Hal Komisyoncusu En Fazla Yüzde Kaç Komisyon Alabilir? %8 Sınırı ve 15 İş Günü | 5957 m.5

Hal komisyoncusu kimdir?

5957 sayılı Kanun sisteminde komisyoncu, malların toptan satışı amacıyla kendi adına ve başkası hesabına komisyon esası üzerinden çalışan meslek mensubudur. Komisyoncu malı üreticiden kendi mülkiyetine satın alan tüccardan farklıdır. Temel görevi alıcı ile satıcı arasında aracılık etmektir.

Kanun m.5/3 komisyoncunun görevini yalnız satış yapmak olarak tanımlamaz. Komisyoncu alıcı ve satıcı arasında aracılık etmek, tarafların haklarını gözetmek, mesleki bilgi ve deneyimine dayanarak piyasanın durumu hakkında doğru bilgi aktarmak ve piyasanın oluşumuna katkı sağlamakla görevlidir.

Bu hukuki konum, komisyon ücretinin neden gerçek bir aracılık faaliyetine bağlandığını açıklar. Komisyoncu üreticinin malını teslim alıp onun hesabına sattığında, hizmetinin karşılığını kanunda belirlenen üst sınır içinde komisyon olarak alabilir. Ancak kendi adına ve hesabına mal satın alıp kâr marjıyla yeniden satan kişi artık aynı işlem bakımından komisyonculuk mantığıyla hareket etmez.

Hal komisyoncusunun azami komisyon oranı kaçtır?

5957 sayılı Kanun m.5/5 ve Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmeliğin komisyon oranını düzenleyen hükmü nettir: komisyon satış bedelinin %8’ini aşamaz. Bu oran bir üst sınırdır.

Örneğin ürünlerin toplam satış bedeli 500.000 TL ise %8 üst sınır 40.000 TL’dir. Taraflar sözleşmeyle %5 kararlaştırmışsa komisyoncu 25.000 TL üzerinden ücret hesabı yapmalıdır. Tarafların özel anlaşması kanuni üst sınırı aşamaz.

Bakanlık, Kanunun verdiği yetkiye dayanarak bu oranı yarıya kadar indirmeye yetkilidir. Bu nedenle uzun süreli sözleşmelerde yalnız sözleşme tarihindeki mevzuata bakılmamalı; satış tarihinde yürürlükte olan düzenleme kontrol edilmelidir.

%8 komisyon zorunlu ve sabit bir oran mıdır?

Hayır. Kanundaki %8, komisyoncunun mutlaka alacağı sabit ücret değildir. Hüküm, tarafların komisyon oranını %8’i aşmamak üzere serbestçe belirleyebileceğini düzenler. Taraflar %2, %4, %6 gibi daha düşük bir oran üzerinde anlaşabilir.

Bu nedenle komisyon uyuşmazlığında ilk bakılacak belge, taraflar arasındaki sözleşme veya yerleşmiş ticari uygulamayı gösteren yazılı kayıtlardır. Sözleşmede açık oran bulunuyorsa ve oran kanuni sınırı aşmıyorsa hesap buna göre yapılır.

Komisyoncunun “kanun bana %8 veriyor” diyerek sözleşmede kararlaştırılan daha düşük oran yerine otomatik olarak %8 kesmesi doğru değildir. Kanun ücret hakkının tavanını belirler; somut oranı tarafların anlaşması belirler.

Fiilen aracılık yapılmadıysa komisyon ücreti alınabilir mi?

Hayır. 5957 m.5/5 açık biçimde fiilen aracılık hizmeti verilmedikçe komisyon ücreti alınamayacağını düzenler. Bu hüküm ücret ile hizmet arasında doğrudan bağlantı kurar.

Üretici kendi alıcısını bulmuş, satış doğrudan taraflar arasında tamamlanmış ve komisyoncu satışa ilişkin gerçek bir aracılık faaliyeti yürütmemişse yalnız hal içinde işyeri bulunması veya taraflarla geçmişten ticari ilişki bulunması komisyon kesintisini haklı kılmaz.

Uyuşmazlıkta komisyoncunun hangi hizmeti verdiği; HKS kayıtları, satış belgeleri, alıcı bilgileri, teslim kayıtları, yazışmalar ve komisyoncu hesap pusulası üzerinden incelenebilir. “Aracılık yaptım” iddiası ile gerçek işlem akışı uyuşmuyorsa fiili hizmet şartı tartışılır.

Komisyon hangi tutar üzerinden hesaplanır?

Kanun komisyon oranını satış bedeli üzerinden düzenler. Dolayısıyla komisyon hesabında üretici tarafından teslim edilen malın tahmini değeri veya sonradan perakendede oluşan fiyat değil, komisyoncunun aracılık ederek gerçekleştirdiği toptan satış bedeli esas alınır.

Birden fazla parti mal farklı tarihlerde ve farklı fiyatlarla satılmışsa her satışın bedeli ayrı kayıt altına alınmalı; toplam komisyon buna göre hesaplanmalıdır. Ürün miktarı, kilogram fiyatı ve satış bedeli arasında aritmetik uyum bulunmalıdır.

Üretici bakımından komisyoncu tarafından düzenlenen satış dökümünün HKS ve diğer ticari kayıtlarla karşılaştırılması önemlidir. Satış bedeli düşük gösterilmişse, komisyon oranı doğru olsa bile üreticiye ödenecek net tutar yanlış çıkabilir.

Komisyoncu üreticiye mal bedelini ne zaman ödemek zorundadır?

5957 m.5/6, komisyoncunun kanuni kesintileri satış bedelinden düştükten sonra kalan mal bedelini satış tarihinden itibaren 15 iş günü içinde üreticiye veya üretici örgütüne ödemesini zorunlu kılar.

Sürenin başlangıcı malın komisyoncuya teslim edildiği gün değil, satış tarihidir. Bu ayrım özellikle malın birkaç gün depoda veya hal işyerinde beklediği işlemlerde önemlidir. Satışın hangi tarihte gerçekleştiği HKS kaydı, fatura, satış bordrosu ve alıcı belgelerinden belirlenmelidir.

Tarafların daha kısa ödeme süresi kararlaştırması mümkündür. Ancak komisyoncunun kanundaki azami ödeme süresini tek taraflı olarak uzatması veya hesap kapatmayı belirsiz tarihe bırakması m.5/6’daki yükümlülükle bağdaşmaz.

15 iş günü hesabında nelere dikkat edilir?

Kanun “on beş iş günü” dediği için takvim günü ile iş günü birbirine karıştırılmamalıdır. Hafta sonları ve resmi tatillerin süre hesabındaki etkisi genel süre kuralları ve somut takvim üzerinden belirlenir. Satış tarihinden sonraki iş günleri tek tek hesaplanmalıdır.

Özellikle Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı veya uzun resmi tatil dönemlerinde 15 iş günü ile 15 takvim günü arasında belirgin fark oluşabilir. Alacak takibi veya hakem heyeti başvurusu hazırlanırken yalnız otomatik muhasebe vadesine güvenilmemeli, kanuni süre ayrıca hesaplanmalıdır.

Komisyoncu sürenin son gününden önce ödeme yapmışsa banka dekontu, nakit ödeme belgesi veya geçerli mahsup kaydı bulunmalıdır. “Hesaba işledik” şeklindeki iç kayıt, üreticiye fiilen ödeme yapıldığını her durumda kanıtlamaz.

Komisyoncu hangi kesintileri yapabilir?

Kanun m.5/6, kanuni kesintilerin satış bedelinden düşülebileceğini kabul eder. Bunun dışında komisyon ücretinin oranı ve uygulanabilecek yasal yükümlülükler ayrı ayrı gösterilmelidir.

Üretici hesabında kesinti kalemlerinin belirsiz şekilde “masraf” adı altında toplanması uyuşmazlık yaratır. Her kalemin hukuki dayanağı, oranı ve tutarı hesap pusulasında gösterilmelidir. Üretici hangi miktarın vergi/tevkifat, hangi miktarın komisyon ve hangi miktarın başka yasal kesinti olduğunu görebilmelidir.

Kesintilerin mevzuata dayanmaması hâlinde üretici net mal bedelinin eksik ödendiğini ileri sürebilir. İspat açısından komisyoncu kayıtlarının HKS ve banka hareketleriyle uyumlu olması önemlidir.

Reklam, stant, zayi veya benzeri gerekçelerle keyfî kesinti yapılabilir mi?

Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik, toptan veya perakende satmak üzere üretici, üretici örgütü, komisyoncu veya tüccardan mal satın alanların alış bedelinden kanuni kesintiler dışında reklam, stant, zayi ve diğer gerekçelerle kesinti yapamayacağını düzenler.

Bu hüküm özellikle üreticinin pazarlık gücünün korunması amacı taşır. Alıcının kendi işletme giderini üreticiye tek taraflı yansıtması, “stand ücreti”, “raf bedeli”, “zayi payı” veya benzeri adlar kullanılmasıyla meşru hâle gelmez.

Komisyoncu bakımından da hesap belgesinde yer alan her kesinti hukuki dayanağa sahip olmalıdır. Malın gerçekten zarar görmesi veya kalite sorunu bulunması hâlinde ayrıca teslim, muhafaza ve kusur ilişkisi araştırılır; tek taraflı standart “zayi kesintisi” doğrudan kanuni kesinti sayılmaz.

Mal bedelinin ödendiğini ispat yükü kimdedir?

Yönetmelik, mal bedelinin tam ve zamanında üreticiye veya üretici örgütüne ödendiğini ispat yükünü komisyoncu, tüccar, perakendeci ve diğer meslek mensuplarına yükler. Bu hüküm üretici açısından önemli bir ispat kolaylığıdır.

Komisyoncu “ödedim” diyorsa ödemeyi banka dekontu, geçerli makbuz, ödeme belgesi veya açık mahsup kaydıyla ortaya koymalıdır. Üreticinin sırf ödeme yapılmadığını ayrıca imkânsız bir negatif olgu olarak ispatlaması beklenmez.

Ödemelerin banka üzerinden yapılması, taraflar arasında sonradan çıkacak uyuşmazlığı azaltır. Dekont açıklamasında ürün teslim tarihi, fatura veya hesap numarası gibi ayırt edici bilgi bulunması hangi borcun ödendiğini belirlemeyi kolaylaştırır.

Komisyoncunun teslim aldığı malı koruma yükümlülüğü nedir?

5957 m.5/6 yalnız ödeme süresini düzenlemez. Komisyoncu teslim aldığı malları cinsine, doğal özelliklerine, standartlarına, gıda güvenilirliğine ve kalitesine ilişkin şartlara uygun biçimde özenle korumak ve gerekli bilgileri vermek zorundadır.

Sebze ve meyve çabuk bozulabilir nitelikte olduğu için uygun sıcaklık, depolama, taşıma ve hijyen koşulları ekonomik değer üzerinde doğrudan etkilidir. Komisyoncunun kusurlu muhafazası nedeniyle malın değer kaybetmesi hâlinde m.5/4’teki sorumluluk hükmü ve genel sorumluluk hükümleri birlikte gündeme gelebilir.

Zararın kaynağı tespit edilirken ürünün teslim anındaki kalitesi, depolama koşulları, bekleme süresi, fotoğraf ve ekspertiz kayıtları önem taşır. Komisyoncu kendi kusurundan doğan kaybı otomatik olarak üreticinin hesabına “zayi” şeklinde yazamaz.

Komisyoncu kendi adına ve hesabına mal alıp satabilir mi?

Yönetmelik, komisyoncuların kendi adına ve hesabına toptan mal alım ve satımı yapamayacağını düzenler. Çünkü komisyoncunun hukuki rolü kendi adına fakat başkası hesabına aracılık etmektir.

Tüccar ise kendi adına ve hesabına hareket eder. Aynı kişinin aynı işlemde hem üreticinin komisyoncusu gibi davranıp hem malı kendi hesabına satın alması çıkar çatışması ve işlem niteliği bakımından sorun doğurur.

Uyuşmazlıkta ürünün kime satıldığı, fatura kimin adına düzenlendiği, HKS’de alıcının kim olduğu ve komisyoncunun satış bedelini nasıl belirlediği incelenmelidir. İşlemin gerçek hukuki niteliği yalnız belgenin başlığına göre değil fiili akışa göre belirlenir.

Üretici komisyoncu alacağını nasıl ispatlar?

Üretici öncelikle malın komisyoncuya teslimini, miktarını ve satış ilişkisinin varlığını gösteren belgeleri toplamalıdır. HKS kayıtları, ürün künyesi, sevk irsaliyesi, kantar fişi, teslim belgesi, komisyoncu satış bordrosu, fatura/müstahsil makbuzu ve yazışmalar bu amaçla kullanılabilir.

Satış tarihi ve satış bedeli belirlendikten sonra kararlaştırılan komisyon oranı ile kanuni kesintiler hesaplanır. Yapılan ödemeler düşülerek bakiye alacak ortaya çıkarılır. Uyuşmazlığın parasal değeri böylece somutlaştırılır.

Komisyoncunun ödeme yaptığını ileri sürmesi hâlinde ispat yükü yönetmelik gereği meslek mensubundadır. Üreticinin hesap dökümünde hangi satışın ödenmediğini göstermesi yine de dosyanın anlaşılmasını kolaylaştırır.

Komisyon uyuşmazlığında Hal Hakem Heyetine başvurulur mu?

Komisyon oranı, ürün bedelinin 15 iş gününde ödenmemesi, hesap kesintileri ve 5957 sayılı Kanundan doğan benzeri uyuşmazlıklar Hal Hakem Heyetinin görev alanına girebilir. 2026 yılında değeri 1.113.108,48 TL’nin altında bulunan Kanun kapsamındaki uyuşmazlıklarda heyete başvuru zorunludur.

Heyetin bu sınır altındaki kararı ilam hükmündedir. Karara karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde heyetin bulunduğu yerde ticari davalara bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesine itiraz edilebilir.

Bu nedenle üretici doğrudan icra veya dava yoluna geçmeden önce uyuşmazlığın 5957 m.10’daki zorunlu başvuru kapsamına girip girmediğini kontrol etmelidir.

2026 uygulama kontrol listesi

Komisyoncu ile çalışmaya başlamadan önce komisyon oranı yazılı şekilde belirlenmeli ve %8 üst sınırı aşılmamalıdır. Teslim edilen her parti mal için miktar, kalite ve teslim tarihi kayıt altına alınmalıdır.

Satış gerçekleştiğinde alıcı, satış tarihi ve satış bedeli üreticiye açıklanmalı; komisyon ve diğer kanuni kesintiler ayrı kalemler hâlinde gösterilmelidir. Net mal bedeli satış tarihinden itibaren 15 iş günü içinde ödenmelidir.

Üretici ödeme hesabını HKS ve satış kayıtlarıyla karşılaştırmalı; eksiklik varsa yazılı hesap istemelidir. Uyuşmazlık devam ederse 2026 Hal Hakem Heyeti parasal sınırı dikkate alınarak yetkili heyete delilleriyle başvuru yapılmalıdır.

İlgili içerikler

• Mersin Hal Komisyoncusu Alacağı ve Hesap Uyuşmazlığı
• Hal Hakem Heyeti Başvuru Sınırı 2026
• Hal Kayıt Sistemi Bildirimi – 5957 m.4
• Ticaret hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti SSS
• Hal Kayıt Sistemi

Sık Sorulan Sorular