İstanbul Düğün Fotoğrafçısına Verilen Reklam İznini Geri Alma

İstanbul’da düğün fotoğrafçısına reklam amacıyla verilen açık rıza geri alınabilir. Geri alma beyanı veri sorumlusuna ulaştığında, yalnız bu rızaya dayanan reklam amaçlı işleme ileriye yönelik olarak durdurulmalıdır. Daha önce hukuka uygun yapılmış işlem sırf rızanın sonradan geri alınmasıyla geçmişe dönük hukuka aykırı hâle gelmez. Buna karşılık görselin işletme hesabında yayımlanmaya devam etmesi güncel bir işleme faaliyetidir. Kişisel Verileri Koruma Kurumunun açık rıza açıklaması, geri almanın ulaşma anını ve ileriye etkisini açıkça belirtir.

Buradaki talep, fotoğraf çekiminin iptali veya albüm siparişinin kendiliğinden sona ermesi değildir. Çekim, düzenleme ve müşteriye teslim amacıyla tutulan kayıtlarla fotoğrafçının internet sitesi, sosyal medya hesabı veya ücretli reklamında kullandığı kopyalar ayrı ele alınır. Bu rehber, İstanbul’daki çekim hizmetlerinde reklam izninin geri alınması, mevcut paylaşımların kaldırılması ve albüm teslimi için gerekli dosyaların korunması arasındaki ilişkiyi açıklar. Genel fotoğraf paylaşımı yaptırımları veya hiç teslim edilmeyen albüm uyuşmazlığı ayrıca incelenmelidir.

Çekim sözleşmesi fotoğrafçıya reklam hakkı verir mi?

Fotoğrafçıya düğünü çekmesi ve albüm hazırlaması için ücret ödenmesi, görüntülerin işletmenin reklamında kullanılmasına verilmiş genel izin değildir. 6698 sayılı Kanun m.5/2-c, sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili ve taraflara ait verilerin gerekli işlenmesini düzenler. Çekimin düzenlenip sipariş sahibine teslimiyle, fotoğrafçının yeni müşteriler kazanmak için görselleri herkese açması farklı amaçlardır. Her amaç için uygun hukuki sebep ayrı belirlenir; sözleşme başlığı bütün işlemleri tek başına hukuka uygun kılmaz.

İmzalı belgede reklam maddesi varsa bunun kapsamı okunmalıdır. Hangi görsellerin, hangi hesap veya mecrada, hangi amaçla kullanılacağı anlaşılmalıdır. Yalnız bir albüm örneğinin stüdyoda gösterilmesi için verilen izinle bütün görüntülerin sürekli sosyal medya kampanyalarında kullanılması aynı kapsam değildir. Fotoğrafçının müşteriye teslim ettiği dijital klasörü sonradan başka kampanyaya taşıması da ilk iznin sınırları içinde kalıp kalmadığı bakımından değerlendirilir.

Reklam rızasının alınmaması veya geri alınması, hizmet sağlayıcının sözleşmede üstlendiği albüm teslimini kendiliğinden kaldırmaz. Tamamlanan hizmetin bedeli ile kişisel veri işleme izni ayrı konulardır. Teslimin reklam izninin sürdürülmesine bağlandığı bir kayıt ileri sürülüyorsa rızanın özgür iradeyle verilmesi ve tüketici sözleşmesindeki haksız şart denetimi incelenir. Fotoğrafçının bütün sözleşmesel alacaklarının sıfırlandığı da söylenemez; bağımsız bedel ve teslim uyuşmazlıkları kendi dayanaklarıyla çözülür.

Telif hakkı ile fotoğraftaki kişinin hakkı neden ayrılır?

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.86, resim ve portrelerde tasvir edilen kişinin korunmasına ilişkin özel düzenleme içerir. Fotoğrafın eser niteliği ve eser sahibinin kim olduğu ayrı bir incelemedir. Fotoğrafçı eser sahibi olduğunu ileri sürerek görüntüdeki kişinin kişilik hakkını ve kişisel verilerinin işlenme koşullarını yok sayamaz. Müşterinin çekim ücretini ödemesi de bütün telif haklarının kendiliğinden kendisine geçtiğini göstermez.

FSEK m.86’daki istisnalar, yayının konusu ve amacıyla birlikte değerlendirilir. Görüntünün bir düğünde veya törende çekilmiş olması tek başına her ticari reklam kullanımını serbest bırakmaz. Bir olayı haberleştirme, toplu etkinliği gösterme ve kişinin portresini stüdyonun reklam yüzü olarak kullanma farklı faaliyetlerdir. Hangi hukuka uygunluk nedenine dayanıldığı açıklanmalıdır. Fotoğrafın telif hakkına ilişkin rehber eser sahipliği yönünü ayrıca ele alır.

Aydınlatma metni ve reklam izni nasıl kontrol edilir?

KVKK m.10 kapsamındaki aydınlatma, veriyi işleyen kişi ve işlem hakkında bilgi verilmesidir. Kurumun aydınlatma açıklamasına göre kimlik, amaç, aktarım, toplama yöntemi, hukuki sebep ve ilgili kişinin hakları bildirilmelidir. Bilgilendirme yükümlülüğü ile izin verilmesi farklı işlemlerdir. “Metni okudum” imzası, belgenin gerçek içeriği incelenmeden belirli reklamların tamamına verilmiş açık rıza sayılmaz.

KVKK m.3’teki açık rıza, belirli konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle açıklanmış olmalıdır. Genel ve sınırsız veri kullanımına yönelik kayıtlar bu ölçütleri karşılamaz. İşletmenin imza aldığı sayfanın yanında hangi açıklamayı sunduğu, seçimin ne olduğu ve kişinin neye onay verdiği belirlenir. Açık rıza her durumda yalnız ıslak imzalı kâğıtla verilir şeklinde bir kural kurulmaz; elektronik beyanın varlığı ve içeriği de ispat açısından incelenir.

Stüdyo portföyü, düğün salonunun hesabı ve üçüncü kişinin ücretli kampanyası için ayrı kullanım olup olmadığı gösterilmelidir. İşlemde farklı veri sorumluları bulunuyorsa kimin hangi amaçla hareket ettiği açıklanır. Fotoğrafçının hizmet aldığı reklam ajansının sözleşmede yalnız bir unvan olarak yazılması, ajansın bağımsız kullanım yetkisini kendiliğinden oluşturmaz. Veri sorumlusu ve veri işleyen sıfatları, fiilen amaç ve araçları kimin belirlediği dikkate alınarak değerlendirilir.

Reklam rızası nasıl geri alınır?

Bildirimde reklam amaçlı açık rızanın geri alındığı açıkça söylenmelidir. Çekim tarihi, sözleşme veya sipariş numarası, fotoğrafçı işletmenin unvanı ve bulunabilen paylaşım adresleri eklenir. Daha önce rıza verilmediği ileri sürülüyorsa bu da ayrı belirtilir; geçerli rızanın geri alınmasıyla baştan izinsiz kullanım iddiası birbirine karıştırılmaz. Kişinin kendi görüntüsüne ilişkin talebi ve varsa temsil yetkisi anlaşılır olmalıdır.

Beyan fotoğrafçıya ulaştığında, rızaya dayanan reklam kullanımının sürdürülmesi için eski beyana dayanılmaz. Sözleşmedeki “süresiz” ibaresi açık rızayı geri alınamaz hâle getirmez. Ulaşma tarihi bu nedenle önemlidir; sadece hazırlanmış fakat gönderilmemiş dilekçe sonuç doğuran bildirim gibi gösterilmez. KVKK m.13 kapsamındaki başvurunun usulü ayrıca gözetilir. Kullanılan kanalın alıcıya ulaştığını ve hangi içeriği taşıdığını gösteren kayıt saklanır.

İşletmenin reklamı sürdürmek için sonradan farklı bir hukuki sebep ileri sürmesi de inceleme gerektirir. Kurumun işleme şartları açıklaması, açık rıza geri alındığında aynı faaliyeti başka gerekçeye kaydırarak sürdürme yaklaşımını hukuka ve dürüstlüğe aykırı bulur. Burada reklam ile gerçekten gerekli albüm teslimi verisinin ayrılması önemlidir. Ayrı amaçtaki meşru kayıt ihtiyacı, geri alınmış reklam izninin yerine geçirilemez.

Hangi paylaşımların kaldırılması istenmelidir?

İstem, tek bir gönderiyle sınırlandırılacaksa bunun nedeni ve kapsamı açık olmalıdır. Aynı fotoğrafın internet sitesindeki portföy, sabitlenmiş gönderi, video kapağı ve reklam yaratıcı dosyasında farklı kopyaları bulunabilir. Kullanıcının görebildiği adresler tek tek kaydedilir; işletmeden bilinen diğer reklam kullanımlarının da açıklanması istenir. Bir paylaşımın silinmesi, aynı görüntünün başka bölümde yayınının sona erdiğini kanıtlamaz.

Ücretli kampanyanın durdurulmasıyla kaynağındaki görselin kaldırılması farklı teknik işlemlerdir. İşletmenin reklamı durdurduğunu bildirmesi hâlinde hem kampanya hem kalıcı portföy kontrol edilmelidir. Arama motorunun önbelleği veya üçüncü kişilerin yeniden paylaşımı varsa kaynağın ve ilgili üçüncü tarafın işlemleri ayrılır. Bir stüdyonun kontrol etmediği bütün internet kopyalarını aynı anda silebileceği varsayılmaz; hangi işlem için hangi muhataba gidildiği belirtilir.

KVKK m.11, gerekli düzeltme ve silme işlemlerinin verinin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme hakkını da düzenler. Fotoğrafın hangi ajans, salon veya başka işletmeye aktarıldığı sorulur. Kaldırma talebi, aynı görüntünün ileride yeniden reklam arşivinden seçilmemesini de kapsamalıdır. Dosyanın adının değiştirilmesi veya ayrı bir klasöre taşınması, reklamda kullanıma devam ediliyorsa ihlali sona erdiren işlem olarak sunulmaz.

Reklamdan kaldırma bütün çekim dosyalarının silinmesini gerektirir mi?

KVKK m.7’de işlenmesini gerektiren sebepler ortadan kalktığında silme, yok etme veya anonimleştirme düzenlenir. İşlem bazında hukuki sebep araştırılır. Henüz teslim edilmemiş albümün hazırlanması, müşteri tarafından sipariş edilmiş düzenlemenin tamamlanması veya somut bir hakkın korunması için gerekli kayıt, reklam portföyünden farklı amaç taşır. Ancak böyle bir gerekçe bütün ham çekimlerin süresiz ve sınırsız saklanmasını otomatik olarak haklı kılmaz.

Başvuruda “reklam kopyaları kaldırılsın; sözleşmesel teslim için gerekli dosyaların durumu ayrıca açıklansın” ayrımı yapılabilir. Böylece amaçlanmayan bir toplu dosya kaybı riski azaltılır. Saklanacak veri grubu, amaç, hukuki sebep, erişebilecek kişiler ve süre ölçütü açıklanmalıdır. KVKK m.4’teki amaçla bağlantılılık, ölçülülük ve gerekli süreyle sınırlılık ilkeleri uygulanır. Her dosyanın saklama süresi, işleme amacı ve uygulanacak hukuki yükümlülüklerle gerekçelendirilmelidir.

Uyuşmazlık nedeniyle korunması gereken kayıtlarla yeni reklam için kullanılacak seçki de birbirinden ayrılır. Hukuki iddianın ispatı için gerekli bir görüntünün sınırlı erişimle tutulması, aynı görüntünün herkese açık kampanyada yayımlanmasını açıklamaz. Albüm teslimi sorunu ayrıca mevcutsa düğün fotoğraflarının teslim edilmemesi rehberi bu sözleşmesel talebi ele alır. Reklam iznini geri alma, o dosyadaki teslim ve ücret hesabının yerine geçirilmez.

Albüm teslimi sürerken talep nasıl sınırlandırılır?

Henüz fotoğraf seçimi tamamlanmamışsa hangi dosyaların teslim için gerekli olduğu ve hangi kopyaların reklamda bulunduğu ayrı listelenir. Başvuruda siparişin sürdürülmesinin istendiği, reklam izninin ise geri alındığı açık yazılır. Bu ayrım, işletmenin reklam talebini albüm iptali olarak yorumlamasını önlemeye yardımcı olur. Bununla birlikte sözleşmenin başka nedenle sona erdirilmek istendiği bir dosyada, teslimin sürdürülmesiyle dönme talebinin birbiriyle çelişmemesine dikkat edilmelidir.

Firma hangi dosyayı hangi amaçla tutacağını açıklarken yalnız klasör adını bildirmekle yetinmemelidir. Düzenlenecek albüm kareleri, baskıya gönderilmiş kopyalar, müşteriye sunulan seçim galerisi ve kamuya açık reklam seçkisi farklı işlemlerdir. Galeri bağlantısının kimlerle paylaşıldığı ve erişim süresinin ne olduğu da belirlenir. Şifreli müşteri galerisinde gereği kadar bulunan görüntü ile herkesin erişebildiği portföy aynı yayın kapsamına sahip değildir.

Çiftin dosya teslimine ilişkin tercihleri de anlaşılır kaydedilmelidir. Baskılı albüm, düzenlenmiş dijital fotoğraf, ham çekim ve video proje dosyası sözleşmede ayrı teslim kalemleri olabilir. Reklam izninin geri alınması, sözleşmede vaat edilmemiş bütün teknik dosyaların mülkiyetinin veya lisansının kendiliğinden devredilmesi anlamına gelmez. İstenen dosyanın teslim dayanağı ayrıca gösterilir. Veri koruma başvurusuyla eser üzerindeki mali hakların devri aynı hukuki işlem değildir.

Son cevapta kaldırılan paylaşımlar, durdurulan kampanyalar, bildirilen üçüncü kişiler ve teslim için tutulan kayıtlar ayrı gösterilmelidir. Sadece “işleminiz tamamlandı” ifadesi hangi talebin karşılandığını belirsiz bırakır. İnceleme sonunda eksik kalan bölüm için adres ve dosya kimliğiyle somutlaştırılmış ek açıklama istenir; ilk başvurunun tarihleri ve şikâyet takvimi ayrıca korunur.

Eşin imzası diğer eş ve davetliler adına izin sayılır mı?

Siparişi veren kişinin, fotoğraftaki bütün yetişkinler adına kişisel veri kullanımına izin verme yetkisi bulunduğu varsayılmaz. Gelin, damat ve belirlenebilir davetlilerin hakları kendi durumlarıyla değerlendirilir. Çekim sözleşmesinin bedelini kimin ödediği bu kişilerin bütün haklarını tek elde toplamaz. Yetkili temsil varsa kapsamı gösterilir. Bir yetişkinin başvurusunda, kendisine ait olmayan herkesin rızasını geri aldığı yönünde yetkisiz açıklama yapılmamalıdır.

Çocukların bulunduğu fotoğraflarda hukuki temsil ve çocuğun kişilik hakkı ayrıca gözetilir. Törenin düzenleyicisinin genel çekim onayı, her çocuk için her reklam kullanımını kapsayan temsil belgesi değildir. Başvuruda çocuğun kimliğini gereksiz biçimde yaymak yerine ilgili görüntü ve temsil bilgisi güvenli kanalla sunulur. Fotoğrafın kaldırılmasını isterken onu geniş kitlelere yeniden dağıtmak, korunmak istenen mahremiyetle bağdaşmaz.

Çiftin kendi sosyal medya hesabında bir kareyi paylaşması da fotoğrafçıya tüm reklam kullanımları için sınırsız izin vermez. KVKK m.5/2-d’deki kişinin kendisinin alenileştirmesi koşulu, m.4’teki amaç ve ölçülülük ilkeleriyle birlikte ele alınır. Aile çevresine sunulan görüntü ile işletmenin ürün veya hizmetini tanıtmak için kullandığı içerik aynı amaç değildir. Herkese açık erişim, kişilik hakkını tümüyle ortadan kaldıran bir feragat olarak yorumlanmaz.

İstanbul’da hangi işletmeye başvurulmalıdır?

Çekimi yapan kişinin adı, stüdyo markası, faturadaki unvan ve reklamı yayımlayan hesap farklı olabilir. Başvuru, sadece düğünün yapıldığı salonun adresine gönderilerek tamamlanmış sayılmaz. Görselin reklam amacı ve araçlarını belirleyen gerçek veya tüzel kişi tespit edilir. Stüdyo ile salon aynı fotoğrafı kendi kampanyalarında kullanıyorsa iki kullanım ayrı incelenir; birine ulaşan bildirimin diğerine de kendiliğinden ulaştığı varsayılmaz.

İstanbul’daki çekim yeri, firmanın merkezi ve müşterinin yerleşimi farklı ilçelerde bulunabilir. Dosyada sözleşme muhatabı, veri sorumlusu ve yargısal başvurunun tarafı birbirine karıştırılmamalıdır. Sosyal medya hesabının görünen adı yanında hesap bağlantısı ve varsa işletme kimliği kaydedilir. Teknik yüklemeyi yapan çalışanla işlem amacını belirleyen işletmenin sıfatları ayrılır. Yalnız çekim günündeki görevlinin telefonunu bilmek, başvurunun doğru kurumsal muhatabını belirlemeye yetmeyebilir.

KVKK başvurusu nasıl belgelenir?

Kurumun başvuru açıklamasında belirtildiği üzere Kurula şikâyetten önce veri sorumlusuna başvuru yolu izlenir. KVKK m.13 ve ilgili Tebliğde kabul edilen usuller kullanılmalıdır. Noter ihtarı her başvurunun zorunlu tek yolu değildir; buna karşılık sosyal medya gönderisinin altına yorum yazmak da her durumda şekle uygun başvuru yerine geçmez. Kimlik doğrulama, talebin içeriği ve ulaşma kanıtı birlikte korunur.

Talep; reklam rızasının geri alınması, mevcut yayınların kaldırılması, aktarım yapılanların açıklanması, ilgili işlemlerin onlara bildirilmesi ve sözleşmesel teslim için saklanan dosyaların durumunun açıklanması şeklinde somutlaştırılır. Eklerde paylaşım adresi, görüntünün alındığı tarih, rıza belgesi ve önceki yazışma bulunur. Gereksiz kimlik fotokopileri veya bütün düğün albümü açık kanalla gönderilmez. Başvurunun yerine getirilmesi için gerekli ölçüde bilgi sunulur.

Otuz günlük cevap süresi reklamı sürdürme izni midir?

Hayır. KVKK m.13 kapsamındaki cevap yükümlülüğü, talebin en kısa sürede ve en geç otuz günde sonuçlandırılmasını gerektirir. Açık rızanın geri alınmasının ulaşma anındaki etkisi ayrı kuraldır. En geç cevap verme süresini, hukuki dayanağı kalkmış reklamı otuz gün daha yayımlama hakkı gibi kullanmak doğru değildir. Talebin alınması, uygulanması ve cevabın gönderilmesi tarihleri ayrı kaydedilmelidir.

Başvuru reddedilir, cevap yetersiz kalır veya süresinde cevap verilmezse KVKK m.14 uyarınca şikâyet takvimi izlenir: cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz gün ve her durumda başvuru tarihinden itibaren altmış günlük sınır birlikte değerlendirilir. Cevap gelmemişse otuz günlük sürenin dolması ve altmış günlük üst sınır aynı takvimde gösterilir. Platforma yapılan içerik bildirimi, veri sorumlusuna başvuru ve Kurula şikâyetin sürelerini birbirinin yerine geçirmez.

Kurulun fotoğraf kullanımı kararından hangi sonuç çıkarılabilir?

27 Nisan 2021 tarihli 2021/422 sayılı karar, bir düğün dosyasına değil eski çalışanın fotoğraflarının işletme hesabında tutulmasına ilişkindir. Kurul, somut işleme şartı ortaya konulamaması ve kaldırıldığı bildirilen görüntülerin yayında kalması üzerinde durmuştur. Karar, bütün fotoğraf uyuşmazlıklarına aynı sonucu veya aynı tazminatı vaat etmez; belgelendirme ve kaldırmanın gerçekten uygulanması yönünden değerlendirilir.

Bu nedenle başvuruya verilen “kaldırdık” cevabı ile erişimin fiilen sona ermesi ayrıca kontrol edilmelidir. Aynı görselin başka gönderide bulunması veya reklam kopyasının açık kalması kayıt altına alınır. Uyuşmazlığın ardından elde edilen yeni ekran görüntüleri tarihleriyle saklanır. İnceleme yapılırken görüntü başkalarının hesaplarında gereksiz yere tekrar yayımlanmaz; delil koruma ile kamuya yeniden yayma birbirinden ayrılır.

Kurul şikâyeti, tazminat ve mahkeme yolu nasıl ayrılır?

Kurulun uyguladığı idari para cezası, ilgili kişiye ödenen tazminat değildir. TMK m.24–25 kişilik hakkının korunmasına; TBK m.58 manevi zararın giderilmesine ilişkin dayanaklardır. İhlal, talep ve sorumluluğun koşulları somut olayda ortaya konulur. Sabit bir düğün fotoğrafı tazminat tarifesi yoktur; reklamın görülme sayısından doğrudan otomatik ödeme tutarı çıkarılmaz.

FSEK’e dayanan istemlerde m.76’daki görev düzeni, yalnız kişilik hakkına dayanan istemlerde genel görev kuralları ve çekim sözleşmesindeki tüketici talebinde 6502 m.73 ile m.73/A ayrıca değerlendirilir. Bütün taleplerin mutlaka tek mahkemede veya tek idari başvuruda çözüleceği varsayılmaz. HMK m.389 kapsamında acil koruma isteniyorsa somut risk ve korunacak hak gösterilir; Kurula başvuru ön şartı, her yargısal koruma talebi için aynı bekleme zorunluluğu değildir.

Resmî kaynaklar ve kanun maddeleri

6698 sayılı KVKK: m.3–5, 7, 10–14. Açık rıza ve geri alma; başvurunun cevaplanması ve şikâyet takvimi; 2021/422 sayılı Kurul kararı. 5846 sayılı FSEK: m.76, 86. TMK: m.24–25. TBK: m.58. HMK: m.389. 6502 sayılı Kanun: m.5, 73, 73/A.