İfade ve Sorguda Susma Hakkı Nedir? CMK 147 Rehberi 2026

CMK 147 Susma Hakkını Nasıl Düzenler?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.147, ifade ve sorgunun usulünü düzenleyen temel hükümdür. Maddede şüpheli veya sanığın kimliğinin saptanmasından müdafi yardımına, isnadın anlatılmasından lehine delil toplanmasını isteme hakkına kadar birçok güvence birlikte yer alır. Susma hakkı da bu güvencelerin merkezindedir.

Kanun, şüpheli veya sanığa “yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu”nun söylenmesini zorunlu kılar. Bu bildirim, kişinin kollukta, savcılıkta veya hâkim önünde kendisini suçlayacak açıklama yapmaya zorlanamayacağı anlamına gelir. Hakkın varlığı, kişinin daha önce konuşmuş veya bazı sorulara cevap vermiş olmasıyla sona ermez.

Susma hakkı ceza muhakemesinin temel savunma güvencesidir. Amaç soruşturmayı engellemek değil, devletin isnadı ispat yükünü şüpheliye yüklememesidir. Kişi kendi aleyhine delil üretmeye zorlanamaz; soruşturma makamı suç şüphesini hukuka uygun delillerle araştırır ve ispat eder.

Susma Hakkı Hangi Soruları Kapsar?

Susma hakkı, kişinin yüklenen suç ve olay hakkında açıklama yapmamasını kapsar. Şüpheli, olayın nasıl gerçekleştiği, nerede bulunduğu, başka kişilerle ilişkisi, dijital kayıtlar, banka hareketleri veya isnatla doğrudan bağlantılı başka sorular konusunda cevap vermeme hakkını kullanabilir.

Hak tüm ifadeyi tek cümleyle sona erdirmek şeklinde kullanılabileceği gibi belirli sorular bakımından da kullanılabilir. Kişi bazı olguları açıklayıp başka bir soruya “bu konuda susma hakkımı kullanıyorum” diyebilir. Kanun, susma hakkının yalnız bütün sorulara topluca cevap vermeme biçiminde kullanılacağını düzenlemez.

Bununla birlikte savunma stratejisi dosyanın içeriğine göre kurulmalıdır. Kişinin lehine güçlü ve belgelenebilir bir açıklaması varsa bunu hiç sunmamak her dosyada uygun olmayabilir. Susma hakkı bir güvence olmakla birlikte nasıl kullanılacağı, mevcut deliller ve isnadın niteliği değerlendirilerek müdafi yardımıyla belirlenmelidir.

Kimlik Sorularında Susma Hakkı Kullanılabilir mi?

CMK m.147, ifade veya sorgunun başında şüpheli ya da sanığın kimliğinin saptanacağını ve kişinin kimliğine ilişkin soruları doğru olarak cevaplandırmakla yükümlü olduğunu düzenler. Bu nedenle isnada ilişkin susma hakkı ile kimlik bilgisi verme yükümlülüğü birbirinden ayrıdır.

Ad, soyad, doğum bilgisi ve kimliğin tespitine yarayan temel veriler bakımından kişinin gerçeğe aykırı bilgi vermesi ayrıca hukuki sonuç doğurabilir. Susma hakkı, “kim olduğumu da söylemem” biçiminde sınırsız bir kimlik gizleme hakkı değildir.

Kimlik tespiti sonrasında kişinin kişisel ve ekonomik durumu hakkında da bilgi alınabilir. Bu bölüm ile suç isnadına ilişkin soruların sınırı somut ifadede açık tutulmalıdır. Müdafi, kişinin susma hakkı kullandığı soruların tutanağa doğru biçimde geçirilmesini kontrol etmelidir.

Susma Hakkını Kullanmak Suçluluk Göstergesi midir?

Hayır. Susma hakkı kanunun açıkça tanıdığı bir savunma hakkıdır. Kişinin bu hakkı kullanması tek başına “demek ki suçlu” sonucunun hukuki delili olamaz. Mahkûmiyet, hukuka uygun biçimde elde edilmiş ve duruşmada tartışılmış delillere dayanmalıdır.

Ceza muhakemesinde ispat yükü şüpheli veya sanığın kendi masumiyetini kanıtlaması üzerine kurulmaz. Savcılık iddiasını delillerle ortaya koyar; mahkeme de tüm delilleri birlikte değerlendirir. Sanığın konuşmaması, eksik delili tamamlayan bir ikrar gibi kullanılamaz.

Buna karşılık kişinin daha önce gönüllü olarak yaptığı açıklamalar dosyada bulunabilir. Susma hakkını sonradan kullanması, önceki beyanın kendiliğinden yok olması anlamına gelmez. Önceki ifadenin hukuka uygun alınıp alınmadığı, müdafi şartları ve CMK m.148’deki yasak yöntemler ayrıca incelenir.

Avukat Gelene Kadar Susma Hakkı Kullanılabilir mi?

Evet. Şüpheli ifade öncesinde müdafi yardımından yararlanmak istediğini açıkça söyleyebilir ve isnada ilişkin sorular karşısında susma hakkını kullanabilir. CMK m.147 uyarınca müdafi seçme hakkı bildirilir; müdafiin ifade veya sorguda hazır bulunabileceği açıklanır.

Özellikle dosyanın içeriğinin bilinmediği, çok şüphelili soruşturma bulunduğu veya dijital/finansal delillerin karmaşık olduğu hâllerde kişi hangi sorunun hangi hukuki sonuç doğuracağını değerlendirmeden ayrıntılı açıklama yapmak istemeyebilir. Susma hakkı bu noktada savunmanın hazırlanması için güvence sağlar.

Avukatın görevi kişiye “mutlaka konuş” veya “mutlaka sus” demek değildir. Müdafi dosyadaki erişilebilir bilgiyi, isnadı ve riskleri değerlendirir; kişi de kendi iradesiyle savunma hakkını kullanır. Kolluk veya savcılık, avukat talebini kişinin aleyhine baskı aracı olarak kullanamaz.

Bazı Sorulara Cevap Verip Bazılarında Susulabilir mi?

Evet. Susma hakkı soru bazında kullanılabilir. Kişi örneğin kimlik ve olayın belirli kısmını açıklayıp, başka bir kişiyle ilişkisi veya bir dijital cihazın içeriğine ilişkin soruda susma hakkını kullanabilir. Her soruya cevap verme zorunluluğu yoktur.

Kısmi susma hâlinde tutanak özellikle önemlidir. Hangi soruya cevap verildiği, hangi soruda susma hakkının kullanıldığı açıkça yazılmalıdır. “Sorulara cevap vermedi” şeklindeki genel kayıt gerçeği tam yansıtmıyorsa düzeltilmesi istenmelidir.

Kişi daha sonra mahkeme aşamasında önceki susma kararından vazgeçip savunma yapabilir. Aynı şekilde kollukta ayrıntılı konuşan kişi mahkeme sorgusunda belirli sorulara cevap vermemeyi tercih edebilir. Hakkın kullanımı tek bir aşamayla sınırlı değildir.

Susma Hakkı Kullanırken Lehe Delillerin Toplanması İstenebilir mi?

Evet. CMK m.147, şüpheli veya sanığa şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteme hakkının hatırlatılmasını ve lehine olan hususları ileri sürme imkânı verilmesini düzenler. Susma hakkı bu talep hakkını ortadan kaldırmaz.

Örneğin kişi olay hakkında ayrıntılı sözlü savunma vermeden, belirli güvenlik kamerasının, giriş-çıkış kaydının, banka belgesinin veya konum verisinin toplanmasını isteyebilir. Talep mümkün olduğunca somut olmalıdır: delilin nerede bulunduğu, hangi tarih aralığını kapsadığı ve hangi olguyu göstereceği açıklanmalıdır.

Delillerin kısa sürede silinme ihtimali varsa talep geciktirilmemelidir. Özellikle kamera kayıtları, sistem logları veya iletişim kayıtlarında muhafaza süreleri sınırlı olabilir. Susma hakkı kullanılırken lehine delilin kaybolmasına seyirci kalmak zorunlu değildir.

İfade Tutanağında Susma Hakkı Nasıl Gösterilir?

CMK m.147, ifade ve sorgu işleminin tutanağa bağlanmasını ve tutanakta işlemin yapıldığı yer ve tarih, ifade veya sorgu sırasında hazır bulunan kişilerin ad ve sıfatları, kanunda öngörülen işlemlerin yerine getirilip getirilmediği ile beyanların yer almasını öngörür. Susma hakkının bildirildiği ve kişinin bu hakkı kullanıp kullanmadığı da denetlenebilir biçimde kaydedilmelidir.

İfade sonunda tutanak okunmadan imzalanmamalıdır. Söylenmeyen bir cümle yazılmışsa, kullanılan susma hakkı yanlış aktarılmışsa veya avukatın itirazı yer almıyorsa düzeltilmesi istenmelidir. İmza, tutanak içeriğinin kişi tarafından görüldüğünü gösterdiğinden son kontrol kritik önemdedir.

Kişi imzadan imtina ederse bunun nedeni de tutanağa geçirilir. Müdafi, ifade tutanağının örneğini alarak daha sonraki savunma ile karşılaştırmalıdır.

Susma Hakkını Kırmak İçin Baskı veya Vaat Kullanılabilir mi?

Hayır. CMK m.148’e göre şüpheli ve sanığın beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma ve bazı araçları kullanma gibi iradeyi bozan yöntemler kullanılamaz. Kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez.

Yasak yöntemle elde edilen beyan rıza ile verilmiş olsa dahi delil olarak değerlendirilemez. Bu nedenle “konuşursan kesin serbest kalırsın”, “susarsan hemen tutuklanırsın” gibi hukuki sonucu garanti eden baskıcı veya yanıltıcı ifadeler savunma iradesini etkiliyorsa m.148 yönünden incelenir.

Kolluk tarafından müdafi hazır bulunmadan alınan ifadenin hükme esas alınabilmesi bakımından CMK m.148’de ayrıca özel güvence vardır. Bu konu, CMK 148 Yasak İfade Alma Yöntemleri başlıklı bağlantılı rehberde ayrıntılı ele alınmaktadır.

Susma Hakkı Kullanılırken Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

İlk olarak kişinin hangi sıfatla dinlendiği açık olmalıdır. Tanık olarak başlayan bir işlem sırasında kişinin kendisini suçlayabilecek sorular ortaya çıkarsa hukuki statü yeniden değerlendirilmelidir. Şüpheli sıfatı oluştuğu hâlde tanık usulüyle ifade alınarak susma ve müdafi haklarının aşılması hukuken kabul edilemez.

İkinci olarak susma hakkı açık ve sakin biçimde kullanılmalıdır. “Bu soruya CMK m.147 kapsamında cevap vermiyorum” denmesi tutanak bakımından tereddüdü azaltır. Kişinin sessiz kalması veya tartışmaya girmesi yerine hakkın adıyla kullanılması daha sağlıklı kayıt oluşturur.

Üçüncü olarak fiziksel delil ile beyan delili ayrılmalıdır. Susma hakkı, hâkim kararıyla yapılan arama, parmak izi veya kanunda şartları bulunan başka delil toplama işlemlerinin hepsini otomatik olarak durdurmaz. Her koruma tedbirinin kendi hukuki şartı vardır.

Dördüncü olarak telefon şifresi, dijital veri ve kişiyi kendisini suçlamaya zorlayan işlemler dosyanın niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Bilgisayarda arama ve kopyalama için CMK m.134’te özel şartlar bulunmaktadır. Ayrıntılar için CMK 134 Dijital Arama rehberi incelenebilir.

Susma Hakkı ile Yalan Beyan Aynı Şey Değildir

Şüpheli veya sanığın susma hakkı vardır; ancak bu hak gerçeğe aykırı kimlik bilgisi verme veya üçüncü kişiler hakkında bilerek yanlış suç isnadı üretme hakkı değildir. Savunma amacıyla konuşmak isteyen kişi beyanının başka hukuki sonuç doğurabileceğini dikkate almalıdır.

Susmak, yanlış açıklama yapmaktan farklıdır. Dosyada henüz tüm deliller görülmeden yapılan ayrıntılı ve hatalı bir anlatım daha sonra çelişki olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle kişi bilmediği veya hatırlamadığı bir konu hakkında tahmin yürütmek yerine bunu açıkça belirtmelidir.

Müdafi yardımı, özellikle çok tarihli olaylar, şirket kayıtları, finansal hareketler veya dijital veriler içeren dosyalarda beyanın delillerle uyumlu ve hukuken doğru kurulmasını sağlar.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

Susma hakkı CMK m.147’den doğan ulusal bir haktır. Mersin’de kollukta, Mersin Cumhuriyet Başsavcılığında veya mahkemede verilen ifade ile Türkiye’nin başka bir ilindeki ifade arasında hakkın kapsamı bakımından fark yoktur.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Şüpheli ifadelerine müdafi olarak katılım, ifade tutanaklarının incelenmesi ve susma hakkının ihlali iddiaları Mersin’den takip edilir; Türkiye genelindeki dosyalarda kanuni usul ve vekâlet kuralları çerçevesinde hukuki çalışma yürütülür.

İfadeye çağrı ve zorla getirme için CMK 145–146 rehberi; güncel kanun metni için Adalet Bakanlığı CMK PDF kullanılabilir.

Susma Hakkı Hakkında Sık Sorulan Sorular

1. Şüpheli ifade vermek zorunda mı?

Şüpheli adli işlem için hazır bulunur; ancak yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı vardır.

2. Kimlik bilgilerimi söylememek için susma hakkını kullanabilir miyim?

Hayır. CMK m.147 kimliğe ilişkin soruların doğru cevaplanmasını zorunlu kılar.

3. Susmam suçlu olduğum anlamına gelir mi?

Hayır. Susma kanuni savunma hakkıdır ve tek başına suçluluk delili değildir.

4. Bazı sorulara cevap verip bazılarına susabilir miyim?

Evet. Susma hakkı belirli sorular bakımından da kullanılabilir.

5. Avukat gelene kadar konuşmayabilir miyim?

Evet. İsnada ilişkin sorular karşısında susma hakkınızı kullanabilir ve müdafi yardımından yararlanabilirsiniz.

6. Susarken lehe delil toplanmasını isteyebilir miyim?

Evet. CMK m.147 bu talep hakkını ayrıca güvence altına alır.

7. Susma hakkım bana bildirilmezse ne olur?

İfade usulünün CMK m.147’ye uygunluğu tartışılır; beyanın delil değeri ve savunma hakkına etkisi dosyada ileri sürülmelidir.

8. Polis susmam nedeniyle baskı yapabilir mi?

Hayır. Beyan özgür iradeye dayanmalıdır; CMK m.148’de iradeyi bozan yöntemler yasaktır.

9. Kollukta sustuktan sonra mahkemede konuşabilir miyim?

Evet. Susma hakkının bir aşamada kullanılması sonraki aşamada savunma yapılmasını engellemez.

10. İfade tutanağını imzalamadan önce okuyabilir miyim?

Evet. Tutanak içeriği kontrol edilmeli; yanlış veya eksik kayıtların düzeltilmesi istenmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →