sonunda kullanmayı seçebilir. Bu durumda işçi normal mesai bitiminden bir buçuk saat önce ayrılır ve bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

Erken çıkan işçinin o bir buçuk saati devamsızlık veya ücretsiz izin olarak gösterilemez. Bordro ve puantajda ücret kaybı oluşmamalıdır.

Süt izni haftalık toplu kullanılabilir mi?

Kanun hakkı “günde toplam bir buçuk saat” olarak düzenler. Bu nedenle günlük süt iznini hafta boyunca biriktirip bir gün tam izin kullanma hakkı kanunun açık metninde yer almaz. İşçi ve işveren karşılıklı anlaşmayla farklı bir işyeri uygulaması geliştirmişse bunun niteliği ayrıca değerlendirilir.

İşveren, işçiyi günlük hakkından vazgeçmeye zorlayıp “Cuma günü toplu kullan” diyemez. Aynı şekilde işçi de işverenin kabulü ve yerleşmiş uygulama olmadan tek taraflı biçimde haftalık toplu kullanım yapmamalıdır.

Süt izni aylık toplu kullanılabilir mi?

Kanunun günlük kullanım sistemi nedeniyle aylık biriktirme de kanuni bir zorunlu hak değildir. Uygulamada bazı işyerleri işçi lehine toplu kullanım imkânı tanıyabilir; fakat bu, İş Kanunu m.74’ün doğrudan emrettiği kullanım biçimi değildir.

Uyuşmazlık çıkmaması için işçi günlük kullanım esasını tercih etmeli veya toplu kullanım konusunda işverenle açık yazılı mutabakat sağlamalıdır.

Süt izni çocuğun kaç yaşına kadar kullanılır?

Kanun bir yaşından küçük çocuk için süt izni tanır. Çocuk bir yaşını doldurduğunda İş Kanunu m.74’teki günlük bir buçuk saatlik süt izni sona erer. Çocuğun kronolojik yaşı esas alınır.

Prematüre doğum, sağlık sorunu veya emzirmenin doktor önerisiyle devam etmesi hâlinde başka sağlık veya çalışma düzenlemeleri gündeme gelebilir; ancak m.74’teki süt izni süresini otomatik olarak bir yaşın ötesine uzatan genel bir hüküm bulunmaz.

Süt izni ücretli mi?

Evet. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır. Bu nedenle işçi süt izni kullandığı saatler için ücret kaybına uğratılamaz. Aylık ücret tam ödenmeli; saatlik veya günlük ücretli çalışan bakımından da kanuni izin süresi çalışma süresinden kabul edilmelidir.

İşveren süt iznini “ücretsiz izin” koduyla gösteremez, karşılığında ücret kesemez veya iznin telafisini isteyemez.

Süt izni çalışma süresinden sayılır mı?

Evet. İş Kanunu m.74 bunu açıkça düzenler. Süt izninde geçen süreler günlük çalışma süresinden sayılır. Bu, hem ücret hem de çalışma süresi hesabı bakımından önemlidir.

Örneğin işçinin normal günlük çalışma süresi 7,5 saat ise bir buçuk saat süt izni kullanması hâlinde fiilen işyerinde altı saat çalışması, o gün için eksik çalışma anlamına gelmez.

Süt izni nedeniyle fazla mesai hesabı değişir mi?

Süt izninin çalışma süresinden sayılması nedeniyle haftalık çalışma süresi hesabında bu süreler dikkate alınır. Fazla çalışma İş Kanunu m.41 ve Çalışma Süreleri Yönetmeliği hükümlerine göre haftalık toplam süre üzerinden belirlenir.

İşveren süt izni kullanan işçiyi bu süreyi telafi etmek amacıyla mesai bitiminden sonra çalıştırırsa, fiilî toplam çalışma süresine göre fazla çalışma sonucu doğabilir. “Süt iznini tamamlıyor” adı altında ücretsiz ek çalışma yaptırılamaz.

Süt izni kullanan işçiye telafi çalışması yaptırılabilir mi?

Süt izni kanundan doğan ücretli izin olduğu için kullanılmayan çalışma süresi gibi kabul edilemez. İşveren bu bir buçuk saatin karşılığını başka günlerde telafi çalışmasıyla isteyemez.

İş Kanunu m.64’teki telafi çalışması belirli nedenlerle çalışılmayan süreler için ayrı şartlara bağlıdır. Kanuni süt izni bu hakkın işverence geri alınabileceği bir eksik çalışma değildir.

Part-time çalışan işçinin süt izni var mı?

İş Kanunu m.74 süt iznini kadın işçiye günde toplam bir buçuk saat olarak düzenler. Kısmi süreli çalışmada günlük çalışma süresinin uzunluğu ve işçinin fiilî çalışma günleri dikkate alınarak uygulama yapılmalıdır. Kanunda kısmi süreli çalışan için süt izninin otomatik olarak orantılı azaltılacağına ilişkin açık bir hüküm bulunmaz.

Kısmi süreli çalışma düzeninin işçi aleyhine hak kaybı yaratmaması için eşit davranma ilkesi ve m.74’ün emredici koruması birlikte değerlendirilmelidir.

Gece vardiyasında süt izni kullanılabilir mi?

İşçi hangi vardiyada çalışıyorsa süt izni o günlük çalışma süresi içinde kullanılır. Gece çalışması, kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin özel yönetmelik hükümlerine de tabidir.

Süt izninin saati işçi tarafından belirlenir; vardiya planlaması bu hak korunarak yapılmalıdır. İşveren vardiya gerekçesiyle süt iznini tamamen kaldıramaz.

Uzaktan çalışan işçinin süt izni var mı?

Evet. İşçinin işini evden veya başka bir uzaktan çalışma yerinden yapması, İş Kanunu m.74’teki hakkı ortadan kaldırmaz. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır ve uzaktan çalışma planında da kullanılabilir.

İşveren çevrim içi erişim, çağrı veya toplantı planlarını işçinin bildirdiği süt izni saatlerine göre düzenlemelidir. Bu sürede işçinin çevrim içi çalışmaya zorlanması izin hakkının ihlali olur.

Evden çalışan anne süt iznini neden kullanır?

Süt izni yalnız işyerinden bebeğin bulunduğu yere gidip gelme süresi değildir. Kanun, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için kadın işçiye günlük çalışma süresinden ayrılmış bir zaman hakkı tanır. Çalışmanın evden yapılması hakkın kanuni niteliğini değiştirmez.

Bu nedenle uzaktan çalışan işçiye “zaten evdesiniz, süt izni yok” denilemez.

Süt izni işverenin onayına bağlı mı?

Hakkın varlığı işverenin takdirine bağlı değildir. İşçi, m.74’teki şartları taşıyorsa süt iznini kullanır. İşçinin yapması gereken, kullanım saatlerini işverene bildirmek ve işyeri kayıtlarında bu tercihin doğru görünmesini sağlamaktır.

İşveren “iş yoğunluğu var, izin vermiyorum” diyemez. Çalışma organizasyonunu kanuni izin hakkını koruyacak şekilde planlamak işverenin yönetim sorumluluğundadır.

İşveren süt iznini kullandırmazsa ne olur?

İşverenin m.74’teki hakkı kullandırmaması İş Kanunu’na aykırılık oluşturur. İşçi yazılı olarak süt izni talebinde bulunmalı, reddi veya fiilî engellemeyi belgelemelidir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı denetim kanalları kullanılabilir.

Kullandırılmayan süt izni sürelerinin ücret karşılığının talep edilip edilemeyeceği, işçinin o saatlerde fiilen çalıştırılıp çalıştırılmadığı ve güncel yargısal uygulama çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Kanunda açık olmayan bir sonuç varsayımsal olarak kesinleştirilmemelidir.

Süt izni sırasında işçi çalıştırılırsa ne olur?

İşçi süt izni kullanacağını bildirdiği hâlde bu saatlerde fiilen çalıştırılıyorsa kanuni izin hakkı ihlal edilir. Puantaj, giriş-çıkış kaydı, e-posta, toplantı takvimi ve mesajlar fiilî çalışmayı gösterebilir.

İşçi öncelikle hakkın fiilen kullandırılmasını talep etmeli; geçmiş dönem çalışmaları için doğabilecek alacak veya tazminat talepleri somut süre ve kayıtlarla hesaplanmalıdır.

Süt izni yerine para ödenebilir mi?

Kanunun amacı çocuğun emzirilmesi için günlük zaman sağlamaktır. İşveren “izni kullanma, ücretini verelim” diyerek kanuni izin hakkını tek taraflı olarak paraya çeviremez. Asıl yükümlülük iznin kullandırılmasıdır.

İş ilişkisinin sona ermesinden sonra kullanılmamış süt izninin yıllık izin gibi otomatik paraya dönüşeceğine ilişkin İş Kanunu m.74’te açık hüküm bulunmaz. Bu nedenle iki hak birbirine karıştırılmamalıdır.

Süt izni yıllık izinden düşülür mü?

Hayır. Süt izni ile yıllık ücretli izin farklı haklardır. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılan özel analık hakkıdır; yıllık izin günlerinden mahsup edilemez.

İşveren süt izni kullanan işçinin yıllık izin bakiyesini azaltamaz. Aynı şekilde yıllık izin sırasında ayrıca süt izni saati hesabı yapılmaz; işçi zaten o gün çalışma borcundan tamamen muaftır.

Süt izni ücretsiz izinden sonra başlar mı?

İş Kanunu m.74 kapsamında kadın işçi doğum sonrası kanuni sürenin ardından altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir. Süt izni çocuğun bir yaşından küçük olduğu dönemle sınırlıdır. İşçi uzun ücretsiz izin kullandığında işe döndüğü tarihte çocuk hâlâ bir yaşından küçükse kalan dönem boyunca günlük süt iznini kullanabilir.

Ücretsiz izin, süt izni yaş sınırını ileriye taşımaz. Çocuk bir yaşını doldurduğunda m.74 süt izni sona erer.

Yarım çalışma döneminde süt izni ayrıca kullanılır mı?

İş Kanunu m.74, doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden sonra belirli sürelerle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilmesine ilişkin yarım çalışma hakkını da düzenler. Kanun, bu yarım çalışma hakkından yararlanılan dönem içinde süt iznine ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını açıkça belirtir.

Yarım çalışma dönemi sona erdiğinde çocuk henüz bir yaşından küçükse kalan dönemde günlük süt izni hakkı gündeme gelir.

Evlat edinen anne süt izni kullanır mı?

İş Kanunu m.74, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene sekiz haftalık izin ve belirli yarım çalışma hakları tanır. Süt izni hükmü ise metinde bir yaşından küçük çocuğunu emziren kadın işçi üzerinden kurulmuştur.

Evlat edinme hâlinde günlük süt izninin uygulanması çocuğun yaşı, fiilî emzirme durumu ve maddenin özel düzenlemesi ışığında ayrıca değerlendirilmelidir. Kanunda açık olmayan genişletme varsayımsal kesinlikle ifade edilmemelidir.

Erkek işçi süt izni kullanabilir mi?

İş Kanunu m.74’teki günlük süt izni kadın işçiye tanınmıştır. Baba için aynı adla günlük bir buçuk saatlik süt izni düzenlenmemiştir. Babanın doğum izni, analık döneminde annenin ölümü hâlindeki izin veya evlat edinme izinleri farklı hükümlerle düzenlenir.

İşveren veya toplu iş sözleşmesi erkek işçi lehine ek aile izni tanıyabilir; bu sözleşmesel hak kanuni süt izninden ayrıdır.

Süt izni kullanmak fesih sebebi olabilir mi?

Hayır. İşçinin kanundan doğan analık ve süt izni hakkını kullanması başlı başına geçerli veya haklı fesih sebebi değildir. İşveren, işçiyi süt izni talep ettiği için cezalandıramaz, ücretini düşüremez veya ayrımcı işleme tabi tutamaz.

İş Kanunu m.5’teki eşit davranma ve cinsiyet ayrımcılığı yasağı da bu alanda önemlidir. Hamilelik ve analık nedeniyle farklı işlem yapılması kanuni yaptırımlar doğurabilir.

Süt izni bordroda nasıl gösterilmeli?

Süt izni ücretli ve çalışma süresinden sayılan bir haktır. Bordroda ücret kesintisi yapılmamalı; puantajda süre “süt izni” veya benzeri doğru kodla gösterilmelidir. Devamsızlık, ücretsiz izin veya eksik gün olarak bildirilmemelidir.

İşverenin kayıt sistemi işçinin hangi saatlerde izin kullandığını göstermeli; işçi de hakkın gerçekten kullandırıldığını takip edebilmelidir.

İşçi süt izni talebini nasıl yapmalı?

Kanun özel bir şekil şartı öngörmese de yazılı bildirim ispat açısından en güvenli yöntemdir. İşçi çocuğun doğum tarihini, günlük süt izni kullanım şeklini ve başlangıç tarihini belirten kısa bir dilekçe veya kurumsal e-posta gönderebilir.

İşveren talebi kayda almalı ve vardiya/puantaj sistemine işlemelidir. Kullanım saati değişecekse işçi yeni tercihini yazılı bildirebilir.

İşçi hangi belgeleri saklamalı?

• Çocuğun doğum tarihini gösteren kayıt.
• Süt izni talep dilekçesi veya e-postası.
• İşverenin cevabı.
• Vardiya ve puantaj kayıtları.
• Ücret bordroları.
• İzin saatinde çalıştırılma varsa e-posta, mesaj ve toplantı kayıtları.
• Uzaktan çalışmada çevrim içi görev kayıtları.

İşveren için kontrol listesi

• Çocuğun bir yaşından küçük olduğu dönemi doğru takip edin.
• Günlük bir buçuk saatlik hakkı azaltmayın.
• Kullanım saatini işçinin belirlemesine izin verin.
• Süreyi çalışma süresinden sayın.
• Ücret kesintisi yapmayın.
• Telafi çalışması istemeyin.
• Süt iznini yıllık izinden düşmeyin.
• Yarım çalışma döneminde m.74’teki özel ilişkiyi doğru uygulayın.
• Puantaj ve bordro kayıtlarını uyumlu tutun.

Örnek 1: İşçi her gün erken çıkmak istiyor

İşçi 09.00-18.00 düzeninde çalışıyor ve süt iznini her gün 16.30-18.00 arasında kullanacağını yazılı bildiriyor. İş Kanunu m.74 kullanım saatini işçinin belirlemesine izin verdiğinden, işveren hakkı gerekçesiz biçimde yalnız öğle arasına taşıyamaz.

Örnek 2: İşveren bir haftalık izni tek güne topluyor

İşveren “her gün bir buçuk saat eksik çalışmayın, cuma günü toplu izin kullanın” diyor. Kanun süt iznini günlük düzenlediği için işveren işçiyi günlük hakkından vazgeçmeye zorlayamaz. İşçi lehine farklı uygulama ancak açık anlaşma ve hak kaybı yaratmayan düzenle değerlendirilir.

Örnek 3: Ücretsiz izin sonrası işe dönüş

İşçi doğum sonrası analık izninden sonra dört ay ücretsiz izin kullanıyor ve işe döndüğünde çocuk on aylık. Çocuk bir yaşını doldurana kadar kalan yaklaşık iki aylık dönemde günlük süt izni kullanabilir. Ücretsiz izin yaş sınırını uzatmaz.

Sık sorulan sorular

Süt izni günde kaç saat?

İş Kanunu m.74’e göre günde toplam bir buçuk saattir.

Süt izninin saatini kim belirler?

Kadın işçi hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanacağını kendisi belirler.

Süt izni ücretli mi?

Evet. Süre günlük çalışma süresinden sayılır ve ücret kesilemez.

Süt izni tek parça kullanılabilir mi?

Evet. İşçi süreyi tek parça veya bölerek kullanabilir.

Süt izni toplu kullanılabilir mi?

Kanun hakkı günlük düzenler. Haftalık veya aylık toplu kullanım kanuni bir zorunlu hak değildir; farklı işyeri uygulaması ayrıca değerlendirilir.

Çocuk kaç yaşına kadar süt izni var?

Bir yaşından küçük çocuk için kullanılır.

Uzaktan çalışan anne süt izni kullanır mı?

Evet. Uzaktan çalışma m.74 hakkını ortadan kaldırmaz.

Süt izni yıllık izinden düşer mi?

Hayır. İki hak birbirinden bağımsızdır.

Yarım çalışma döneminde süt izni ayrıca var mı?

Kanun yarım çalışma hakkından yararlanılan dönemde süt izni hükümlerinin uygulanmayacağını düzenler.

İşveren süt izni kullandırmazsa ne yapılır?

Yazılı talep ve ret/çalışma kayıtları saklanmalı; iş hukuku başvuru ve denetim yolları kullanılmalıdır.

Site içi ilgili rehberler

• İş Hukuku rehberleri
• Ücret hesap pusulası ve bordro
• İhbar süresinde iş arama izni
• Kullanılmayan yıllık izin ücreti

Resmî kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 4857 sayılı İş Kanunu (özellikle m.5, 41, 64 ve 74)
• T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
• Sosyal Güvenlik Kurumu

Sonuç

İş Kanunu m.74 uyarınca kadın işçiye bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. İşçi iznin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını kendisi belirler. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır; ücret kesilemez, yıllık izinden düşülemez ve telafi çalışmasına çevrilemez. Kanun hakkı günlük düzenlediği için haftalık veya aylık toplu kullanım kanuni bir zorunlu hak değildir. İşveren puantaj ve bordro kayıtlarını bu hakka uygun tutmalı; işçi ise kullanım saatlerini yazılı bildirerek delil oluşturmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →