İstanbul İTO DİR Ekspertiz Raporu: İhracat Öncesi İnceleme ve TPS 1058

Kısa ve net cevap: İstanbul Ticaret Odasının dahilde işleme kapsamındaki ekspertiz hizmetinde, ihracattan önce işyerinde konuyla ilgili iki mühendis tarafından inceleme yapılır. Başvuru dosyasında kaşeli ve imzalı dilekçe, ithal malzemelerin gümrük giriş beyannameleri ve e-Devlet üzerinden 1058 koduyla yapılan TPS başvurusunun formu bulunur. Ürün esaslı hizmet ücreti Oda veznesine yatırılır. Rapor, geçici ithal edilen eşya üzerinde gerçekleştirilen tamir, işleme, montaj veya üretimde kullanım işlemini teknik olarak belgeler.

Bu dosyanın amacı, ithal girdi ile ihracata hazırlanmış ürün arasındaki ilişkiyi incelemeye elverişli hâle getirmektir. İTO raporu, dahilde işleme izni verilmesi, izin süresinin uzatılması veya taahhüt hesabının kapatılması kararı değildir. TPS’de başvuru yapılması da raporun onaylandığı anlamına gelmez. İstanbul’daki üretici, rapor ihtiyacını belirledikten sonra işyeri incelemesini ve elektronik belge işlemini birlikte yürütmelidir.

DİR ekspertizinin kanuni temeli ve teknik konusu

4458 sayılı Gümrük Kanunu m.108, dahilde işleme rejimini ve işleme faaliyetlerini düzenler. Montaj, birleştirme, işleme, tamir ve yenileme bu çerçevededir. M.110, ithal eşyanın işlem görmüş ürün içinde tespit edilebilir olmasını, eşdeğer eşya uygulaması için de ilgili şartların yerine gelmesini arar. Ekspertizin teknik konusu bu bağın kurulmasıdır; yalnız ihracat faturasındaki bedelin ithalat bedelinden yüksek olması ilişkiyi kanıtlamaz.

M.112 uyarınca verimlilik oranı veya oranı belirleme yöntemi, işlemenin gerçek şartları dikkate alınarak belirlenir. Bu nedenle kilogram girdi, adet mamul ve fire miktarı aynı hesapta açıklanmalıdır. 5174 sayılı Kanun m.26/d de odaların ekspertiz raporu hizmetini açıkça sayar. Odanın teknik rapor düzenleme yetkisi ile gümrük idaresinin rejimi uygulama ve kontrol yetkisi ayrı görevlerdir.

İzin belgesi ile gümrük izni neden ayrılır?

İhracat 2006/12 sayılı Tebliğ m.3/f ve g, Bakanlığın düzenlediği dahilde işleme izin belgesini, gümrük idaresinin verdiği dahilde işleme izninden ayırır. DİİB ve Dİİ kısaltmaları birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Dilekçeye mevcut belgenin veya iznin tam türü, tarih ve numarası yazılır. Böylece inceleme doğru özel şartla ve doğru ithalat işlemiyle eşleştirilir.

DİİB dosyasında belge özel şartı ve ilgili Tebliğin ekspertize ilişkin hükümleri; Dİİ dosyasında ise ayniyet tedbirleri kendi kapsamlarıyla incelenir. 2017/17 sayılı Genelge Dİİ kapsamındaki ayniyet işlemlerini düzenler. Kapasite raporunun bulunması, bütün teknik tespit yükümlülüklerini kendiliğinden kaldırmaz. Hangi işlemin hangi dayanakla istendiği dosyadan belirlenir; bir dosyanın özel şartı başka şirketin bütün işlemleri için genel yükümlülük gibi uygulanmaz.

İTO başvurusunda teslim edilen belgeler

İTO’nun bilirkişi ve eksper hizmet sayfası, DİR kapsamındaki rapor için dört başvuru unsurunu gösterir. Bunlar kaşeli imzalı dilekçe, ithal malzemelere ait gümrük giriş beyannameleri, ürün esaslı ücretin yatırılması ve 1058 kodlu TPS başvuru formudur. Bu listeye kaynakta bulunmayan bir sabit ücret, kesin rapor teslim günü veya bütün şirketler için yeni bir noter şartı eklenemez.

Dilekçede firmanın unvanı, iletişim kişisi ve inceleme yapılacak üretim adresi açıkça belirtilmelidir. Rapor talebinin hangi tamir veya üretim işlemini kapsadığı, ürünün ticari adı ve ilgili ithalat kalemiyle anlatılır. Bunlar yeni bir mevzuat belgesi değildir; talebin teknik olarak anlaşılması için dosyanın açıklamasıdır. İmzalayan kişinin temsil yetkisi, şirket adına talepte bulunmasına elverişli olmalıdır.

Giriş beyannamelerinin yalnız kapak bilgileriyle yetinilmesi, ilgili kalemin ayırt edilmesini güçleştirir. Rapor konusu girdinin yer aldığı kalem, miktar, birim, tanım ve tanımlayıcı numaralar okunabilir biçimde sunulur. Birkaç ithalat aynı üretimde kullanılmışsa bağlantı ayrı satırlarda kurulur. Farklı şirketlere ait belgeler, aynı ticari grupta bulunulduğu gerekçesiyle tek firmanın ithalatı gibi gösterilmez.

İhracat öncesi iki mühendis incelemesi

İTO, kendi bilirkişi listesinde bulunan ve konuya uygun iki mühendisin işyerinde incelemesini açıkça ister. İncelemenin ihracat öncesinde yapılması, teknik tespitin eşya ve üretim üzerinden kurulması içindir. Eşyayı sevk ettikten sonra geriye yalnız fotoğraf ve fatura bırakmak, Odanın ilan ettiği yerinde inceleme aşamasını tamamlamaz. Başvuru sevkiyat planının son dakikasına bırakılmamalıdır.

İncelemeye üretim sorumlusu ile dış ticaret dosyasını bilen kişinin birlikte hazırlanması yararlıdır. Girdi stokları, üretim emirleri, tamir kayıtları, reçeteler, parti numaraları ve mamul miktarları birbiriyle eşleştirilir. Her belge bütün işlemlerde aynı biçimde zorunlu değildir; hangi teknik olgunun hangi kayıtla kanıtlandığı gösterilir. İlgisiz evrak yığını, rapor konusu işlemin izlenebilirliğini sağlamaz.

İthal makinenin seri numarası ile tamir sonrası numarası aynıysa bu devamlılık kayıt üzerinden gösterilir. Girdinin dönüşerek yeni ürün oluşturduğu üretimde ise yalnız aynı numarayı aramak doğru yöntem değildir. Malzeme akışı, işleme basamakları ve miktar hesabı açıklanır. Kanunun m.108 kapsamındaki işlem türü, tespitin hangi teknik soruyu cevaplayacağını belirler; rapor metni gerçek işlemi izlemelidir.

Ayniyet kodu ile TPS belge kodu farklıdır

2017/17 sayılı Genelgede ithalat gümrüğü, Dİİ talep formunun 10 numaralı bölümünde uygulanacak ayniyet tedbirini işaretler. Seri numarası, ek bilgi formu, numune, fotoğraf veya teknik tanım, ekspertiz ve laboratuvar incelemesi farklı tedbirlerdir. Bu sistemde Kod-5 ekspertiz raporunu gösterir. TPS’deki 1058 ise raporun elektronik belge türüdür; iki numara aynı alanın alternatif değerleri değildir.

2021/26 sayılı Genelge, kıymetli maden ve taşlar yönünden ilgili bölümü ayar raporu olan Kod-8 şeklinde değiştirmiştir. Bu nedenle eski yedi kodlu listeyi güncel tam liste gibi aktarmak yanlıştır. Dosyada seçilmiş tedbir ve geçerli istisnalar incelenmeden bütün DİR işlemlerinde aynı ekspertizin aranacağı söylenemez. İTO’ya talep, gümrük dosyasındaki somut ihtiyaca göre yöneltilir.

Teknik raporun içeriğinde hangi bağlantılar kontrol edilir?

İnceleme sonunda raporun yalnız “işlem yapılmıştır” sonucuna dayanması yerine, hangi eşyanın nerede görüldüğü ve hangi kayıtların incelendiği anlaşılmalıdır. Firma unvanı, tesis adresi, izin veya belge numarası, ithalat beyannamesi ve ilgili kalem birbirini tamamlar. Rapordaki miktarların hangi ölçü birimiyle ifade edildiği, mamul adedine dönüşümün nasıl hesaplandığı da açık olmalıdır. Böylece belgeyi sonradan inceleyen kişi, sonucun dayandığı hesabı ve kayıtların hangi ürüne ait olduğunu denetleyebilir.

Brüt ağırlık ile üretimde kullanılan net girdi aynı veri değildir. Ambalaj, üretime girmeyen stok, üretimde kalan yarı mamul ve gerçekleşen tüketim ayrı kayıtlara bağlanır. Bu ayrım Gümrük Kanunu m.112’deki gerçek işleme şartlarının tespitine hizmet eder. Kapasite raporundaki yıllık teorik miktarın doğrudan gerçekleşmiş tüketim diye yazılması, bu hesabı karşılamaz. İncelemede belirlenen üretim dönemi ve fiilî miktar, raporun sonuç bölümündeki hesapla tutarlı olmalıdır.

Firma rapor taslağını kontrol ederken mühendisin teknik değerlendirmesini kendi istediği sonuca dönüştüremez. Kontrolün amacı yanlış unvan, eksik beyanname numarası, karışan parti veya ölçü birimi gibi somut hataların düzeltilmesidir. Teknik bulguya itiraz varsa karşı kayıt ve hesap açıkça sunulur. Düzeltilen nihai metnin tarih ve sürümü belirlenir; eski taslakla yeni elektronik onayın aynı dosyada hangisinin geçerli olduğu belirsiz bırakılmaz. Birim dönüşümünü veya ürün miktarını değiştiren düzeltmenin diğer tablolara da işlenmesi gerekir.

1058 başvurusu ne zaman onaylı belge olur?

02.02.2023 tarihli 2023/5 sayılı Genelge uyarınca yükümlünün e-Devlet üzerinden TPS’de oluşturduğu başvuru, sistemle bütünleşik TOBB Bilgi Sistemine iletilir. Eksiklik veya hata bulunmayan yahut bunları tamamlanan başvuru Oda tarafından incelemeye kabul edilir. Bu kabul, başvurunun uygun bulunarak onaylanmasından ayrı aşamadır. Firma yalnız başvuru kaydını görerek onaylı rapor varmış gibi beyan hazırlamamalıdır.

Odanın uygun bulup onayladığı başvuru için sistem 23 haneli e-belge numarası üretir. Raporun firma, ürün ve işlem kapsamı ile elektronik belgenin eşleşmesi gerekir. Başvuruya eklenen eski taslak, düzeltme sonrasında düzenlenen nihai raporla karıştırılmamalıdır. Başvuru numarası, rapor numarası ve gümrükte kullanılan 23 haneli referansın dosya içinde hangi kayda karşılık geldiği ayrı gösterilir.

Beyannamenin 44 numaralı kutusu

2023/5 sayılı Genelge, 23 haneli e-belge numarasının ilgili belge satırıyla birlikte beyannamenin 44 numaralı kutusundaki Belge Referans No ve Belge Tarihi alanlarında beyanını düzenler. Raporu bilgisayara PDF olarak indirmek, bu bağlantıyı kurmaz. Beyan edilen referans ve satır, ihracat kalemine ilişkin onaylı belgeyi göstermelidir. Rapor tarihiyle başvuru tarihinin yanlış eşleştirilmesi de kontrol edilmelidir.

Gümrük beyannamesini kimin vereceği ve temsil yetkisi, 4458 m.5 ve m.62 kapsamındaki temsil düzenine tabidir. Firmanın mühendisi teknik hesabı hazırlayabilir; bu durum kişiye kendiliğinden gümrük temsil yetkisi vermez. Teknik raporun onayı ile beyannamenin verilmesi sorumlulukları ayrı belirlenir. Tescilden önce nihai belgeyi beyanı hazırlayan yetkiliye ulaştırmak, yanlış referans riskini azaltır.

Bir referans, farklı ürünler ve tekrar eden ihracatlar

Onaylı elektronik numara, belirli ekspertiz raporuna bağlanır. Farklı ürünlerin aynı elektronik dosyada görünmesi, hepsinin aynı teknik incelemeyle kapsandığını kanıtlamaz. İhracat kaleminin GTİP, ürün tanımı, miktar ve üretim bilgileri raporla karşılaştırılır. Sistemin referansı kabul etmesi, kapsanmayan eşyanın hukuken rapor kapsamında olduğu anlamına gelmez. Kapsam uyuşmazlığı, yalnız numaranın doğru yazılmasıyla giderilemez.

2021/26 sayılı Genelge, aynı Dİİ kapsamındaki ihracatlarda üretim işlemleri aynı ve eşya değişmemişse, bir ihracat partisinden numune alınarak düzenlenen ekspertizin sonraki ihracatlarda kullanılmasına izin verir. İthalattaki ayniyet tedbirleri saklıdır; rapor sonraki ihracat beyannamesinin tescili sırasında aranır. Bu hüküm, her raporun koşulsuz olarak süresiz kullanılabileceği veya her seferinde mutlaka yeni rapor alınacağı şeklinde yorumlanamaz.

Tekrar kullanım için önceki raporun kapsamı kontrol edilmelidir. Yeni üretim reçetesi, farklı girdi veya değişen eşya için eski raporun yalnız numarası kopyalanmaz. Farklı ürünlerin tek başvuruda toplanmasıyla değişmeyen aynı üretimin sonraki ihracatı farklı konulardır. Dosyada izin numarası, üretim süreci ve eşyanın değişmediğini gösteren kayıtlar korunur; raporun kapsamadığı ürün rapor kapsamındaymış gibi gösterilmez.

İnceleme, rapor onayı ve ihracat takvimi nasıl ayrılır?

İTO’nun ihracat öncesi yerinde inceleme koşulu ile rejim belgesinin veya izninin süresi aynı takvim değildir. Şirket önce izin türünü, ilgili özel şartı ve beklenen ihracat tarihini birlikte kontrol eder. İncelemenin yapılmış olması, izin süresini durdurmaz. Nihai raporun düzenlenmesi, TPS onayı ve beyannamenin tescili farklı tarihlerde gerçekleşiyorsa her tarih kendi işlemiyle eşleştirilir.

Rapor tarihine ilişkin bir istisnaya dayanılacaksa, ilgili düzenlemenin istediği numune veya yerinde inceleme kayıtlarının süresinde oluşturulmuş olması kontrol edilir. Sonradan düzenlenen bir şirket yazısı, hiç yapılmamış veya zamanında belgelendirilmemiş incelemeyi geçmişte yapılmış hâle getirmez. İzin süresi dolmadan teknik tespiti ve yetkili onay kayıtlarını tamamlamak, işlemin dayanaklarının kaybolmasını önler. Her dosyada kendiliğinden ek süre bulunduğu varsayılmamalıdır.

Başvuru takibinde şirketin üretim birimi, dış ticaret sorumlusu, görevlendirilen mühendisler ve beyannamenin yetkili temsilcisi aynı nihai ürün listesi üzerinden çalışmalıdır. Liste değiştiğinde hangi inceleme ve hangi raporun etkilendiği belirlenir. Ürünün sevke hazır olması, teknik incelemenin tamamlandığı anlamına gelmez. Eksik belge bildirimi varsa tamamlamanın hangi tarihte ve hangi sürümle yapıldığı dosyada izlenebilir tutulur.

Rapor sonrasında belge ve kapanış kontrolü

2023/5 sayılı Genelge, elektronik ortamda bulunan ekspertizin ayrıca ıslak imzalı kâğıt olarak beyanname ekinde aranmayacağını düzenler. Sistem çalışmaları tamamlanmamış odalar için aynı genelgede geçici kâğıt istisnası vardır. Elektronik belgenin varlığı, şirketin teknik dayanakları ve başvuru kayıtlarını kaybetmesini haklı kılmaz. Onaylı metin, ilgili referans, beyanname kalemi ve varsa düzeltme yazışmaları birlikte saklanır.

Yanlış rapor referansı tescilden önce fark edilirse doğru belgeyle eşleştirilir. Tescilden sonra Gümrük Kanunu m.63 kapsamındaki beyanname düzeltme şartları ayrıca uygulanır; Oda raporunu değiştirmek beyannamedeki kaydı kendiliğinden değiştirmez. Rejim süresini ve kapanışını ise DİR ihracat taahhüdü hesabının kapatılması kuralları belirler. Tamamlanan ekspertiz, bu ayrı dosyaya teknik delil sağlar.

Resmî kaynaklar

4458 sayılı Gümrük Kanunu; 5174 sayılı Kanun; İTO bilirkişi ve eksper hizmeti; Ticaret Bakanlığı DİR mevzuatı; 2021/26 sayılı Genelge; 2023/5 sayılı Genelge, İMEAK Deniz Ticaret Odasının yayımladığı Bakanlık yazısı.

İstanbul randevu koordinasyonu

Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul

İstanbul iletişim ve randevu bilgileri

Belge ve dosya incelemesi için görüşme öncesinde randevu ve yer bilgisini iletişim sayfasından teyit ediniz.

Sorunuzu iletin

İlk mesajda konuyu belirtmeniz yeterlidir. Kimlik numarası, şifre ve hassas belgeleri açık form alanına yazmayınız.

bakircipartners@gmail.com · +90 552 224 43 66 · WhatsApp