İcra Memur İşlemine Şikâyet Süresi Kaç Gündür? İİK 16 Rehberi

Kısa cevap: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 16. maddesi iki ayrı şikâyet rejimi kurar. İcra veya iflas dairesinin yaptığı işlemin kanuna aykırı yahut somut olaya uygun olmadığı ileri sürülüyorsa, şikâyet süresi işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür. Buna karşılık icra dairesi kanunun kendisine yüklediği bir işlemi hiç yapmıyor veya haklı neden olmaksızın sürüncemede bırakıyorsa şikâyet her zaman yapılır. Şikâyet, borca itirazla aynı kurum değildir; görevli merci, süre, inceleme konusu ve hukuki sonuç farklıdır.

İİK 16 Hangi İcra Dairesi İşlemlerini Kapsar?

İcra ve İflas Kanunu m.16, icra ve iflas dairelerinin işlemlerinin icra mahkemesi tarafından denetlenmesinin temel hükmüdür. Kanun, mahkemenin çözmesine bıraktığı özel meseleler dışında, icra veya iflas dairesinin yaptığı işlemin kanuna aykırı olması ya da somut olaya uygun bulunmaması hâlinde şikâyet yolunu açar. Bu nedenle şikâyetin konusu doğrudan alacağın varlığı değil, icra organının yaptığı veya yapmaktan kaçındığı işlemdir.

Ödeme emrinin kanundaki zorunlu unsurları taşımaması, haczedilmemesi gereken bir malın haczi konusunda icra müdürlüğünün işlem tesis etmesi, talebe rağmen kanunun öngördüğü işlemin yapılmaması, satış veya sıra cetveli sürecinde icra dairesinin görev alanına giren bir işlemi kanuna aykırı yürütmesi şikâyet denetiminin gündeme geldiği örneklerdir. Buna karşılık “borcum yok”, “borcu ödedim”, “imza bana ait değil” veya “alacak zamanaşımına uğradı” şeklindeki savunmaların hangi yolla ileri sürüleceği takip türüne göre ayrıca belirlenir. Her icra uyuşmazlığını İİK m.16 şikâyeti olarak nitelendirmek doğru değildir.

Şikâyetin hukuki niteliği de önemlidir. Şikâyet klasik anlamda yeni bir alacak davası değildir. İcra mahkemesi, icra organının işlemini kanunun çizdiği sınırlar içinde denetler. Bu nedenle dilekçede yalnız “işlem hukuka aykırıdır” denmesi yeterli bir yöntem değildir. Hangi icra müdürlüğünün hangi tarihli işleminin, hangi kanun hükmüne neden aykırı olduğu somut biçimde gösterilmelidir.

Yedi Günlük Şikâyet Süresi Nasıl Hesaplanır?

İİK m.16’nın açık kuralı, şikâyetin işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılmasıdır. Sürenin başlangıcı her dosyada otomatik olarak işlemin yapıldığı tarih değildir. Kanun öğrenme tarihini esas alır. İşlem ilgilisine tebliğ edilmişse tebliğ kaydı öğrenme tarihinin belirlenmesinde temel belgedir. İşlem tebliğ edilmemiş, fakat taraf UYAP üzerinden dosyayı incelemiş, icra müdürlüğünde işlem yapmış veya açıkça işlemden haberdar olduğunu gösteren bir başvuruda bulunmuşsa öğrenme tarihinin somut kayıtlarla belirlenmesi gerekir.

Yedi günlük süre hak kaybı doğurabilecek kısa bir süredir. Bu nedenle dilekçede öğrenme tarihi ayrıca yazılmalı ve mümkünse bu tarihi gösteren tebligat mazbatası, UETS kaydı, UYAP evrak görüntüleme kaydı veya dosya işlem tutanağı eklenmelidir. Sürenin son günü resmî tatile rastlıyorsa genel süre kuralları uygulanır. Elektronik başvurularda UYAP sisteminin sunduğu tarih-saat kayıtları saklanmalıdır.

Şikâyet süresini hesaplarken “dosyayı daha önce biliyordum ama bu işlemi yeni öğrendim” ayrımı önem taşır. Takibin varlığını bilmek ile şikâyete konu edilen belirli icra müdürlüğü işlemini öğrenmek aynı tarih olmak zorunda değildir. Bununla birlikte tarafın işlemden fiilen haberdar olduğunu gösteren daha eski bir dilekçesi veya talebi varsa, daha sonraki tebliğ tarihine dayanarak süreyi yeniden başlatmak mümkün değildir. Dosya kronolojisi bu nedenle başvurudan önce çıkarılmalıdır.

Hangi Hâllerde Süresiz Şikâyet Vardır?

İİK m.16’nın ikinci fıkrası iki hâli açıkça süreye bağlı olmaktan çıkarır: bir hakkın yerine getirilmemesi ve bir işlemin sebepsiz sürüncemede bırakılması. İcra müdürlüğü kanunun kendisine yüklediği işlemi yapmıyorsa, talebi karara bağlamadan dosyayı bekletiyorsa veya yerine getirmesi gereken hakkı uygulamıyorsa ilgilisi her zaman şikâyet yoluna başvurabilir.

Süresiz şikâyet, geçmişte yapılan her türlü hatalı işlemin sınırsız süreyle tartışılabileceği anlamına gelmez. Kanunun açıkça yedi günlük süreye bağladığı bir icra müdürlüğü işlemi öğrenilmiş ve süresinde şikâyet edilmemişse, yalnız “kamu düzeni” sözcüğünü kullanarak süre ortadan kalkmaz. Süresizliğin dayanağı somut olarak gösterilmelidir. Özellikle icra müdürlüğünün işlem yapmaması ile yapılan işlemin yanlış olduğu iddiası birbirinden ayrılmalıdır.

Örneğin alacaklının usulüne uygun talebinin icra müdürlüğünce uzun süre karara bağlanmaması, “sebepsiz sürüncemede bırakma” başlığı altında incelenir. Buna karşılık icra müdürlüğü talebi reddetmiş ve ret kararı ilgilisi tarafından öğrenilmişse artık ortada yapılmamış bir işlem değil, verilmiş bir icra müdürlüğü kararı vardır. Bu karar yönünden m.16’daki yedi günlük süre esas alınır.

İcra Memur İşlemine Şikâyet ile Borca İtiraz Aynı Şey Değildir

İlamsız icrada ödeme emrine itiraz, borçlunun alacağın varlığına, miktarına, faize, imzaya veya yetkiye yönelik savunmalarını kanundaki süre içinde icra dairesine bildirmesidir. İİK m.16 şikâyeti ise icra organının işlemini icra mahkemesinin denetimine taşır. Bu iki yolun muhatabı ve sonucu farklıdır.

Örneğin borçlu genel haciz yoluyla ilamsız takipte “bu borcu daha önce ödedim” diyorsa temel başvuru ödeme emrine süresinde borca itirazdır. Buna karşılık ödeme emri kanunun zorunlu unsurunu taşımıyorsa, icra müdürlüğü haczedilmezlik konusunda kanuna açıkça aykırı işlem yapmışsa veya bir talebi sebepsiz bekletiyorsa şikâyet gündeme gelir. Yanlış başvuru yolunun seçilmesi kısa sürelerin kaçırılmasına neden olur.

İtiraz ile şikâyet aynı dilekçede ileri sürülse bile merci ve süre şartları ayrı ayrı değerlendirilir. Bu nedenle önce uyuşmazlığın “alacağın esasına mı, icra organının işlemine mi” ilişkin olduğu belirlenmelidir. Takip türü kambiyo, ilamlı icra, rehnin paraya çevrilmesi veya kira alacağına dayalı takip ise ayrıca o takip türünün özel hükümleri kontrol edilir.

Şikâyet Hangi İcra Mahkemesine Yapılır?

İİK m.16 kapsamındaki şikâyetin görevli mercii icra mahkemesidir. Yetkili icra mahkemesi kural olarak şikâyete konu işlemi yapan icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesidir. Dilekçede icra dosyasının esas numarası, icra müdürlüğü, şikâyete konu karar veya işlem tarihi ve talep edilen sonuç açıkça yazılmalıdır.

İcra mahkemesi başvurusunda dosya numarasının yanlış yazılması, farklı icra dairesindeki işleme ilişkin belge sunulması veya şikâyet edilen işlemin açıkça tanımlanmaması incelemeyi zorlaştırır. Özellikle aynı borçlu hakkında birden fazla takip varsa ödeme emri, haciz, satış veya sıra cetveli işleminin hangi dosyada yapıldığı kontrol edilmelidir.

Şikâyet dilekçesinin talep sonucu da doğrudan olmalıdır. İşlemin iptali isteniyorsa “… tarihli icra müdürlüğü işleminin kaldırılması”, düzeltilmesi isteniyorsa “işlemin kanuna uygun şekilde düzeltilmesi” ve yapılmayan bir işlem söz konusuysa “talebin yerine getirilmesi için icra müdürlüğü işleminin denetlenmesi” şeklinde somut sonuç kurulmalıdır.

Şikâyet İcra Takibini Kendiliğinden Durdurur mu?

Şikâyet başvurusu, icra işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. İcra ve İflas Kanunu m.22 uyarınca şikâyet, icra mahkemesince karar verilmedikçe icrayı durdurmaz. Bu nedenle şikâyete konu işlem geri dönülmesi güç sonuç doğuracaksa dilekçede icranın durdurulması yönünden açık talep kurulmalı ve bunun hukuki gerekçesi gösterilmelidir.

Takibin durdurulması talebi, şikâyetin esasından ayrı bir ara koruma ihtiyacıdır. “Şikâyet ettim, artık haciz veya satış işlemi yapılamaz” varsayımı kanuna uygun değildir. İcra mahkemesinin durdurma yönünde karar verip vermediği UYAP ve icra dosyası üzerinden takip edilmelidir.

Özellikle satış aşamasına gelmiş dosyalarda zamanlama önemlidir. Şikâyet konusu işlem ile yaklaşan satış, paranın paylaştırılması veya üçüncü kişiye yapılacak ödeme arasında bağlantı varsa, durdurma talebinin dayanağı somutlaştırılmalıdır. Mahkemenin verdiği ara kararın icra müdürlüğü dosyasına işlendiği de ayrıca kontrol edilmelidir.

İcra Mahkemesi Şikâyet Üzerine Ne Karar Verebilir?

İİK m.17’ye göre şikâyet kabul edilirse şikâyete konu işlem bozulur veya düzeltilir. Bu hüküm, icra mahkemesinin denetim yetkisinin sonucunu açıklar. Mahkeme, icra müdürlüğünün kanuna aykırı işlemini ortadan kaldırır; hukuken düzeltilmesi mümkünse işlemin nasıl düzeltilmesi gerektiğini belirler.

İcra mahkemesi şikâyet incelemesinde takip dosyasını, müdürlük kararını, tarafların dilekçelerini ve uyuşmazlığa ilişkin belgeleri inceler. Şikâyetin süresinde olup olmadığı öncelikli konulardandır. Süreli şikâyette öğrenme tarihi ile başvuru tarihi arasındaki süre yedi günü aşmışsa bunun sonucu dosya üzerinden değerlendirilir.

Şikâyetin kabulü her zaman icra takibinin bütünüyle iptal edilmesi sonucunu doğurmaz. Şikâyet hangi işlem hakkında yapılmışsa kararın etkisi o işlemin hukuki niteliğine göre belirlenir. Örneğin belirli bir haciz işleminin kaldırılması ile takibin tamamının iptali farklı sonuçlardır. Talep sonucunun ölçülü ve doğru kurulması bu nedenle önemlidir.

İcra Memur İşlemine Şikâyette Hangi Belgeler Sunulmalıdır?

Şikâyet dilekçesinin merkezinde takip dosyasındaki somut işlem bulunur. Bu nedenle ilk belge icra müdürlüğünün şikâyete konu kararı, tutanağı veya işlem kaydıdır. Buna ek olarak öğrenme tarihini gösteren tebligat/UETS kaydı, ilgili talep dilekçesi, haciz tutanağı, kıymet takdiri, satış ilanı, ödeme belgesi veya şikâyetin sebebine göre diğer resmi evrak eklenir.

Şikâyet “işlem yapılmaması” nedenine dayanıyorsa, icra müdürlüğüne daha önce sunulan talebin tarihi ve içeriği ispatlanmalıdır. UYAP evrak işlem kütüğü, talep dilekçesinin sistem kayıt tarihi ve müdürlükçe verilen ara kararlar kronolojik biçimde gösterilmelidir. Böylece mahkeme, icra müdürlüğünün gerçekten hareketsiz kalıp kalmadığını dosya üzerinden denetler.

Kanuna aykırılık iddiası kurulduğunda ilgili kanun maddesi dilekçede açıkça yazılmalıdır. İİK m.16 tek başına usul kapısını açar; şikâyet edilen işlem haczedilmezlik, satış, tebligat veya sıra cetveli gibi başka bir hükme de aykırıysa o özel madde ayrıca gösterilmelidir. Bu yöntem, soyut “hukuka aykırılık” iddiası yerine denetlenebilir bir hukuki gerekçe oluşturur.

Şikâyet Dilekçesinde Yapılan En Sık Hatalar

Birinci hata, borca itiraz ile şikâyetin karıştırılmasıdır. Borcun esası tartışılırken yalnız İİK m.16’ya dayanmak, doğru başvuru yolunu kaçırabilir. İkinci hata, öğrenme tarihini yazmamak veya belgelememektir. Yedi günlük süreli şikâyette bu tarih başvurunun kabul edilebilirliği bakımından belirleyicidir.

Üçüncü hata, şikâyet edilen işlemi tanımlamadan icra dosyasının tamamının iptalini istemektir. Dilekçede işlem tarihi, müdürlük kararı ve hangi bölümün kaldırılmasının istendiği açık olmalıdır. Dördüncü hata ise şikâyetin icrayı otomatik durdurduğunu varsaymaktır. İİK m.22 nedeniyle durdurma ayrıca talep edilmeli ve mahkeme kararı takip edilmelidir.

Beşinci hata, süresiz şikâyet kavramını bütün usulsüzlüklere yaymaktır. Kanunun m.16/2’de saydığı hakkın yerine getirilmemesi veya işlemin sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlleri ile yapılmış bir işlemin hukuka aykırılığı ayrılmalıdır. Süreyi belirlemeden önce uyuşmazlığın hangi kategoriye girdiği tespit edilmelidir.

İcra Dosyası İçin Uygulama Kontrol Listesi

Başvuru öncesinde dosyanın UYAP evrak listesi tarih sırasına konulmalıdır. Takip talebi, ödeme emri, tebligat, borçlu veya alacaklı talepleri, icra müdürlüğü kararları, haciz tutanakları ve varsa satış evrakı ayrı ayrı kontrol edilir. Şikâyete konu işlem tek cümleyle tanımlanmalıdır: “… İcra Müdürlüğünün … tarihli … talebinin reddine ilişkin kararı” gibi.

Daha sonra üç soru cevaplanır: işlem ne zaman öğrenildi, kanunun hangi hükmüne aykırıdır ve icra mahkemesinden tam olarak ne istenmektedir? Bu üç soru net cevaplanmadan hazırlanan dilekçe, dosyanın esas problemini görünmez hâle getirir. Şikâyet süresi yedi gün ise son gün ayrıca takvime yazılmalı; elektronik başvurunun tamamlandığına ilişkin UYAP alındısı saklanmalıdır.

Şikâyetle birlikte icranın durdurulması isteniyorsa geri dönülmesi güç sonucun ne olduğu açıklanmalıdır. Satış günü, para dağıtımı, haczedilen malın niteliği veya üçüncü kişinin hakkı gibi somut riskler varsa belgeyle gösterilmelidir. Mahkeme kararından sonra kararın icra dosyasına işlendiği ve müdürlükçe gereğinin yerine getirildiği takip edilmelidir.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

İİK m.16 Türkiye genelinde aynı kanuni çerçeveyle uygulanır. Yetki, şikâyete konu işlemi yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine göre belirlenir. Elektronik dosya inceleme ve dilekçe gönderme imkânları, somut işlemin niteliğine ve tarafın UYAP erişimine göre kullanılır.

Fiziksel ofislerimiz İstanbul ve Mersin’dedir. Mersin’deki icra dosyalarında da önce ilgili icra müdürlüğü, esas numarası, öğrenme tarihi ve müdürlük kararının tam metni kontrol edilir. Türkiye’nin başka bir ilindeki takip bakımından ise dosyanın bağlı olduğu icra mahkemesi ve o dosyanın elektronik evrakı esas alınarak süreç Mersin’den koordine edilir.

İlgili Rehberler ve Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
• İcra memur muamelesini şikâyet dilekçesi örneği
• İcra takibine itiraz nasıl yapılır?
• Haczedilemeyen mallar rehberi
• İcra dosyası nasıl kapatılır?

Sık Sorulan Sorular

İcra memur işlemine şikâyet süresi kaç gündür?

İİK m.16 uyarınca genel şikâyet süresi işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür.

İcra müdürlüğü hiçbir işlem yapmıyorsa süre var mı?

Bir hakkın yerine getirilmemesi veya işlemin sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde İİK m.16/2 gereğince her zaman şikâyet yapılır.

Şikâyet icra dairesine mi yapılır?

İİK m.16 kapsamındaki şikâyeti inceleyen merci icra mahkemesidir.

Şikâyet takibi otomatik durdurur mu?

Hayır. İİK m.22 gereğince icra mahkemesi ayrıca karar vermedikçe şikâyet icrayı durdurmaz.

Borca itiraz ile şikâyet arasındaki temel fark nedir?

Borca itiraz alacağın esasına veya takipte ileri sürülen borca yönelik savunmadır; şikâyet icra organının yaptığı veya yapmadığı işlemin kanuna uygunluğunu denetletir.

Yedi günlük süre hangi tarihten başlar?

Süre, şikâyete konu icra müdürlüğü işleminin öğrenildiği tarihten başlar. Öğrenme tarihi tebligat veya dosya kayıtlarıyla belirlenir.

İcra müdürlüğünün ret kararına karşı şikâyet yapılır mı?

Ret kararı icra müdürlüğünün işlemidir. Kanunun mahkemeye bıraktığı özel bir yol yoksa ve m.16 şartları varsa kararın öğrenilmesinden itibaren yedi günlük süre kontrol edilir.

Şikâyet kabul edilirse ne olur?

İİK m.17 uyarınca icra mahkemesi şikâyet edilen işlemi bozar veya düzeltir.

Şikâyet dilekçesinde öğrenme tarihi yazılmalı mı?

Evet. Süreli şikâyette öğrenme tarihi ve bu tarihi gösteren belge başvurunun temel unsurlarındandır.

UYAP’tan işlem görmek öğrenme sayılır mı?

UYAP kaydı tarafın belirli işlemden fiilen haberdar olduğunu gösteriyorsa öğrenme tarihinin tespitinde dikkate alınır. Bu nedenle evrak görüntüleme ve başvuru kayıtları dosya kronolojisinde incelenir.

Şikâyet Sonrası Kararın Uygulanması ve Dosya Takibi

İcra mahkemesinin şikâyet hakkında karar vermesi sürecin son adımı değildir. Kararın hangi icra müdürlüğü işlemine yönelik olduğu, kararın kesinleşmesinin gerekip gerekmediği ve müdürlükçe hangi yeni işlemin yapılacağı ayrı ayrı izlenmelidir. Mahkeme belirli bir müdürlük işlemini bozmuşsa, icra dosyasındaki sonraki işlem bu karara uygun kurulmalıdır. Mahkeme işlemi düzeltmişse düzeltilen tutar, sıra, haciz veya usul kaydı dosyada açık biçimde görünmelidir. Kararın yalnız UYAP mahkeme dosyasında bulunması, icra müdürlüğünün uygulama kaydının kontrol edilmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Şikâyet kabul edilmesine rağmen icra müdürlüğünün kararın gereğini yerine getirmemesi yeni bir m.16 denetimini gündeme getirir. Böyle bir durumda önce mahkeme kararının icra dosyasına gönderilip gönderilmediği, müdürlüğün karardan haberdar olduğu tarih ve yapılan işlem kontrol edilir. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya kararın sebepsiz sürüncemede bırakılması niteliği oluşmuşsa m.16/2’deki süreye bağlı olmayan şikâyet kuralı ayrıca değerlendirilir. Böylece ilk şikâyet dosyası ile kararın uygulanmamasına ilişkin sonraki uyuşmazlık birbirine karıştırılmaz.

Taraflar karar sonrasında dosyanın mali sonucunu da kontrol etmelidir. Şikâyet edilen haciz kaldırılmışsa tahsilat ve satış işlemlerinin durumu; fazla veya yanlış hesaplanan kalem düzeltilmişse dosya hesabı; sıra veya ödeme işlemi değişmişse alacaklılara yapılan dağıtım yeniden incelenmelidir. İcra dosyasında harç, faiz ve masraf kalemleri de müdürlük işleminin sonucuna göre güncellenir. Kararın kapsamı dışında kalan işlemler ise kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Bu takip özellikle şirketler ve birden fazla icra dosyası bulunan kişiler için önemlidir. Aynı borç ilişkisi hakkında farklı takiplerin veya teminat dosyalarının bulunması hâlinde bir dosyada verilen şikâyet kararının diğer dosyaya otomatik etki ettiği varsayılmamalıdır. Her dosyanın tarafı, takip türü ve şikâyete konu işlemi ayrı belirlenir. UYAP kayıtları, icra müdürlüğü hesap dökümü ve mahkeme kararının sonuç bölümü birlikte karşılaştırılarak uygulamanın tamamlandığı doğrulanmalıdır.