İkinci El Araç Ekspertiz Ücretini Kim Öder? Satış Alıcı Nedeniyle Gerçekleşmezse | m.16/1
Zorunlu ekspertiz raporunun ücretini normalde kim öder?
Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m.16/1, ikinci el araç işletmesinin belirli araç sınıflarında satıştan önce ekspertiz raporu alma yükümlülüğünü düzenlerken rapor bedelinin kime ait olacağını da açıklar. Kural, ekspertiz ücretinin satıcı işletme tarafından karşılanmasıdır. Çünkü rapor alma yükümlülüğü, ticari satışı yapan profesyonel işletmeye yüklenmiştir.
Bu nedenle galeri “ekspertiz zorunlu ama masraf her durumda müşteriye aittir” şeklinde genel bir uygulama kuramaz. Satış gerçekleşiyorsa zorunlu ekspertiz bedeli işletmenin ticari faaliyet gideridir. İşletme satış fiyatını serbestçe belirlerken kendi maliyet yapısını dikkate alabilir; ancak ekspertiz ücretini Yönetmeliğin öngördüğü sorumluluk dağılımına aykırı biçimde ayrı zorunlu kalem olarak alıcıya yüklememelidir.
Yönetmeliğin istisnası, satış işleminin alıcıdan kaynaklanan bir nedenle gerçekleşmemesidir. Bu durumda yapılan ekspertiz gideri alıcı tarafından karşılanabilir. İstisna, her başarısız satışta otomatik olarak işletmez; satışın neden gerçekleşmediği belirlenmelidir.
“Alıcıdan kaynaklanan bir nedenle satış gerçekleşmezse” ne demektir?
Alıcı aracın fiyatını, ekspertiz sonucunu ve önceden kendisine doğru şekilde açıklanan koşulları kabul etmiş; buna rağmen ödeme yapmaktan sebepsiz kaçınmış veya noter işlemine gelmeyerek satışın tamamlanmasını engellemiş olabilir. Bu tür durumlarda satışın gerçekleşmemesi alıcının davranışına bağlanabiliyorsa ekspertiz ücretinin alıcıya ait olması gündeme gelir.
Örneğin alıcı aracı inceleyip açıkça satın alacağını bildirmiş, işletme onun talebi doğrultusunda zorunlu ekspertizi yaptırmış, raporda önceden bildirilen durum dışında yeni bir olumsuzluk çıkmamış ve alıcı hiçbir objektif neden göstermeden “fikrimi değiştirdim” diyerek satıştan vazgeçmişse m.16/1’deki istisna uygulanabilir.
Buna karşılık alıcının vazgeçmesi gerçekten satıcıdan veya araçtan kaynaklanan yeni bir nedene dayanıyorsa masrafın alıcıya yüklenmesi doğru olmaz. “Alıcı imza atmadı” tek başına yeterli değildir; neden-sonuç ilişkisi incelenmelidir.
Satıcıdan kaynaklanan hangi durumlarda ekspertiz ücreti alıcıya yüklenemez?
İşletme satıştan vazgeçerse, satış fiyatını son anda değiştirirse, aracı başka kişiye satarsa, noter işlemi için gerekli belgeleri hazırlamazsa veya kendi yetki belgesi/araç kaydı sorunundan dolayı satış tamamlanamazsa alıcıya “satış olmadı, ekspertizi sen öde” denmesi m.16/1’in mantığıyla bağdaşmaz.
Aynı şekilde araç hakkında önceden yanlış veya eksik bilgi verilmiş ve ekspertiz raporu bu yanlışlığı ortaya çıkarmışsa alıcının satıştan vazgeçmesi satıcıdan/araç durumundan kaynaklanır. Örneğin işletme “değişensiz” diye pazarladığı aracın ekspertizde iki parçasının değişmiş olduğunu öğrenmişse, alıcının bu nedenle vazgeçmesi kendi keyfi kararı değildir.
Satıcının yanıltıcı ilanı, kilometre uyuşmazlığı, haciz/rehin, ağır teknik arıza veya araç kimliğine ilişkin sorun da satışın gerçekleşmeme nedenini alıcıdan çıkarabilir. Her olayın belgeleri ayrı değerlendirilmelidir.
Ekspertizde önemli ayıp çıkarsa ücret kime ait olur?
Ekspertizin temel işlevlerinden biri aracın teknik durumunu satıştan önce ortaya koymaktır. Raporda alıcıya daha önce açıklanmamış önemli motor, şanzıman, şasi, kaporta veya elektronik sorun ortaya çıkarsa alıcının bu nedenle satın almaktan vazgeçmesi “alıcıdan kaynaklanan neden” olarak kabul edilmemelidir.
Örneğin ilan ve taşıt tanıtım kartında “motor sorunsuz” denilen araçta ekspertiz ciddi motor arızası tespit etmişse, alıcının satışa devam etmeme kararı objektif olarak yeni teknik bilgiye dayanır. Bu durumda zorunlu ekspertiz, zaten satıcı işletmenin mevzuat yükümlülüğünün yerine getirilmesidir ve ücret işletmeye aittir.
Araçtaki ayıp ve yanlış bilgilendirme ayrıca 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve satıcının Yönetmelik m.21, m.28 yükümlülükleri bakımından değerlendirilir. ayıplı ikinci el araçta alıcının hakları rehberimiz bu özel hukuk boyutunu açıklar.
Alıcı ekspertizden sonra sebepsiz vazgeçerse ne olur?
Satış öncesi tüm temel bilgiler doğru verilmiş, fiyat değişmemiş, ekspertiz raporu bildirilen araç durumuyla uyumlu ve işletme satışa hazır olduğu halde alıcı sırf kişisel karar değişikliği nedeniyle satışı tamamlamazsa m.16/1’deki alıcıdan kaynaklanan neden istisnası uygulanabilir.
Ancak işletme bunu önceden standart “ekspertiz ücretini her durumda alıcı öder” formuna dönüştürmemelidir. Yönetmelik kural olarak gideri işletmeye yükler ve yalnızca satışın alıcıdan kaynaklanan sebeple gerçekleşmediği durumda istisna tanır.
Alıcının finansman onayının çıkmaması, kredi kullanmaktan vazgeçmesi veya ödeme imkanını kaybetmesi gibi durumlarda da olayın önceden kararlaştırılan satış koşulları incelenmelidir. Örneğin satış açıkça kredi onayına bağlı kurulmuşsa finansman reddi otomatik olarak kusurlu vazgeçme sayılmayabilir. Sözleşme ve yazışmalar önemlidir.
Galeri ekspertiz ücretini baştan alıcıdan tahsil edebilir mi?
Zorunlu ekspertiz bedelinin nihai sorumluluğu satışın gerçekleşip gerçekleşmemesine ve gerçekleşmezse sebebine bağlı olduğundan, işletmenin bedeli baştan kesin olarak alıcıya yüklemesi Yönetmeliğin sistematiğine uygun değildir. İşletme ekspertiz ücretini kendisi ödeyip satışın yalnızca alıcıdan kaynaklanan nedenle gerçekleşmemesi halinde bu gideri alıcıdan talep edebilir.
Tarafların ödeme organizasyonu bakımından geçici blokaj veya sonradan mahsup mekanizması kurması düşünülebilse de tüketicinin haklarını sınırlayan, “her durumda iade edilmez ekspertiz bedeli” şartları ayrıca haksız şart ve tüketici hukuku denetimine tabi olabilir.
Ekspertiz şirketine ödemenin doğrudan alıcı tarafından yapılması da tek başına nihai sorumluluğu değiştirmez. Satış gerçekleşmişse alıcının ödediği zorunlu ekspertiz bedelinin Yönetmelik gereği satıcıya ait olması nedeniyle iade/mahsup talebi gündeme gelebilir.
Ekspertiz ücreti uyuşmazlığında hangi belgeler saklanmalı?
İşletme ve alıcı; ekspertiz faturası/makbuzu, satış teklifi, ilan ekranı, taşıt tanıtım kartı, ekspertiz raporu, fiyat yazışmaları, kapora veya ödeme kayıtları, noter randevusu ve satışın neden tamamlanmadığını gösteren mesajları saklamalıdır.
Uyuşmazlığın merkezinde “satış neden olmadı?” sorusu bulunduğu için kronoloji önemlidir. Ekspertiz raporundan önce hangi bilgi verildiği, raporda ne çıktığı, bundan sonra hangi tarafın ne söylediği ve noter/ödeme aşamasında kimin işlemi durdurduğu açıkça belgelenmelidir.
Alıcı satıştan vazgeçtiğini yazılı bildirirken nedenini açıkça belirtiyorsa bu kayıt ücret sorumluluğunun tespitini kolaylaştırır. İşletme de satışın hazır olduğunu ve kendi yönünden engel bulunmadığını belgeleyebilir.
Satış gerçekleşirse ekspertiz raporu ve ücret süreci nasıl tamamlanır?
Satış gerçekleştiğinde zorunlu ekspertiz raporunun ücreti işletmeye aittir. İşletme m.15/1-b uyarınca yetki belgesi numarasını ekspertiz işletmesine ve notere bildirir; m.15/1-c uyarınca raporun bir nüshasını satış sırasında notere ibraz eder.
Raporun satıştan önceki on gün içinde düzenlenmiş olması ve TSE hizmet yeterlilik belgesine sahip işletmeden alınması gerekir. Ekspertiz şartlarının ayrıntıları için 10 günlük ekspertiz raporu rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Satış tamamlandıktan sonra işletme ekspertiz giderini tüketiciye ayrı bir “zorunlu hizmet bedeli” olarak sonradan yansıtıyorsa, bunun m.16/1’deki gider paylaşımı kuralıyla uyumu ayrıca incelenmelidir.
Ekspertiz ücretinin haksız alındığı düşünülüyorsa ne yapılabilir?
Alıcı öncelikle satıcı işletmeye yazılı başvuru yaparak satışın neden gerçekleşmediğini ve m.16/1’e göre ekspertiz ücretinin neden kendisine yüklenemeyeceğini açıklayabilir. İade talebine ekspertiz makbuzu, rapor ve satış yazışmaları eklenmelidir.
Tüketici işlemi söz konusuysa uyuşmazlık tutarına göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yolu gündeme gelebilir. Ticaret Bakanlığı/Ticaret İl Müdürlüğüne Yönetmeliğe aykırı uygulama nedeniyle idari şikâyet yapılması da mümkündür.
İşletme açısından en doğru yöntem, ekspertiz ücretini kural olarak kendi gideri saymak ve yalnızca gerçekten alıcıdan kaynaklanan nedenle satış tamamlanmazsa somut belgeyle talep etmektir. Bu yaklaşım hem mevzuata hem de ispat güvenliğine uygundur.
Galeriler için ekspertiz ücreti prosedürü
Satış personeline ekspertiz ücretinin otomatik olarak alıcıya yazılmaması talimatı verilmelidir. CRM sisteminde “satış gerçekleşti / gerçekleşmedi” ve “gerçekleşmeme nedeni” alanı bulunmalı; alıcı kaynaklı neden seçildiğinde ilgili belge veya açıklama zorunlu hale getirilmelidir.
Ekspertiz faturası işletme muhasebesine kaydedilmeli; alıcıdan sonradan tahsilat yapılacaksa bunun hukuki dayanağı dosyada bulunmalıdır. Ekspertiz sonucunda araçtaki yeni sorun nedeniyle satıştan vazgeçilmişse masraf işletmede bırakılmalıdır.
Güncel resmi metin için Ticaret Bakanlığı Sektörel Ticaret Mevzuatı sayfası esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
İkinci el araç ekspertiz ücretini normalde kim öder?
Zorunlu ekspertiz raporunda kural olarak satıcı işletme öder.
Alıcı vazgeçerse ekspertiz ücretini öder mi?
Satış gerçekten alıcıdan kaynaklanan nedenle gerçekleşmezse m.16/1 uyarınca alıcıya ait olabilir.
Ekspertizde büyük arıza çıkınca vazgeçersem ücreti ben mi öderim?
Önceden açıklanmamış önemli arıza nedeniyle vazgeçme alıcıdan kaynaklanan sebepsiz vazgeçme değildir; kural olarak masraf işletmeye aittir.
Satıcı fiyatı artırdığı için satış olmadıysa?
Satışın gerçekleşmemesi satıcının davranışından kaynaklanıyorsa ekspertiz bedeli alıcıya yüklenemez.
Galerici ekspertiz parasını kapora gibi baştan alabilir mi?
Kural işletmenin gideri olduğu için “her durumda alıcı öder” uygulaması doğru değildir; satışın gerçekleşmeme sebebi sonradan belirlenir.
Ekspertiz ücretini doğrudan ben ödedim ama araç satın alındı; geri isteyebilir miyim?
Zorunlu ekspertizin kural olarak satıcı işletme gideri olması nedeniyle somut belgelerle iade/mahsup talebi değerlendirilebilir.
Finansman çıkmadığı için satış olmadıysa?
Satış koşullarına ve finansman şartının nasıl kararlaştırıldığına göre alıcıdan kaynaklanan neden olup olmadığı değerlendirilir.
Ekspertiz zorunlu olmayan araçta ücret kuralı aynı mı?
m.16/1’deki zorunlu ekspertiz gider paylaşımı, Yönetmeliğin zorunlu rapor sistemine ilişkindir. Tarafların isteğe bağlı ekspertizinde sözleşme şartları ayrıca değerlendirilir.
Uyuşmazlıkta hangi belge en önemli?
Ekspertiz faturası, rapor, ilan/satış teklifi ve satışın neden tamamlanmadığını gösteren yazışmalar birlikte önemlidir.
Resmî kaynak nerede?
Ticaret Bakanlığı Sektörel Ticaret Mevzuatı sayfası ve Resmî Gazete’de.
Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m.16/1; bağlantılı m.15, m.21, m.28 ve m.31. Güncellik tarihi: 18 Eylül 2026.
Ekspertiz ücretinde ölçüt “satış oldu mu?” sorusundan sonra “olmadıysa neden olmadı?” sorusudur; yalnızca alıcıdan kaynaklanan neden varsa ücret alıcıya yüklenebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
