Uçuşa Elverişlilik Belgesi Olmayan Uçak Uçabilir mi? Test ve İntikal Uçuşu İzni | 2920 m.87 (2026)

2920 sayılı Kanun m.87 hangi istisnayı getirir?

2920 m.86, uçuşa elverişlilik belgesinin verilmesi ve geçerliliğinin korunmasına ilişkin sistemi kurar. Normal kural, sivil hava aracının geçerli uçuşa elverişlilik belgesiyle uçmasıdır. m.87 ise bu genel kurala sınırlı ve kontrollü bir istisna getirir.

Kanun, geçerli uçuşa elverişlilik belgesi bulunmayan hava aracının Türk hava sahasında Bakanlığın izni olmadan uçamayacağını; ancak deneme, muayene veya intikal amaçlı uçuşlara izin verilebileceğini kabul eder. Bu nedenle m.87 bir “belgesiz uçuş serbestisi” değil, teknik ve idari izin mekanizmasıdır.

İstisnanın amacı, normal sertifika şartlarını geçici olarak karşılamayan bir hava aracının güvenli teknik koşullar altında gerekli testin yapılacağı veya bakımın gerçekleştirileceği yere ulaştırılabilmesini sağlamaktır. Aksi halde bakım tesisine ulaşması gereken uçak tamamen hareketsiz kalabilir.

Güncel sertifikasyon sisteminde bu uçuşlar SHGM’nin özel uçuş izni ve uçuş koşulları prosedürleriyle bağlantılıdır. m.86’daki normal uçuşa elverişlilik belgesi ile m.87’deki sınırlı izin birbirine karıştırılmamalıdır.

Geçerli uçuşa elverişlilik belgesi olmadan neden normal uçuş yapılamaz?

Uçuşa elverişlilik belgesi, hava aracının onaylı teknik konfigürasyon ve bakım şartları altında normal uçuşa uygunluğunu gösterir. Belge geçersiz, geri alınmış veya henüz düzenlenmemişse hava aracının normal işletme emniyetinin otorite bakımından kabul edildiği varsayılamaz.

Bu nedenle belgesiz hava aracında tarifeli veya ticari operasyon, normal yolcu taşımacılığı veya rutin iş uçuşu yapılamaz. m.87’nin izin sistemi, yalnız belirli teknik amaçlar için dar kapsamlı bir uçuşa imkân verir.

Hava aracının motorlarının çalışması, pilotun kalkış yapabilecek olması veya bakım kuruluşunun “uçabilir” görüşü kanuni izin şartının yerine geçmez. Teknik imkan ile hukuki uçuş izni farklıdır.

İzin alınmadan yapılan uçuş, havacılık emniyeti mevzuatı bakımından idari yaptırım ve somut olayın özelliklerine göre başka hukuki sorumluluklar doğurabilir. Sigorta teminatı da yetkisiz veya belgesiz operasyon nedeniyle ayrıca tartışmalı hale gelebilir.

Test veya deneme uçuşu hangi amaçlarla yapılabilir?

Test uçuşu, bakım, modifikasyon, üretim veya sertifikasyon sonrasında hava aracının belirli sistem ve performansının uçuş ortamında doğrulanması amacıyla yapılabilir. Her bakım işlemi test uçuşu gerektirmez; uygulanacak bakım veya sertifikasyon verisi hangi kontrolün gerekli olduğunu belirler.

Örneğin büyük bir uçuş kumanda sistemi müdahalesi, önemli aviyonik modifikasyonu veya sertifikasyon gösterimi uçuş testi gerektirebilir. Test programı önceden tanımlanmalı, hangi parametrelerin değerlendirileceği belirlenmeli ve yetkili teknik personel tarafından onaylanmalıdır.

Test uçuşunda normal ticari görev yapılmaz. Uçuşa katılacak kişilerin gerçekten test veya emniyet görevi için gerekli olup olmadığı değerlendirilir. Gereksiz yolcu taşınması, m.87’deki izin amacını aşabilir.

Test uçuşu tamamlandıktan sonra bulgular teknik kayıt sistemine işlenmeli; varsa arızalar giderilmeden normal uçuşa elverişlilik statüsüne dönülmemelidir. Başarılı test tek başına bütün sertifikasyon işlemlerini otomatik tamamlamaz.

Muayene amacıyla uçuş ne anlama gelir?

Kanun muayene uçuşunu da açıkça istisna kapsamına alır. Hava aracının belirli bir teknik değerlendirme veya otorite kontrolünün yapılacağı yere uçması gerekebilir. Bu uçuş da normal ticari faaliyetten farklıdır.

Muayene uçuşunun amacı, hava aracını ilgili teknik inceleme için uygun konuma getirmek veya uçuş sırasında değerlendirilmesi gereken sistemleri kontrol etmektir. Hangi senaryonun uygulanacağı SHGM ve ilgili teknik mevzuat çerçevesinde belirlenir.

Muayene amacı gösterilerek başka bir ticari amaç gizlenemez. Rota ve uçuş planı izin amacıyla uyumlu olmalıdır. Gereksiz ara duraklar veya ticari yük taşınması izin kapsamını aşabilir.

Muayene sonucunda uygunsuzluk tespit edilirse hava aracı normal hizmete dönmez. Eksikliklerin giderilmesi ve gerekli sertifika/approval işlemlerinin tamamlanması gerekir.

İntikal veya ferry uçuşu nedir?

Ferry uçuşu, hava aracının normal ticari görevi yerine getirmek amacıyla değil, bakım, depolama, sertifikasyon, teslim veya başka meşru teknik amaç için bir yerden başka yere uçurulmasıdır. m.87 bu uçuşu kanuni istisnalar arasında sayar.

Tipik örnek, teknik uygunsuzluğu nedeniyle normal uçuşa elverişlilik şartını karşılamayan fakat belirli sınırlamalar altında emniyetle uçabilecek hava aracının yetkili bakım tesisine gönderilmesidir. Karayoluyla taşınması mümkün olmayan büyük uçaklarda bu mekanizma pratik önem taşır.

Ferry uçuşu izni “uçak bakım gerektiriyor ama yine de istediği yere uçabilir” anlamına gelmez. Hangi sistem arızasının kabul edilebilir olduğu, hangi sistemin tamamen çalışır olması gerektiği, uçuş süresi, yakıt, irtifa ve hava koşulu gibi sınırlar teknik değerlendirmeyle belirlenir.

Uçuş tamamlandığında izin amacı sona erer. Aynı izin kullanılarak farklı tarihlerde rutin uçuş yapılması, izin metni açıkça buna imkân vermiyorsa mümkün değildir.

Özel uçuş izni nasıl değerlendirilir?

Başvuruda öncelikle hava aracının neden normal uçuşa elverişlilik belgesine dayanamadığı açıklanır. Belgenin süresi mi dolmuştur, teknik hasar mı vardır, yeni tescil/sertifikasyon süreci mi yürümektedir veya test uçuşu mu gereklidir? Gerekçe açık olmalıdır.

İkinci olarak hava aracının mevcut teknik durumu ortaya konur. Arıza listesi, bakım kuruluşu değerlendirmesi, teknik kayıtlar, uçuş koşulları ve risk azaltıcı tedbirler başvurunun temelini oluşturur.

Üçüncü olarak uçuşun amacı, kalkış ve varış yeri, rota, planlanan tarih ve mürettebat bilgileri belirlenir. Hava aracının mevcut teknik kısıtlamasına uygun hava koşulu ve operasyonel sınırlar öngörülebilir.

Dördüncü olarak SHGM gerekli gördüğü özel şartları izin belgesine bağlayabilir. İşletici bu şartları değiştiremez; farklı uçuş yapılacaksa yeni veya değiştirilmiş izin gerekebilir.

Özel uçuş izninde hangi sınırlamalar bulunabilir?

Teknik arızanın niteliğine göre azami irtifa, hız, uçuş süresi veya meteorolojik koşul sınırı getirilebilir. Örneğin belirli basınçlandırma sorunu bulunan hava aracının yüksek irtifaya çıkmasına izin verilmeyebilir.

Uçuşun gündüz ve VMC şartlarında yapılması, belirli hava sahalarından kaçınılması veya doğrudan bakım tesisine gidilmesi şart koşulabilir. Bu sınırlamalar standart değil, risk profiline göre belirlenir.

Mürettebatın belirli tecrübe veya yetkiye sahip olması istenebilir. Test uçuşunda özel test pilotu veya teknik personel gerekebilir. Normal line crew her test senaryosu için yeterli kabul edilmez.

Taşınabilecek kişi ve yük de sınırlandırılabilir. Temel ilke, özel uçuşun amacı için zorunlu olmayan riskin eklenmemesidir.

Özel uçuş izniyle yolcu veya ticari yük taşınabilir mi?

m.87’nin amacı normal ticari taşımacılığa alternatif bir izin yaratmak değildir. Geçerli normal uçuşa elverişlilik belgesi olmayan uçakta, izin amacıyla ilgisiz yolcu veya ticari yük taşımak kural olarak bu istisnanın mantığıyla bağdaşmaz.

Teknik ekip, test mühendisi veya uçuş için zorunlu diğer kişilerin bulunması “ticari yolcu” taşımakla aynı değildir. İzin belgesinde kimlerin bulunabileceği açıkça gösterilebilir.

Bakım amacıyla gerekli yedek parça veya ekipmanın uçakta taşınması da ancak teknik ve izin şartları çerçevesinde değerlendirilir. Yükün ağırlık-denge ve emniyet üzerindeki etkisi dikkate alınmalıdır.

İşletici “ferry flight” kodu kullanarak gelir elde edilen normal taşıma hizmetini sürdürmemelidir. Uçuşun fiili amacı ile izin gerekçesi aynı olmalıdır.

Kaza veya hasar görmüş uçak ferry uçuşu yapabilir mi?

Her hasarlı uçak ferry uçuşuna uygun değildir. Yapısal bütünlük, uçuş kumandaları, motor, iniş takımı ve kritik sistemlerdeki hasarın seviyesine göre hava aracının uçması tamamen yasak olabilir.

Öncelikle yetkili bakım ve tasarım kuruluşları hasarı değerlendirir. Gerekirse geçici onarım veya özel uçuş konfigürasyonu hazırlanır. Bu teknik veri onaylı olmadan yalnız operasyonel ihtiyaç nedeniyle ferry uçuşu yapılmamalıdır.

Uçuş koşulları, hasarın etkisini sınırlayacak şekilde oluşturulur. Örneğin düşük hız veya irtifa, iniş takımlarının açık tutulması, basınçsız uçuş veya belirli yakıt sınırı gibi özel şartlar teknik gerekçeyle getirilebilir.

Ferry uçuşu bakımın yerine geçmez. Amaç, hava aracını uygun bakımın yapılacağı yere güvenli biçimde ulaştırmaktır. Varıştan sonra normal uçuşa dönüş için gerekli bakım ve sertifikasyon işlemleri tamamlanmalıdır.

Yabancı tescilli veya yurtdışından alınan uçakta m.87 nasıl uygulanır?

Yabancı tescilli hava aracının Türk hava sahasında özel uçuş yapması, tescil devleti tarafından düzenlenen izinler ile Türkiye’nin hava sahası ve uçuş izinlerini birlikte gündeme getirebilir. Uluslararası anlaşmalar ve karşılıklı tanıma kuralları somut dosyaya göre incelenir.

Türk siciline alınacak fakat henüz normal uçuşa elverişlilik sertifikasyonu tamamlanmamış bir uçak Türkiye içinde teknik amaçlı intikal edecekse SHGM özel uçuş izni rejimi uygulanabilir.

Yurtdışından Türkiye’ye ferry uçuşunda kalkış ülkesi, transit ülkeler ve Türkiye bakımından gerekli izinler ayrı ayrı alınmalıdır. Tek devletin özel uçuş izni diğer devletlerin hava sahasına giriş izni yerine geçmez.

Sigorta poliçesi de özel uçuşu kapsamalıdır. Normal ticari kullanım poliçesinde ferry/test uçuşuna ilişkin sınırlama varsa insurer endorsement alınması gerekebilir.

Özel uçuş izni başvurusunda hangi belgeler hazırlanmalıdır?

Hava aracının kimlik bilgileri, üretici seri numarası, tescil işareti ve mevcut sertifika durumu ilk gruptur. Geçersizlik veya normal sertifikaya dayanarak uçulamama sebebi açıkça yazılmalıdır.

İkinci grup teknik değerlendirmedir: defect list, hasar raporu, bakım kuruluşu görüşü, gerekli tamir veya geçici konfigürasyon verileri ve uçuş koşulları.

Üçüncü grup operasyon planıdır: kalkış ve varış meydanı, rota, tarih, mürettebat, planlanan meteorolojik minimumlar ve özel sınırlamalar.

Dördüncü grup sigorta ve yetki belgeleridir. Mürettebat lisansları, işletici veya malik başvuru yetkisi ve gerekli sigorta kapsamı doğrulanmalıdır.

2920 m.87 için 15 maddelik kontrol listesi

• Normal uçuşa elverişlilik belgesi geçerli mi?
• Değilse neden geçersiz veya kullanılamaz?
• Uçuş gerçekten test, muayene veya intikal amacı taşıyor mu?
• SHGM/Bakanlık özel izni alındı mı?
• Uçuş koşulları yazılı mı?
• Teknik arıza listesi güncel mi?
• Uçuşa engel kritik hasar var mı?
• Gerekli geçici onarım onaylı mı?
• Rota izin amacıyla uyumlu mu?
• Hava koşulu sınırlamaları belirlendi mi?
• Mürettebat yeterliği uygun mu?
• Uçakta yalnız gerekli kişiler mi bulunacak?
• Ticari yolcu/yük taşınmıyor mu?
• Sigorta özel uçuşu kapsıyor mu?
• Varış sonrası bakım ve normal sertifikaya dönüş planlandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçuşa elverişlilik belgesi – m.86 · Uçuşa elverişlilik muayene ve kontrolü – m.85 · Türk Uçak Sicili – m.50

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.87
• SHY-21 Yönetmeliği – Resmî Gazete
• SHGM – Uçuşa Elverişlilik Sertifikaları ve Özel Uçuş İzni
• SHGM – UED-2026/1 Genelgesi

Sık Sorulan Sorular