Hemzemin Demiryolu Geçidinde Trafik Kazası: Kusur ve Sorumluluk | KTK 76 (2026)

Trafik Kazaları · Güncel kontrol: 15 Eylül 2026

Kısa ve net cevap

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m.76, demiryolu geçitlerinde sürücülere özel ve ağır bir dikkat yükümlülüğü getirir. Sürücü demiryolu geçidine yaklaşırken hızını azaltmak, geçidin durumunu kontrol etmek, ışıklı veya sesli işarete uymak ve bariyer kapanmış, kapanmakta veya açılmakta ise geçide girmemek zorundadır. Tren yaklaşırken geçide girmek veya bariyer/uyarı sistemini ihlal etmek, kaza kusurunun temel dayanaklarından biridir. Bununla birlikte hemzemin geçitte bariyer, sinyalizasyon veya yol işaretlemesinin teknik arızası; görüşü engelleyen yol tasarımı veya bakım eksikliği varsa altyapı/idare sorumluluğu ayrıca incelenir. Araç sürücüsünün ihlali bulunması, demiryolu işletmesinin kendi güvenlik yükümlülüklerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz; aynı şekilde sinyal arızası, sürücünün geçide kontrolsüz girmesine hak vermez. Kusur, KTK m.76, geçit düzeni, tren ve araç hızları, sinyal kayıtları ve teknik deliller birlikte değerlendirilerek belirlenir.

KTK m.76 Demiryolu Geçitlerinde Ne Emreder?

KTK m.76, sürücülerin demiryolu geçitlerinde trenlere yol vermesini ve geçidi ancak güvenli olduğunda kullanmasını zorunlu kılar. Demiryolu aracı karayolu aracına göre çok daha uzun durma mesafesine sahip olduğu için Kanun, geçide yaklaşan sürücüden özel dikkat bekler. Sürücü geçide yaklaşırken hızını azaltmalı, işaret ve sistemleri kontrol etmeli ve trenin yaklaşmadığından emin olmalıdır.

Işıklı veya sesli işaret, bariyer veya görevli bulunan geçitte bu uyarılar sürücü için bağlayıcıdır. Bariyerin kapanmaya başlaması, “henüz tam kapanmadı” denilerek geçişe devam etme hakkı vermez. Uyarı sistemi devreye girdiği anda geçide girilmemelidir.

KTK m.76 yalnız trenle doğrudan çarpışmayı önlemeyi amaçlamaz. Geçitte aracın sıkışması, bariyere çarpma, tren yaklaşırken geri manevra sonucu başka araçla çarpışma gibi olaylar da geçit güvenliği kurallarıyla bağlantılı olabilir.

Bariyer Kapalı, Kapanıyor veya Açılıyorsa Geçilebilir mi?

Hayır. Bariyer kapalıysa, kapanmakta veya açılmakta ise sürücü demiryolu geçidine giremez. Bariyerin altından, yanından veya karşı şeritten geçmeye çalışmak açık ve ağır bir trafik güvenliği ihlalidir. Böyle bir ihlal sonucu trenle çarpışma meydana gelirse sürücünün kusuru güçlü biçimde gündeme gelir.

Bariyerin karşı tarafında trafik sıkışıklığı varsa sürücü, geçidi tamamen boşaltacak alan bulunmadan ray üzerine girmemelidir. Öndeki aracın ilerleyeceğini varsayıp ray üzerinde beklemek son derece risklidir. Sürücünün, geçidi bir defada ve durmadan geçebileceği boş alanı görmesi gerekir.

Bariyer mekanik olarak arızalı ve açık kalmışsa durum farklıdır; fakat açık bariyer tek başına “tren gelmiyor” garantisi değildir. Sürücü diğer işaretleri, görüşü ve geçidin güvenliğini kontrol etmek zorundadır. Arıza kazaya etkiliyse işletme/idare sorumluluğu ayrıca incelenir.

Işıklı ve Sesli Uyarıyı İhlal Etmek Kusuru Nasıl Etkiler?

Hemzemin geçitlerde kırmızı yanıp sönen ışık, zil veya diğer sesli uyarılar trenin yaklaşmakta olduğunu bildirir. Sürücü bu işaretlere uymak zorundadır. Kamera veya sinyalizasyon logu, uyarının araç geçide girmeden önce devreye girip girmediğini gösterebilir.

Uyarı sisteminin geç devreye girdiği, hiç çalışmadığı veya yanlış alarm verdiği iddia ediliyorsa teknik bakım kayıtları ve otomasyon verileri istenmelidir. Sinyal sisteminin sadece kaza sonrası “çalışıyordu” şeklinde genel kurum yazısıyla açıklanması yerine, olay saatindeki log kayıtları ve bakım geçmişi incelenmelidir.

Sürücünün müzik, telefon veya kapalı cam nedeniyle sesli uyarıyı duymadığını söylemesi tek başına mazeret değildir. Işıklı işaret, bariyer ve yol levhası da kontrol edilmelidir. Dikkat dağıtıcı davranışlar sürücünün kusurunu artırabilir.

Kontrolsüz Hemzemin Geçitte Sürücü Ne Yapmalıdır?

Bariyer veya otomatik ışık bulunmayan geçitte sürücünün dikkat yükümlülüğü ortadan kalkmaz; tersine görüş ve tren trafiğini bizzat kontrol etmesi gerekir. Hız azaltılmalı, gerekirse durulmalı ve her iki yönde tren yaklaşmadığı kesinleşmeden geçide girilmemelidir.

Bitki, bina, kurp veya başka bir unsur görüşü kapatıyorsa sürücü görüş elde edebileceği noktaya kadar kontrollü yaklaşmalıdır. Görüşü tamamen kapalı ve güvenli geçiş imkânı bulunmayan tasarım, altyapı sorumluluğu bakımından ayrıca incelenir.

Geçit işareti yoksa veya silinmişse KTK m.13 ve ilgili demiryolu/karayolu mevzuatı kapsamında işaretleme sorumluluğu gündeme gelebilir. Fakat rayları açıkça gören sürücünün geçidi tamamen kontrolsüz kullanması yine kendi dikkat yükümlülüğünü ihlal edebilir.

Bariyer veya Sinyalizasyon Arızasında Kim Sorumlu?

Hemzemin geçidin hangi kurumun bakım ve işletim sorumluluğunda olduğu belirlenmelidir. Demiryolu altyapı işletmecisi, belediye veya karayolu idaresinin işaretleme ve bakım görevleri somut geçide göre değişebilir. Teknik sistemin bakımının kimin sorumluluğunda olduğu sözleşme ve mevzuatla tespit edilir.

Bariyerin çalışmaması, uyarı sisteminin devreye girmemesi veya levhanın bulunmaması kazaya uygun nedensel katkı sağlıyorsa idarenin hizmet kusuru gündeme gelir. Kamu idaresine yöneltilecek tazminat talebi ile sürücü/işleten/sigortacıya yöneltilecek özel hukuk talebinin görevli yargı yeri farklı olabilir.

Kamu idaresinin kusuru bulunması, sürücünün bariyersiz geçitte gerekli kontrolü yapma yükümlülüğünü tamamen kaldırmaz. Kusur ve nedensellik oranları her sorumlu bakımından ayrı kurulmalıdır.

Tren Makinisti ve Demiryolu İşletmesinin Davranışı

Tren, raylı sistemin fiziksel özellikleri nedeniyle otomobil gibi kısa mesafede duramaz. Buna rağmen makinistin hız, sinyal, korna ve işletme talimatlarına uyma yükümlülüğü vardır. Tren hızının geçit bölgesinde mevzuata ve işletme talimatına uygun olup olmadığı, uyarı sistemlerinin zamanlaması ve makinistin tehlikeyi ne zaman fark ettiği incelenebilir.

Makinistin geçitte aracı gördüğü anda fren yapması, trenin yüksek kütlesi nedeniyle çarpışmayı her zaman önleyemeyebilir. Bu nedenle “fren yaptı ama duramadı” olgusu tek başına kusur göstermez; trenin izin verilen hızda ve talimatlara uygun seyredip seyretmediği teknik olarak değerlendirilmelidir.

İşletme organizasyonundaki sinyal, bakım veya görev kusuru ile makinistin kişisel kusuru birbirinden ayrılmalıdır. Ceza sorumluluğu gerçek kişiler bakımından kişiseldir; idarenin tazminat sorumluluğu farklı hukuki temele dayanabilir.

Hemzemin Geçit Kazasında Hangi Deliller Toplanmalıdır?

Geçidin bariyer, ışık, ses sistemi, levha ve yol çizgileri fotoğraflanmalıdır. Kaza sonrası sistem onarılabileceğinden, olay anındaki durum mümkünse hemen belgelenmelidir. Kamera görüntüsü, trenin ve aracın geçide giriş zamanlarını saniye düzeyinde ortaya koyabilir.

Sinyalizasyon logları, bariyer açılma-kapanma zaman kayıtları, tren seyir/hız kayıtları, makinist kabin kayıtları, tren hareket cetveli ve araç GPS kayıtları teknik incelemenin temelidir. Araçta olay veri kaydedici bulunuyorsa fren ve hız verileri de kullanılabilir.

Bakım arızası iddiasında geçidin son bakım tarihi, arıza bildirimleri ve önceki teknik sorun kayıtları istenmelidir. Bilirkişi raporu bu elektronik verileri incelemeden yalnız taraf anlatımına dayanıyorsa eksiktir.

Araç Hasarı ve Bedensel Zarar

Kazada otomobil hasarı oluşmuşsa gerçek onarım gideri, koşulları varsa değer kaybı ve araç mahrumiyet zararı talep edilebilir. Araç raylarda tamamen yok olmuş veya ekonomik tamir mümkün değilse pert/total zarar hesabı ayrıca yapılır.

Yaralanma hâlinde TBK m.54 bedensel zarar kalemleri; ölüm hâlinde destekten yoksun kalma; TBK m.56 koşulları oluşmuşsa manevi tazminat gündeme gelir. Motorlu araç işleteninin sorumluluğu ile demiryolu işletmesinin sorumluluğu farklı hukuki sebeplere dayanabilir.

Kusur payları tazminat hesabını doğrudan etkiler. Sürücünün açık bariyer ihlali, altyapı kusuru bulunmadığı takdirde kendi tazminat talebini ciddi biçimde azaltabilir veya bazı kalemler bakımından kesebilir; fakat yolcular ve üçüncü kişiler sürücünün kusurundan farklı şekilde değerlendirilir.

Otomobilin Trafik Sigortası ve İşleten Sorumluluğu

Otomobilin işletilmesinden üçüncü kişiye zarar doğmuşsa KTK m.85 işleten sorumluluğu gündeme gelir. Araç içindeki yolcu, kusurlu sürücüden farklı bir zarar gören olabilir. Zorunlu trafik sigortasının teminatı, zarar görenin sıfatı ve poliçe genel şartlarına göre incelenir.

Sigortacıya yöneltilecek taleplerde KTK m.97 ön başvuru şartı uygulanır. KTK m.97 başvuru rehberimiz kullanılabilir.

Demiryolu işletmesine yöneltilecek talep kamu veya özel işletme statüsüne göre farklı usul ve görev kurallarına tabi olabilir. Sorumlular ve yargı yolu baştan doğru belirlenmelidir.

Hemzemin Geçit Kazasında Ceza Sorumluluğu

Sürücünün m.76’yı ihlal ederek trenle çarpışması ve yolcu veya üçüncü kişinin yaralanmasına neden olması hâlinde TCK m.89; ölüm hâlinde TCK m.85 uygulanabilir. Makinist veya bakım görevlisinin kusurlu davranışı iddia ediliyorsa kişisel dikkat ve özen yükümlülüğü ayrıca incelenir.

Ceza dosyasında sinyal logları ve teknik bilirkişi incelemesi kritik önemdedir. Kaza yalnız “sürücü bariyeri ihlal etti” veya “bariyer bozuktu” gibi tek bir varsayımla sonuçlandırılmamalıdır.

Adım Adım Kaza Sonrası

1. Geçidin bariyer, ışık, sesli uyarı ve levha durumunu fotoğraflayın.
2. Kamera ve sinyalizasyon loglarının korunmasını talep edin.
3. Tren hız/sefer kayıtları ve makinist kabin verilerinin celbini isteyin.
4. Araç hız/fren verisini mümkünse teknik incelemeyle koruyun.
5. Bakım arızası iddiasında geçit bakım kayıtlarını alın.
6. Sorumlu idare veya işletmeyi belirleyin.
7. Sağlık ve zarar belgelerini dosyalayın.
8. Adli/idari yargı ayrımını sorumlunun statüsüne göre değerlendirin.

Sık Sorulan Sorular

1. Bariyer kapanırken geçilebilir mi?

Hayır. Bariyer kapanıyor, kapalı veya açılıyor ise geçide girilmemelidir.

2. Bariyer bozuk ve açık kalmışsa sürücü kusursuz mu?

Hayır. Altyapı kusuru ayrıca incelenir; sürücü de tren yaklaşmadığını kontrol etmek zorundadır.

3. Tren her zaman öncelikli mi?

Demiryolu geçidinde sürücüler KTK m.76 uyarınca trene geçiş hakkı vermek zorundadır.

4. Sinyalizasyon çalışmıyorsa idare sorumlu olur mu?

Arıza ile kaza arasında nedensellik varsa hizmet kusuru veya işletme sorumluluğu gündeme gelebilir.

5. Araç ray üzerinde sıkışırsa ne yapılmalı?

Can güvenliği önceliklidir; araçtaki kişiler hızla güvenli alana çıkmalı ve derhâl acil/işletme birimlerine bildirim yapılmalıdır.

6. Yolcu sürücünün kusuru yüzünden yaralandıysa tazminat alabilir mi?

Yolcunun kendi kusuru ayrıca değerlendirilir; sürücünün kusuru yolcunun tazminat hakkını otomatik ortadan kaldırmaz.

7. Tren hız kaydı alınabilir mi?

Evet. Sefer, hız, sinyal ve kabin kayıtları soruşturma veya dava kapsamında istenebilir.

8. Trafik sigortası ödeme yapar mı?

Motorlu araç işleteninin üçüncü kişiye karşı sorumluluğu poliçe kapsamındaysa teminat devreye girebilir.

9. Kamu idaresine karşı hangi mahkemede dava açılır?

Sorumluluğun kamu hizmetinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve ilgili kurumun statüsü belirlenerek adli-idari yargı ayrımı yapılır.

10. Zamanaşımı nedir?

Motorlu araç kaynaklı özel hukuk taleplerinde KTK m.109; kamu idaresine yönelik taleplerde ilgili idari başvuru ve dava süreleri ayrıca uygulanır.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – KTK m.76, m.85 ve ilgili hükümler
• TCDD
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
• Karayolları Genel Müdürlüğü
• Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığı

Somut olayda bariyer ve sinyal sisteminin olay anındaki teknik durumu, tren ve araç hızları, görevli kurum, kamera ve elektronik kayıtlar birlikte incelenmelidir.