Kamulaştırma Davasında Keşif Ne Zaman Yapılır? | 2942 m.10’da 10 Gün Kuralı (2026)
Kısa ve net cevap: Kamulaştırma bedel tespit ve tescil davasının ilk duruşmasında taraflar bedelde anlaşamazsa 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.10 uyarınca hâkim, en geç 10 gün içinde keşif ve 30 gün sonrası için duruşma günü belirler. Keşif, m.15’teki bilirkişiler aracılığıyla ve ilgililerin huzurunda taşınmazın bulunduğu yerde yapılır. Köy veya mahalle muhtarına da davetiye çıkarılır, keşifte hazır bulunması sağlanır ve beyanı alınır. Bilirkişiler m.11 esaslarına göre değer raporunu 15 gün içinde mahkemeye verir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
2942 m.10’daki “En Geç 10 Gün İçinde Keşif” Kuralı Nedir?
Kamulaştırma bedel tespit ve tescil davasında ilk duruşmanın özel işlevi tarafları bedelde anlaşmaya davet etmektir. Taraflar anlaşamazsa mahkeme uyuşmazlığı artık yargısal değerleme yoluyla çözmek zorundadır. 2942 m.10 bu aşama için süratli bir takvim kurar: hâkim en geç 10 gün içinde keşif yapılmasına ve 30 gün sonrası için yeni duruşma günü belirlenmesine karar verir.
Bu on günlük süre, m.10/h’de malikin savunma ve delillerini sunması için öngörülen diğer 10 günlük süreyle aynı değildir. m.10/h süresi meşruhatlı davetiyenin tebliğiyle başlar; keşif için öngörülen 10 günlük süre ise ilk duruşmada tarafların bedelde anlaşamaması üzerine devreye girer. Aynı maddede iki farklı “10 gün” bulunması uygulamada karışıklık yaratabilir.
Kanunun keşfi bu kadar kısa süreye bağlaması, kamulaştırmanın kamu hizmeti ile malikin mülkiyet hakkı arasında süratli ve gerçek karşılığa dayalı biçimde sonuçlandırılmasını amaçlar. Ancak keşif sürati değerlemenin yüzeysel yapılmasına gerekçe olamaz; m.11 ve m.15 şartları eksiksiz uygulanmalıdır.
Keşif İçin 10 Günlük Süre Ne Zaman Başlar?
m.10 hükmü, “Mahkemece yapılan duruşmada tarafların bedelde anlaşamamaları halinde hakim, en geç on gün içinde keşif…” ifadelerini kullanır. Bu nedenle süre, tarafların bedelde anlaşamadığının ilk duruşmada belirlenmesinden sonra işler. Mahkeme duruşma tutanağında anlaşma sağlanamadığını ve keşif tarihini açıkça göstermelidir.
Malik açısından bu tarih önemlidir çünkü keşfe hazırlık için çok kısa bir zaman kalabilir. Tebligattan itibaren 10 günlük delil sunma süresi zaten işlemiş olacağından, malik ilk duruşmaya kadar emsal, imar, tarım, yapı ve diğer değer belgelerini büyük ölçüde toplamış olmalıdır.
Mahkeme takviminde resmî tatil, teknik zorunluluk veya diğer usuli durumlar ortaya çıkabilir. Somut dosyada kanuni sürenin uygulanışı mahkeme tutanağı ve keşif ara kararı üzerinden değerlendirilmelidir.
“30 Gün Sonrası İçin Duruşma Günü” Ne Anlama Gelir?
m.10, keşif kararının yanında otuz gün sonrası için duruşma günü tayin edilmesini de öngörür. Keşif yapıldıktan sonra bilirkişiler raporlarını 15 gün içinde mahkemeye verir; mahkeme raporu duruşma gününü beklemeden taraflara tebliğ eder. Böylece tarafların raporu inceleyip itirazlarını hazırlayabileceği bir yargılama akışı kurulur.
Sonraki duruşmada taraflar veya vekilleri ile bilirkişiler çağrılır. Tarafların bilirkişi raporuna itirazları dinlenir, bilirkişilerin bu itirazlara karşı beyanları alınır. Mahkeme raporu yeterli bulmazsa gerektiğinde yeni bir bilirkişi kurulu tayin edebilir.
Bu takvim, kamulaştırma davalarının sürüncemede kalmaması için kanun koyucunun öngördüğü özel usuldür. Dava dört ay içinde sonuçlandırılamazsa bedel bakımından kanuni faiz hükmü ayrıca gündeme gelir.
Kamulaştırma Keşfine Kimler Katılır?
Keşif m.15’te sayılan bilirkişiler aracılığıyla ve “tüm ilgililerin huzurunda” taşınmazın bulunduğu yerde yapılır. Hâkim, taraflar veya vekilleri, bilirkişi heyeti ve gerekli diğer ilgililer saha incelemesinde bulunabilir. Mahkemenin keşif ara kararında katılım ve tebligat bilgileri gösterilir.
Malik veya vekilinin keşfe katılması özellikle taşınmazın fiili niteliklerini göstermek açısından önemlidir. Sulama kaynağı, yol bağlantısı, yapı, ağaç, topoğrafya, parselin geometrisi, komşu kullanımlar veya kısmi kamulaştırmanın kalan bölüme etkisi yerinde incelemede somutlaştırılabilir.
Keşfe katılmamak davanın kendiliğinden kaybedilmesi anlamına gelmez; fakat taşınmazın özelliklerini bilirkişiye yerinde göstermek ve tutanağa geçirmek bakımından önemli bir imkân kaçırılabilir. Usulüne uygun çağrı ve mazeret durumları ayrıca değerlendirilir.
Muhtar Keşfe Neden Çağrılır?
m.10 keşifte taşınmazın bulunduğu yerin bağlı olduğu köy veya mahalle muhtarının da hazır bulunması amacıyla muhtara davetiye çıkarılmasını ve keşifte hazır bulunmasının sağlanarak beyanının alınmasını düzenler. Muhtarın rolü özellikle yerel durum, mevki ve taşınmazın çevresel özellikleri hakkında bilgi sağlamaktır.
Muhtar bilirkişi değildir ve kamulaştırma bedelini belirlemez. Onun beyanı, bilirkişilerin m.11’e göre yapacağı teknik değerlemenin yerine geçmez. Ancak yerel bilgilerin dosyaya girmesi, özellikle kırsal alan, mevki adları, ulaşım ve fiili kullanım gibi konularda yardımcı olabilir.
Dosyada muhtara davetiye çıkarılıp çıkarılmadığı, keşif tutanağında hazır bulunup bulunmadığı ve beyanının kayda geçirilip geçirilmediği kontrol edilmelidir. Muhtarın yokluğu veya çağrı eksikliği somut dosyada usul yönünden değerlendirilir.
Bilirkişi Heyeti Keşifte Ne Yapar?
Bilirkişi heyeti taşınmazı yerinde görür, tarafların ve diğer ilgililerin beyanlarını dikkate alır ve m.11’deki değerleme kriterlerine göre kamulaştırma bedelini hesaplar. Keşif yalnız fotoğraf çekme veya metrekare ölçme işlemi değildir; taşınmazın hukuki ve ekonomik değerini etkileyen niteliklerin sahada doğrulanmasıdır.
m.15’in güncel düzenlemesine göre bilirkişi kurulunun oluşumu ve uzmanlık şartları ayrıca önemlidir. Kurul en az üç kişiden oluşur ve gayrimenkul geliştirme veya Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş gayrimenkul değerleme uzmanlığı bakımından kanunda özel koşul vardır. Bu konu ayrı yazıda ayrıntılı ele alınacaktır.
Bilirkişiler raporlarını keşiften sonra 15 gün içinde mahkemeye verir. Rapor, taşınmazın niteliğini, kullanılan yöntemleri, emsal veya gelir verilerini ve ulaşılan bedeli gerekçeli biçimde göstermelidir.
Keşifte 2942 m.11 Hangi Değerleme Kriterlerini Belirler?
Taşınmazın cinsi değerleme yöntemini belirler. Arazi niteliğindeki taşınmazlarda net gelir; arsa niteliğinde kamulaştırma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlar; yapılarda resmi birim fiyatlar, yapı maliyeti ve yıpranma payı değerlendirilir. Objektif değer unsurları da gerekçeli biçimde dikkate alınır.
Kamulaştırmayı doğuran projenin gelecekte yaratacağı değer artışı bedel hesabına eklenmez. Bununla birlikte taşınmazın keşif ve değerleme tarihindeki mevcut erişim, imar, kullanım ve diğer kanuni nitelikleri göz ardı edilemez. Bilirkişi projenin etkisiyle mevcut bağımsız değeri birbirinden ayırmalıdır.
Ayrıntılı değerleme için Kamulaştırma Bedeli Nasıl Hesaplanır? 2942 m.11 rehberimiz incelenebilir.
Malik Keşfe Nasıl Hazırlanmalıdır?
Malik keşif gününü bekleyerek delil toplamaya başlamamalıdır. m.10/h kapsamında savunma ve deliller tebliğden itibaren 10 gün içinde yazılı bildirilmelidir. Keşif öncesinde mahkemeye sunulan belgelerin bir listesi hazırlanmalı ve saha üzerinde hangi özelliğin hangi delille desteklendiği belirlenmelidir.
Arsa için emsal parsellerin konumu ve farklılıkları; tarla için sulama sistemi, ürün deseni ve verim; yapı için kullanım alanı, yapı sınıfı ve yıpranma; ağaçlar için tür, yaş ve sayı yerinde gösterilmelidir. Kısmi kamulaştırmada kalan bölümün yola erişimi, şekli ve ekonomik kullanım kaybı ayrıca incelenmelidir.
Keşif tutanağında önemli gözlemlerin yer alması talep edilebilir. Bilirkişi heyetinin sonradan “görülmedi” dediği bir unsurun fotoğraf, video veya resmi belgeyle desteklenmesi rapor itirazını güçlendirebilir.
Kısmi Kamulaştırmada Keşif Neden Daha Önemlidir?
Taşınmazın yalnız bir bölümünün kamulaştırılması halinde m.12 uyarınca kalan kısmın değerinde eksilme veya artış hesaplanabilir. Bu hesap sadece masa başında metrekare oranıyla yapılamaz. Kalan bölümün şekli, cephe kaybı, ulaşım, sulama, yapı bütünlüğü ve kullanım imkânı saha keşfinde görülmelidir.
Örneğin yol kamulaştırması tarlayı ikiye bölüyorsa kalan parçalar arasında ulaşım sorunu oluşabilir. Bir işyerinin otopark veya giriş bölümü kamulaştırılıyorsa kalan ticari alanın ekonomik değeri etkilenebilir. Bu etkiler m.12 kapsamında somutlaştırılmalıdır.
Kısmi kamulaştırmanın ayrıntıları için kalan parsel değer kaybı rehberimiz kullanılabilir.
Mahkeme Keşfi 10 Gün İçinde Yapmazsa Ne Olur?
m.10 açık şekilde tarafların bedelde anlaşamaması halinde hâkimin en geç on gün içinde keşif günü tayin ederek mahallinde keşif yapmasını öngörür. Bu süre kamulaştırma yargılamasının hızlandırılmasına yöneliktir. Sürenin aşılması kanuni takvimden sapmadır; ancak her gecikmenin otomatik olarak davayı veya kamulaştırmayı geçersiz kıldığı söylenemez.
Gecikmenin nedeni, davanın toplam süresi, malikin bedeline geç kavuşması ve dört aylık süreden sonra faiz uygulanması gibi sonuçlar birlikte değerlendirilir. Uzun yargılama mülkiyet hakkı bakımından da önem taşıyabilir.
Taraf, keşif tarihinin kanuni takvime aykırı biçimde uzak verilmesi halinde dosyaya dilekçe sunarak m.10’daki özel süreyi hatırlatabilir. Ancak keşfin öne alınmasına ilişkin somut karar mahkemenin yargılama yönetimi içindedir.
Kamulaştırma Keşfi İçin Kontrol Listesi
- İlk duruşmada bedelde anlaşma olmadığının tutanağa geçtiğini kontrol edin.
- Keşif tarihinin bu duruşmadan sonra en geç 10 gün içinde belirlenip belirlenmediğini inceleyin.
- Sonraki duruşmanın 30 gün sonrası için tayin edildiğini kontrol edin.
- m.15’e uygun bilirkişi heyeti görevlendirildi mi inceleyin.
- Taraf ve vekillere keşif tebligatının usulüne uygun yapıldığını kontrol edin.
- Köy/mahalle muhtarına davetiye çıkarıldığını ve beyanının alındığını inceleyin.
- m.10/h kapsamında delillerinizi daha önce yazılı sunmuş olun.
- Taşınmazın fiili özelliklerini keşif günü yerinde gösterin.
- Kısmi kamulaştırmada kalan bölüm etkilerini tutanağa geçirilmeye çalışın.
- Bilirkişi raporunun keşiften sonra 15 gün içinde sunulup sunulmadığını kontrol edin.
- Raporda m.11 yönteminin taşınmaz cinsine uygunluğunu denetleyin.
İlgili Rehberler ve Resmî Kaynak
İlk duruşmadaki anlaşma süreci için m.10 ilk duruşma anlaşma rehberimiz, keşif öncesi delil için 10 günlük savunma ve delil süresi incelenebilir. Güncel Kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi – 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu esas alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kamulaştırma davasında keşif kaç gün içinde yapılır?
İlk duruşmada bedelde anlaşma olmazsa m.10 uyarınca hâkim en geç 10 gün içinde keşif günü belirler ve mahallinde keşif yapar.
10 gün tebligattan mı başlar?
Keşif bakımından hayır. Bu 10 gün, ilk duruşmada bedelde anlaşma sağlanmamasından sonraki keşif takvimidir.
m.10/h’deki 10 gün ile aynı mı?
Hayır. m.10/h tebligattan itibaren savunma/delil sunma süresidir; keşif için 10 gün ilk duruşma sonrası takvimdir.
Keşiften sonraki duruşma ne zaman olur?
Kanun, hâkimin 30 gün sonrası için duruşma günü tayin etmesini öngörür.
Muhtar keşfe çağrılır mı?
Evet. Taşınmazın bulunduğu köy veya mahalle muhtarına davetiye çıkarılır ve beyanı alınır.
Malik keşfe katılmak zorunda mı?
Katılmama davayı kendiliğinden kaybettirmez; ancak taşınmazın özelliklerini yerinde göstermek bakımından katılım önemlidir.
Bilirkişi raporu kaç günde verilir?
m.10 uyarınca bilirkişiler değer raporlarını 15 gün içinde mahkemeye verir.
Keşifte bedel kesinleşir mi?
Hayır. Bilirkişi raporu hazırlanır, taraflara tebliğ edilir, itirazlar alınır ve mahkeme sonuçta bedeli tespit eder.
Kısmi kamulaştırmada keşifte ne gösterilmeli?
Kalan kısmın geometrisi, erişimi, kullanım kaybı ve m.12 kapsamında değer değişikliğini etkileyen somut özellikler gösterilmelidir.
Keşif 10 günü geçerse dava düşer mi?
Kanuni süreden sapma tek başına otomatik düşme sonucu doğurmaz; gecikmenin somut etkileri ve toplam yargılama süresi ayrıca değerlendirilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
