Hamile ve Doğum Yapan Memura Gece Nöbeti Verilebilir mi? 657 m.101 (2026)
657 m.101 hamilelikte ve doğumdan sonraki iki yılda kadın memuru gece nöbeti ve gece vardiyasından korur.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
657 m.101 hamile memurun gece çalışmasını nasıl düzenler?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 101. maddesi, günün 24 saatinde devamlılık gösteren kamu hizmetlerinde çalışma saat ve şekillerinin kurumlar tarafından düzenlenmesine izin verir. Aynı madde, kadın memurlar bakımından hamilelik ve doğum sonrası dönemde açık bir gece çalışma yasağı getirir. Bu hüküm sağlık, güvenlik ve aile hayatının korunması amacı taşır.
Kanuna göre kadın memura, tabip raporunda belirtilmesi hâlinde hamileliğin yirmi dördüncü haftasından önce gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez. Hamileliğin yirmi dördüncü haftasından itibaren ise ayrıca rapor şartı aranmaksızın gece görevi yasağı başlar. Doğumdan sonra bu koruma iki yıl devam eder.
Hüküm “gece nöbeti verilmeyebilir” şeklinde takdiri değildir; koşulları gerçekleştiğinde gece nöbeti ve gece vardiyası verilemez. Kurumun personel eksikliği, nöbet listesinin önceden hazırlanmış olması veya diğer personelin yükünün artması kanuni korumayı ortadan kaldırmaz.
Hamileliğin 24. haftasından önce gece nöbeti nasıl engellenir?
Hamileliğin yirmi dördüncü haftasından önce gece çalışmama korumasının uygulanması için tabip raporunda bu ihtiyacın belirtilmesi gerekir. Rapor, hamilelik durumunu ve gece nöbeti veya vardiyasının uygun olmadığını ortaya koymalıdır. Kurum raporu personel dosyasına işler ve çalışma çizelgesini buna göre düzenler.
Raporun hangi sağlık kuruluşundan alınacağı ve kurumca nasıl bildirileceği genel sağlık mevzuatı ve kurum prosedürüne göre belirlenir. Personel raporu gecikmeden insan kaynakları veya yetkili birime sunmalıdır. Rapor kuruma hiç bildirilmemişse geçmiş nöbet çizelgesinin değerlendirilmesi farklılaşabilir.
Yirmi dördüncü haftadan önce gece nöbeti yasağı, tıbbi gereklilik esasına dayanır. Her hamilelikte otomatik olarak ilk günden başlayan genel yasak yoktur; ancak tabip raporu gerekli görürse koruma daha erken başlar. Bu ayrım m.101’in açık sistemidir.
Hamileliğin 24. haftasından itibaren gece nöbeti verilebilir mi?
Hayır. Kanun “her hâlde hamileliğin yirmi dördüncü haftasından itibaren” ifadesini kullanır. Bu aşamadan sonra ayrıca gece çalışmama yönünde özel rapor aranmaz. Hamileliğin 24. haftasına ulaşıldığını gösteren sağlık kaydı üzerinden kurum gece nöbeti ve gece vardiyası planlamasını sonlandırmalıdır.
Personel 24. haftayı tamamladığında mevcut nöbet listesi önceden hazırlanmış olsa bile kanuni yasak dikkate alınmalıdır. Nöbet listesinin idari kolaylığı, Kanunun açık koruma hükmüne üstün tutulamaz. Birim amiri gerektiğinde diğer personel arasında yeni planlama yapar.
Gece nöbetinden çıkarılmak, memurun gündüz mesaisinden veya görevinin diğer gereklerinden tamamen muaf olduğu anlamına gelmez. Analık izni başlayana kadar, sağlık raporu veya başka izin bulunmadıkça gündüz çalışma programı devam eder.
Doğumdan sonra kaç yıl gece nöbeti verilemez?
657 m.101, doğumdan sonraki iki yıl süreyle kadın memura gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemeyeceğini düzenler. Süre doğum tarihinden itibaren hesaplanır. Bu dönem analık izni veya süt izni sürelerinden bağımsız olarak iki yıllık kanuni korumadır.
Memurun analık izni sona erip göreve başlaması, gece nöbeti yasağını sona erdirmez. Örneğin doğumdan aylar sonra işe dönen sağlık personeli gündüz vardiyasında görev yapabilir ancak iki yıllık süre tamamlanmadan gece vardiyasına zorlanamaz.
İki yıllık sürenin son günü personel kayıtlarında doğru hesaplanmalıdır. Çocuğun iki yaşını doldurmasıyla m.101’deki doğum sonrası özel gece nöbeti yasağı sona erer; bundan sonra genel vardiya düzeni ve varsa başka sağlık/engellilik hükümleri uygulanır.
Hamile memurun gündüz çalışma yükümlülüğü devam eder mi?
Evet. m.101 gece nöbeti ve gece vardiyasına ilişkin özel koruma getirir; gündüz çalışma yükümlülüğünü kendiliğinden kaldırmaz. Memur analık izni, hastalık izni veya başka yasal izin kullanmıyorsa kurumun gündüz çalışma planına göre görev yapar.
Hamilelikte sağlık durumu gündüz çalışmayı da etkiliyorsa tabip raporu veya hastalık izni hükümleri devreye girebilir. Kurum iş sağlığı ve güvenliği, görev koşulları ve personelin sağlık durumunu birlikte değerlendirmelidir. Özellikle ağır fiziksel görev veya sağlık riski varsa ilgili mevzuat ve tıbbi rapor esas alınır.
Gündüz çalışma saatlerinin düzenlenmesinde 657 m.99’daki haftalık 40 saat genel kuralı ve m.100’deki günlük çalışma saatleri uygulanır. Analık izni veya süt izni kullanıldığı dönemlerde m.104’teki özel süreler bu programa yansıtılır.
Gece nöbeti ile gece vardiyası arasındaki fark nedir?
Nöbet, normal mesai dışında veya kesintisiz hizmetin devamı için belirlenen görev dönemini; vardiya ise günün farklı saat dilimlerine bölünmüş çalışma planını ifade eder. 657 m.101 her iki kavramı da açıkça kullanarak kadın memuru hem gece nöbetinden hem gece vardiyasından korur.
Kurum “bu nöbet değil vardiya” veya “vardiya değil ek görev” adlandırmasıyla korumayı aşamaz. Önemli olan fiilî çalışmanın gece saatlerine denk gelmesi ve m.101 kapsamındaki gece görev niteliğidir. Çalışma çizelgesinin adı değil, içeriği hukuki değerlendirmede esas alınır.
Gece kavramının saat aralığı kurumun özel mevzuatında veya vardiya düzeninde tanımlanabilir. Sağlık, güvenlik veya diğer kesintisiz hizmetlerde özel yönetmelikler varsa m.101 ile birlikte uygulanmalıdır.
Tabip raporu kuruma nasıl sunulmalıdır?
Hamileliğin erken döneminde gece çalışmama gerekliliği bulunan memur, tabip raporunu kurumun belirlediği usulle insan kaynaklarına veya yetkili birime sunmalıdır. Evrak kaydı, elektronik bildirim veya personel sağlık sistemi üzerinden yapılan işlem belgelendirilebilir.
Sağlık raporları özel nitelikli kişisel veri içerir. Kurum yalnız görev ve izin düzenlemesi için gerekli bilgiyi işlemeli, raporu yetkisiz kişilerle paylaşmamalı ve veri güvenliği önlemlerini uygulamalıdır. Birim amirinin yalnız nöbet planı için gerekli sonucu bilmesi çoğu durumda yeterlidir.
Raporun sahihliği veya kapsamı konusunda tereddüt varsa ilgili sağlık mevzuatındaki kontrol mekanizmaları uygulanabilir. Ancak kurum kendi tıbbi değerlendirmesini yaparak geçerli raporu yok sayamaz.
Gece nöbeti yasağı analık ve süt izniyle aynı hak mıdır?
Hayır. 657 m.101’deki gece nöbeti yasağı çalışma düzenine ilişkin korumadır. Analık izni, babalık ve mazeret izinleri, süt izni ve doğum sonrası yarım zamanlı çalışma ise m.104’te ayrı haklar olarak düzenlenmiştir. Bu haklar birbirini ortadan kaldırmaz.
Analık izni döneminde memur zaten görevde bulunmadığı için nöbet çizelgesine alınmaz. Analık izni bittikten ve memur göreve döndükten sonra ise m.101’deki doğum sonrası iki yıllık gece çalışmama koruması devam eder. Süt izni de gündüz mesai programında ayrıca kullandırılır.
Doğum sonrası yarım zamanlı çalışma hakkının kullanıldığı dönemde çalışma saatleri m.104/F ve ilgili usullere göre düzenlenir. Gece nöbeti yasağı da iki yıllık süre içinde ayrıca uygulanmaya devam eder.
Personel eksikliği varsa hamile memura gece nöbeti verilebilir mi?
Hayır. Personel eksikliği veya hizmet yoğunluğu, m.101’deki açık yasağı kaldırmaz. İdare kamu hizmetini personel planlamasıyla sürdürmek zorundadır. Kanuni koruma altındaki memuru gece nöbetine zorlamak hizmet gerekleri gerekçesiyle meşrulaştırılamaz.
Kurum diğer personel arasında dengeli nöbet dağılımı yapabilir, geçici görevlendirme veya mevzuata uygun başka personel tedbirleri alabilir. Ancak bu çözümler m.101’e aykırı olmamalıdır. Aynı şekilde personelin kendisinden “gönüllü feragat dilekçesi” alınarak kanuni yasağın zorunlu biçimde aşılması mümkün değildir.
Doğum sonrası iki yıllık sürede memurun kendi isteğiyle gece çalışmak istemesi konusunda maddenin “görev verilemez” şeklindeki koruyucu niteliği ve özel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir. Kurum, sağlık ve güvenlik yükümlülüğünü de gözetmelidir.
Hukuka aykırı gece nöbeti verilirse ne yapılabilir?
Memur öncelikle nöbet çizelgesini, hamilelik veya doğum tarihini gösteren sağlık belgesini ve varsa erken dönem tabip raporunu saklamalıdır. Birim amirine ve insan kaynaklarına yazılı başvuruyla m.101 uyarınca çizelgenin düzeltilmesini istemek gerekir.
Talep reddedilir veya aynı hukuka aykırı görevlendirme sürdürülürse üst makama idari başvuru ve koşulları varsa idari yargı yolu değerlendirilebilir. Kesin görev veya ret işleminin tebliğ tarihi dava süresi bakımından önemlidir. Acil sağlık riski bulunan durumda tıbbi rapor ve kurum iş sağlığı süreçleri de işletilmelidir.
Memurun göreve hiç gitmemesi yerine önce hukuki korumayı yazılı şekilde ileri sürmesi önemlidir. Görev emrinin hukuka aykırılığı ile emre uyulmamasının disiplin sonuçları ayrı meselelerdir; somut olayda 657 m.11 ve disiplin hükümleri de dikkate alınmalıdır.
Gece nöbetinde sık yapılan yanlışlar
Birinci yanlış, hamile memura gece nöbeti yasağının yalnız analık izni başladığında doğduğunu düşünmektir. Koruma 24. haftadan itibaren kesin olarak başlar ve raporla daha erken başlayabilir. İkinci yanlış, doğumdan sonra işe dönüşle yasağın sona erdiğini sanmaktır; koruma iki yıl sürer.
Üçüncü yanlış, yalnız “nöbet” adı verilen görevlerin yasak olduğunu düşünmektir. Kanun gece vardiyasını da açıkça kapsar. Dördüncü yanlış, personel eksikliği nedeniyle yasağın kaldırılabileceğini varsaymaktır. Kanun böyle bir istisna öngörmez.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
657 m.101 Türkiye genelindeki 657’ye tabi kadın memurlara uygulanır. Mersin’de hastane, yurt, sosyal hizmet, güvenlik destek birimi veya başka kesintisiz kamu hizmetinde çalışan hamile/doğum yapmış memur da aynı gece nöbeti korumasına sahiptir. Kurumun özel vardiya yönetmeliği m.101’e aykırı olamaz.
Haftalık çalışma süresi için 657 m.99 rehberine, engelli memur mesaisi için 657 m.100 rehberine ve tüm personel yazıları için Kamu Personel Hukuku kategorisine bakabilirsiniz.
Resmî kaynak
Gece nöbeti ve vardiyası bakımından temel hüküm 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.101’dir. Haftalık çalışma için m.99, günlük saatler için m.100, analık ve süt izni için m.104 birlikte incelenmelidir.
Hamile ve doğum yapan memur için gece nöbeti yasağı nasıl uygulanır?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.101, günün yirmi dört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlar için nöbet ve vardiya düzenine ilişkin özel koruma getirir. Kadın memurlara, hamileliğin yirmi dördüncü haftasından önce hekim raporunda gerekli görülmesi hâlinde raporda belirtilen süre boyunca; her hâlde hamileliğin yirmi dördüncü haftasından itibaren ve doğumdan sonraki iki yıl boyunca gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.
Koruma yalnız sağlık kuruluşlarındaki “nöbet” adı verilen görevlendirmelerle sınırlı değildir. Hizmetin gece döneminde sürdüğü kurumlarda vardiya veya başka adla yapılan gece görevlendirmeleri de m.101’in amacı çerçevesinde değerlendirilir. Kurum, personel ihtiyacını gerekçe göstererek kanundaki yasak dönemi ortadan kaldıramaz; çalışma planını koruma süresine uygun düzenlemek zorundadır.
Hamileliğin yirmi dördüncü haftasından önce gece çalışmasının sağlık yönünden sakıncalı olduğuna dair rapor varsa raporun başlangıç ve bitiş tarihleri personel birimine sunulmalıdır. Yirmi dördüncü haftadan itibaren ise ayrıca rapor aranmaksızın kanuni yasak devreye girer. Doğumdan sonraki iki yıllık süre doğum tarihi üzerinden hesaplanır; analık izninin bitiş tarihiyle karıştırılmamalıdır.
Nöbet çizelgesine aykırılık varsa hangi kayıtlar saklanmalıdır?
Personel, doğum veya gebelik tarihini gösteren belgeyi, varsa hekim raporunu ve nöbet/çalışma çizelgesini saklamalıdır. Kuruma yazılı başvuru yapıldığında evrak kayıt numarası alınmalıdır. Kurum da görevlendirme değişikliklerini personel dosyasında açıkça göstermelidir. Uyuşmazlık hâlinde yalnız sözlü talimat yerine yazılı çizelge ve tebliğ kayıtları belirleyici olur.
657 m.104’teki analık ve mazeret izinleri ile m.101’deki gece nöbeti yasağı farklı haklardır. Memurun analık izninin sona ermiş olması, doğumdan sonraki iki yıllık gece nöbeti korumasını sona erdirmez. Aynı şekilde süt izni veya yarım zamanlı çalışma gibi başka hakların bulunması m.101’deki yasağın ayrıca uygulanmasına engel değildir.
Telefon: +90 552 224 43 66
Doğumdan sonraki iki yıllık dönem çalışma planına nasıl işlenmelidir?
Kurum, doğum tarihini personel sistemine kaydederek iki yıllık koruma süresinin bitiş tarihini nöbet planlamasında görünür hâle getirmelidir. Aylık çizelge hazırlanırken personelin ismi gece nöbetine yazılmamalı; personel eksikliği ortaya çıkarsa çözüm diğer personelin mevzuata uygun görevlendirilmesiyle kurulmalıdır. Koruma süresi memurun feragat edebileceği basit bir idari kolaylık değil, kanunda öngörülen çalışma yasağıdır.
Görevlendirmenin sehven yapıldığı durumda memur durumu derhal yazılı bildirmeli, kurum da çizelgeyi düzeltmelidir. İdari başvuruya rağmen gece görevi devam ettiriliyorsa görev yazıları, başvurular ve cevaplar korunarak işlemin hukuka uygunluğu idari yollarla denetlenebilir.
Süre notu: Korumanın bitiş tarihi doğum tarihi esas alınarak hesaplanmalı ve personel çizelgesine önceden işlenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Hamile memura gece nöbeti verilir mi?
24. haftadan itibaren verilemez; tabip raporunda belirtilirse 24. haftadan önce de verilemez.
24. haftadan sonra ayrıca rapor gerekir mi?
Gece nöbeti yasağı için hayır. Kanun “her hâlde” 24. haftadan itibaren koruma getirir.
Doğumdan sonra gece nöbeti yasağı ne kadar sürer?
Doğumdan sonraki iki yıl boyunca gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.
Analık izni bitince gece nöbetine başlanır mı?
Hayır. Doğum sonrası iki yıllık m.101 koruması devam eder.
Hamile memur gündüz çalışır mı?
Analık veya hastalık izni yoksa genel olarak gündüz çalışma yükümlülüğü devam eder.
Gece vardiyası da yasak mı?
Evet. Kanun hem gece nöbetini hem gece vardiyasını açıkça kapsar.
Personel eksikliği nedeniyle gece nöbeti verilebilir mi?
Hayır. Personel ihtiyacı kanuni yasağı ortadan kaldırmaz.
Erken gebelikte nasıl gece nöbetinden çıkarılırım?
Tabip raporunda gece nöbeti veya vardiyasının verilmemesi gerektiği belirtilirse kurum m.101’e göre programı düzenler.
Süt izni gece nöbeti yasağından ayrı mıdır?
Evet. Süt izni m.104’te, gece nöbeti koruması m.101’de düzenlenen ayrı haklardır.
Hukuka aykırı nöbet çizelgesine itiraz edilebilir mi?
Evet. Yazılı düzeltme başvurusu yapılabilir; kesin hukuka aykırı işlem koşulları varsa idari yargı denetimine konu olabilir.
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
