İfa Yeri Neresi? TBK 89’a Göre Para Borcu, Parça Borcu ve Diğer Borçlarda Ödeme Yeri 2026

“Borç nereye ödenir?”, “sözleşmede ödeme yeri yazmıyorsa nerede ifa edilir?”, “para borcu alacaklının mı borçlunun mu adresinde ödenir?” ve “ifa yeri yetkili mahkemeyi etkiler mi?” sorularının temel hükmü TBK m.89’dur. İfa yeri yalnız fiilî teslim veya ödeme noktasını belirlemez; borcun gereği gibi yerine getirilip getirilmediğinin, alacaklı temerrüdünün ve bazı davalarda özel yetki kuralının değerlendirilmesinde de önem taşır.

İfa yeri belirlenirken kanundaki sıralama izlenmelidir. İlk soru tarafların bir yer kararlaştırıp kararlaştırmadığıdır. Taraflar açıkça “ödeme Mersin’de yapılacaktır” diyebilir veya sözleşmenin bütününden belirli bir ifa yeri örtülü olarak anlaşılabilir. Ancak bu yönde bir irade yoksa TBK m.89’un üçlü ayrımı uygulanır.

İfa yeri ne demektir?

İfa yeri, borçlunun edimini yerine getirmesi gereken coğrafi veya hukuki yerdir. Para borcunda ödemenin yapılacağı yer, teslim borcunda malın teslim edileceği yer, başka bir edimde ise edimin gerçekleştirileceği yer ifa yerini oluşturur. Borçlu edimi doğru yerde sunmadığında, diğer şartlar bulunsa bile gereği gibi ifa gerçekleşmemiş olabilir.

İfa yeri sözleşmenin kuruluş yeri ile aynı olmak zorunda değildir. Taraflar İstanbul’da sözleşme imzalayıp malın Mersin’de teslimini, bedelin ise alacaklının Ankara’daki hesabına ödenmesini kararlaştırabilir. Aynı sözleşmede farklı borçların farklı ifa yerleri bulunabilir.

Bu nedenle “sözleşme nerede imzalandı?” sorusu tek başına ifa yerini göstermez. Her edim için sözleşme hükmü, borcun niteliği ve TBK m.89 ayrı ayrı incelenir.

İfa yeri nasıl belirlenir?

TBK m.89 ilk olarak taraf iradesini esas alır. Borcun ifa yeri tarafların açık veya örtülü iradelerine göre belirlenir. Bu nedenle kanundaki üçlü yedek kural ancak aksine bir anlaşma bulunmadığında devreye girer.

Açık anlaşmada ifa yeri doğrudan yazılır. “Satış bedeli satıcının Mersin Yenişehir’deki işyerinde ödenir” veya “makine Tarsus Organize Sanayi Bölgesi’ndeki fabrikaya teslim edilir” gibi hükümler tereddüt yaratmaz. Örtülü irade ise sözleşmenin niteliği, işin düzeni ve tarafların üzerinde anlaştığı teslim organizasyonundan anlaşılabilir.

İfa yeri kararlaştırılmamışsa borcun türü belirlenir. Para borcu, parça borcu veya diğer borç ayrımına göre TBK m.89/1’deki yedek kurallar uygulanır.

Taraflar ifa yerini serbestçe belirleyebilir mi?

Kural olarak evet. Sözleşme serbestisi çerçevesinde taraflar, emredici hükümlere ve borcun niteliğine aykırı olmamak koşuluyla ifa yerini belirleyebilir. Bu belirleme açık veya örtülü olabilir. Sonradan yapılacak ek protokolle ifa yerinin değiştirilmesi de mümkündür.

Ancak ifa yeri kaydı, tüketici işlemleri veya başka özel kanun alanlarındaki emredici yetki ve koruma hükümlerini ortadan kaldırmaz. “Ödeme yeri İstanbul’dur” hükmü ile “yalnız İstanbul mahkemeleri yetkilidir” hükmü aynı şey değildir. Yetki sözleşmesinin geçerliliği HMK m.17-18’de ayrıca düzenlenmiştir.

Para borçlarında ifa yeri neresidir?

TBK m.89/1 bent 1’e göre aksine anlaşma yoksa para borçları alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilir. Bu nedenle para borcu “götürülecek borç” niteliğindedir. Borçlu, alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerine ulaştırmak suretiyle ifayı gerçekleştirir.

Günümüzde banka havalesi para borçlarının en yaygın ifa biçimidir. Alacaklının bildirdiği banka hesabına sözleşmeye uygun tutarın yatırılması, ödeme kanalının taraflarca kabul edilmiş olması hâlinde ifayı sağlar. Ancak banka masrafı nedeniyle alacaklının hesabına eksik tutar geçmesi veya yanlış hesaba gönderim gibi durumlarda tam ifa gerçekleşmeyebilir.

Para borcunda “borçlu nerede oturuyorsa orada ödeme yapar” şeklinde genel bir kural yoktur. TBK m.89 tam tersine alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerini esas alır. Tarafların farklı ifa yeri anlaşması bu yedek kuralın önüne geçer.

Parça borcu nedir ve nerede ifa edilir?

Parça borcu, konusu bireysel özellikleriyle belirlenmiş belirli bir şey olan borçtur. Örneğin şasi numarasıyla belirlenmiş belirli bir araç, belirli seri numaralı makine veya tarafların tek tek seçtiği belirli bir eser parça borcunun konusu olabilir.

TBK m.89/1 bent 2’ye göre parça borçları, sözleşmenin kurulduğu sırada borç konusunun bulunduğu yerde ifa edilir. Burada belirleyici olan sözleşmenin kurulduğu andaki konumdur. Malın sonradan başka yere taşınması yedek kuralı kendiliğinden değiştirmez.

Taraflar teslim yerini ayrıca kararlaştırmışsa elbette sözleşmedeki yer uygulanır. Bu nedenle parça borcu kuralı yedek niteliktedir; irade anlaşmasının bulunmadığı durumlar içindir.

Parça borcu dışındaki borçlar nerede ifa edilir?

TBK m.89/1 bent 3’e göre para ve parça borcu dışındaki bütün borçlar, doğdukları sırada borçlunun yerleşim yerinde ifa edilir. Bu grup çoğu yapma, hizmet, çeşit borcu ve diğer edimleri kapsar; ancak sözleşmenin niteliği veya özel hüküm farklı bir sonuç doğurabilir.

Örneğin belirli bir yerde yapılması zorunlu eser veya hizmet bakımından işin niteliği fiilen ifa yerini belirleyebilir. Bir binanın tadilatı borcunun borçlunun evinde değil, tadilat yapılacak taşınmazda yerine getirilmesi gerekir. Bu nedenle m.89 sözleşmenin ve borcun doğasının birlikte yorumlanmasını gerektirir.

Alacaklı sonradan taşınırsa para borcu nereye ödenir?

TBK m.89’un son fıkrası bu ihtimali özel olarak düzenler. Alacaklının yerleşim yerinde ifası gereken borcun doğumundan sonra alacaklı yerleşim yerini değiştirirse ve bu değişiklik nedeniyle ifa önemli ölçüde güçleşirse borç, alacaklının önceki yerleşim yerinde ifa edilebilir.

Bu hüküm her adres değişikliğinde otomatik olarak eski adresi geçerli kılmaz. Kanun “ifanın önemli ölçüde güçleşmesi” şartını arar. Günümüz bankacılık sisteminde salt aynı ülke içindeki adres değişikliği para transferini her zaman önemli ölçüde güçleştirmeyebilir; somut ödeme yöntemine ve sözleşmeye bakılmalıdır.

Banka hesabına ödeme ifa yeri kuralını değiştirir mi?

Tarafların belirli banka hesabını ödeme kanalı olarak kararlaştırması, ifanın teknik biçimini belirler. Borçlu doğru hesaba ve doğru tutarı gönderdiğinde banka transferiyle ifa gerçekleşebilir. Ödemenin hangi anda tamamlandığı, paranın alacaklının hesabına geçtiği zaman ve bankacılık koşulları somut olayda önem taşır.

Alacaklı ödeme hesabını değiştirirse yeni hesabı borçluya açık ve ispatlanabilir biçimde bildirmelidir. Borçlu eski hesaba sözleşmeye ve önceki talimata uygun ödeme yaptıktan sonra hesabın kapalı olması nedeniyle para iade edilirse, tarafların davranışı alacaklı temerrüdü hükümleri bakımından ayrıca değerlendirilir.

Sitedeki IBAN değişikliğinde kira ödemesi rehberi bu özel uygulamayı ayrıntılı ele alır.

Nakit para borcu nerede ödenir?

Taraflar nakit ödeme kararlaştırmışsa ifa yeri yine öncelikle sözleşmeden belirlenir. Aksine anlaşma yoksa TBK m.89 gereği alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeri esas alınır. Borçlu, alacaklıya gereği gibi ödeme teklifinde bulunmalı ve kabul gerçekleştiğinde makbuz istemelidir.

TBK m.103 borçlunun ifa sırasında makbuz ve borç senedinin geri verilmesine ilişkin haklarını düzenler. Nakit ödeme ispat bakımından banka ödemesine göre daha fazla uyuşmazlık yaratabildiği için yazılı makbuz özellikle önemlidir.

Mal tesliminde ifa yeri nasıl belirlenir?

Mal parça borcu niteliğindeyse ve teslim yeri ayrıca kararlaştırılmamışsa sözleşmenin kurulduğu sırada malın bulunduğu yer m.89/1-2 uyarınca ifa yeridir. Çeşit borcunda ise m.89/1-3 yedek kuralı ve sözleşmenin niteliği değerlendirilir.

Ticari satışlarda taşıma ve teslim klozları ifa yerini etkileyebilir. Tarafların “depo teslim”, “alıcı fabrikasında teslim” veya uluslararası ticari teslim terimleri kullanması hâlinde bu anlaşma kanundaki yedek kurala göre önceliklidir.

Mal teslim alınmıyorsa ifa yerinin doğru belirlenmesi TBK m.106 alacaklı temerrüdü bakımından da gereklidir. Borçlu yanlış yere götürdüğü malı “alıcı kabul etmedi” diyerek tevdi yoluna başvuramaz; önce gereği gibi ifa önerisi bulunmalıdır.

Kira borcunda ifa yeri neresidir?

Kira bedeli para borcudur. Sözleşmede ödeme hesabı veya yeri belirlenmişse bu kayıt uygulanır. Aksine anlaşma yoksa TBK m.89 gereği para borcunun alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilmesi genel kuraldır.

Uygulamada kira bedeli çoğunlukla banka hesabına yatırılır. Ödeme açıklamasında ay ve kira ilişkisi belirtilmelidir. Elden ödeme yapılıyorsa tarihli makbuz alınması gerekir. Ödeme yeri veya hesabına ilişkin değişikliklerde bildirimlerin saklanması temerrüt uyuşmazlığını önler.

Ticari sözleşmede ifa yeri nasıl yazılmalıdır?

Ticari sözleşmede her ana edim için ifa yeri ayrı belirlenmelidir. Malın teslim yeri, hizmetin sunulacağı yer, faturanın gönderileceği adres ve bedelin ödeneceği banka hesabı aynı maddede açık biçimde gösterilebilir. Bu kayıtlar teslim masrafı, risk ve temerrüt tartışmalarını azaltır.

İfa yeri ile teslim şekli aynı konu değildir. Özellikle taşımalı satışta riskin ne zaman geçtiği, navlunun kime ait olduğu ve malın hangi noktada teslim edilmiş sayılacağı Türk Ticaret Kanunu, TBK’nın satış hükümleri ve tarafların kullandığı teslim klozlarına göre ayrı belirlenebilir.

İfa yeri yetkili mahkemeyi etkiler mi?

Evet. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.10’a göre sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir. Bu nedenle ifa yerinin doğru belirlenmesi, sözleşmeden doğan alacak davalarında özel yetki seçeneği yaratabilir. Genel yetki kuralı olan HMK m.6 ayrıca geçerlidir.

Para borçlarında TBK m.89’daki ifa yeri bu nedenle yetki tartışmasında önem kazanır. Ancak her dava sözleşmeden doğmaz ve her uyuşmazlıkta HMK m.10 uygulanmaz. Özel yetki veya kesin yetki hükümleri varsa öncelikle onlar dikkate alınır.

Bu başlık sitedeki alacak davasında yetkili mahkeme rehberinde HMK m.6, m.10 ve TBK m.89 birlikte ele alınmıştır.

İfa yeri alacaklı temerrüdünü nasıl etkiler?

Alacaklının temerrüdü için borçlunun edimi gereği gibi önermesi gerekir. “Gereği gibi” ifanın unsurlarından biri doğru ifa yeridir. Borçlu edimi sözleşme veya TBK m.89’a göre yanlış yerde sunuyorsa alacaklının kabul etmemesi haklı olabilir.

Alacaklı doğru yerde sunulan edimi haklı sebep olmaksızın kabul etmezse TBK m.106 ve devamı uygulanır. Tevdi yerini TBK m.107 uyarınca ifa yerindeki hâkim belirlediği için ifa yeri, alacaklı temerrüdü sonrasındaki başvuruda da doğrudan önem taşır. Ayrıntı için alacaklının temerrüdü rehberi incelenebilir.

Sözleşmede ifa yeri belirsizse ne yapılır?

Önce sözleşmenin tamamı yorumlanır. Teslim maddesi, ödeme maddesi, taraf adresleri, sipariş formları, faturalar ve önceki uygulama birlikte değerlendirilir. Tarafların örtülü olarak belirli bir yeri kabul ettiği anlaşılıyorsa bu irade esas alınabilir.

Örtülü irade de belirlenemiyorsa TBK m.89’un yedek kuralları uygulanır. Hukuki nitelendirmede önce borcun para borcu mu, parça borcu mu yoksa diğer borçlardan mı olduğu saptanır. “Sözleşme Mersin’de imzalandı, o hâlde bütün edimler Mersin’de ifa edilir” şeklinde otomatik bir sonuç yoktur.

İfa yerinin değiştirildiği nasıl ispatlanır?

Ek protokol, e-posta, KEP bildirimi, sipariş değişikliği, banka hesabı bildirimi, teslim talimatı veya tarafların sürekli uygulaması ifa yeri değişikliğinin ispatında kullanılabilir. Sözleşmede değişikliklerin yalnız yazılı yapılacağına ilişkin hüküm varsa bunun etkisi ayrıca değerlendirilir.

Tacirler arasındaki bazı ihbar ve ihtarlar TTK m.18/3’te sayılan usullere tabidir. Bu nedenle ticari ilişkide ödeme veya teslim yeri değişikliği yapılırken bildirimin hukuki niteliği ve ispat yöntemi baştan belirlenmelidir.

İfa yeri için pratik kontrol listesi

• Sözleşmede açık ifa yeri kaydı arayın.
• Örtülü iradeyi teslim, ödeme ve önceki uygulamadan kontrol edin.
• Para borcunda aksine anlaşma yoksa alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerini esas alın.
• Parça borcunda sözleşme kurulurken malın bulunduğu yeri belirleyin.
• Diğer borçlarda borcun doğduğu sıradaki borçlu yerleşim yerini kontrol edin.
• Alacaklının sonradan yer değiştirmesinin ifayı önemli ölçüde güçleştirip güçleştirmediğini değerlendirin.
• Banka hesabı ve ödeme talimatlarını yazılı saklayın.
• Mal tesliminde teslim klozlarını inceleyin.
• Yetkili mahkeme için HMK m.6 ve m.10’u ayrıca kontrol edin.
• Alacaklı temerrüdünde ifa teklifinin doğru yerde yapıldığını belgeleyin.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

TBK m.89 Türkiye genelindeki borç ilişkilerinde uygulanır. Mersin’de para alacağı, mal teslimi, hizmet, kira ve ticari sözleşmelerde ifa yeri aynı kanuni yöntemle belirlenir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sözleşme ve alacak uyuşmazlıklarını Türkiye genelinde Mersin’den takip eder.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →