İstanbul’da Müzayede Evi Satış Bedelini Ödemiyorsa: Hesap ve Kesintiler

İstanbul’daki bir müzayedeye tablo, heykel veya başka bir taşınır eser veren kişinin alacağı, katalogdaki tahmin bedelinden çıkarılarak hesaplanamaz. Teslim belgesi, satıcı sözleşmesi, artırma sonucu, alıcıya düzenlenen hesap ve gerçek tahsilat birbirine bağlanmalıdır. Bu rehber, özel müzayede kuruluşuyla eserini satışa veren kişi arasındaki ödeme uyuşmazlığını inceler. İcra dairesinin yaptığı cebrî artırma, sanatçının telif hakkı ihlali ve alıcının sahte eser nedeniyle açacağı dava farklı konulardır.

Kısa özet: Ödeme sorununun hangi türü var?

Önce müzayede kuruluşunun hangi sıfatla işlem yaptığı belirlenir

TBK m.532 uyarınca alım veya satım komisyoncusu, ücret karşılığında kendi adına fakat vekâlet verenin hesabına taşınır veya kıymetli evrak alım satımını üstlenir. Bu yapıda kuruluşun alıcıyla kurduğu satış ilişkisiyle eseri kendisine veren kişiyle kurduğu iç ilişki ayrıdır. Belgenin başlığında “emanet”, “konsinye” veya “satış aracılığı” yazması tek başına hukuki niteliği belirlemez. TBK m.19 gereğince gerçek ve ortak irade, üstlenilen iş ve sözleşmenin içeriği incelenir.

Kuruluş eseri baştan kendi hesabına satın almışsa, artık kendi alım borcunun hangi tarihte ödeneceği ön plandadır. Yalnız tarafları buluşturan bir aracıyla, eseri kendi adına satan komisyoncu da aynı konumda değildir. Bu ayrım yapılmadan alacağın mutlaka son alıcıdan veya mutlaka müzayede şirketinden isteneceği sonucuna varılmaz. Dosyada eserin teslim edildiği ticaret unvanı, sözleşmeyi imzalayan kişi ve faturayı düzenleyen şirket karşılaştırılmalıdır; aynı marka altında çalışan farklı tüzel kişilerin borçları otomatik birleşmez.

Fiziksel eserin malikinin, eseri meydana getiren sanatçıdan farklı olması da mümkündür. Bu yazıdaki “satıcıya aktarılacak bedel”, satışa verme ilişkisi içindeki hak sahibinin alacağıdır. Sanatçının sonraki satıştan pay veya mali hak talebiyle aynı kalem değildir. Temel ayrımlar sanat hukuku, galeri sözleşmesi ve telif rehberinde açıklanmaktadır. Ödeme dosyasında bu haklar tek bir “eser bedeli” toplamına karıştırılmamalıdır.

Eserin kimliği ve lot numarası satış hesabına nasıl bağlanır?

Eseri teslim ederken kullanılan envanter numarasıyla müzayede kataloğundaki lot numarası aynı olmayabilir. İsim, teknik, ölçü, fotoğraf, imza ve varsa edisyon bilgileri, aynı fiziksel eserin takip edildiğini göstermelidir. Birden fazla eserin tek tutanakla verildiği dosyada her lotun satış durumu ayrı çıkarılır. Bir tablonun bedelinin ödenmesi, başka lotların da tasfiye edildiğini kanıtlamaz. Toplu havale açıklaması yalnız genel bir hesap numarası içeriyorsa hangi eserlerin borcuna mahsup edildiği açıklığa kavuşturulur.

Katalogdaki tahmin aralığı, satıcının kabul ettiği alt satış sınırı ve gerçekleşen artırma bedeli ayrı alanlardır. İnternet ekranındaki “satıldı” kaydı, işlemin ve ödeme aşamasının araştırılması için delildir; bütün sözleşme koşullarının gerçekleştiğini ve paranın tahsil edildiğini tek başına göstermez. Artırma sonrasında satış iptal edilmişse, iptalin hangi sözleşme hükmüne ve hangi olaya dayandığı sorulur. Eserin alıcıya teslim edildiği kayıt da tahsilattan bağımsız olarak dosyaya alınır.

Satıcı hangi hesap ve belgeleri isteyebilir?

TBK m.508, vekilin istek üzerine yürüttüğü işin hesabını vermesini ve vekâletle bağlantılı olarak aldıklarını vekâlet verene teslim etmesini düzenler. Komisyon sözleşmesinde özel hükümler saklı kalmak üzere vekâlet hükümleri uygulanır. TBK m.533 de yapılan iş ve talimatın yerine getirilmesi konusunda bildirim yükümlülüğü getirir. Bu nedenle satıcının talebi yalnız “ödeme ne zaman?” sorusuyla sınırlı kalmamalı; hesapta hangi olayın eksik olduğu gösterilmelidir.

Lot bazında gerçekleşen satış bedeli, tahsil edilen tutar, tahsilat tarihi, kalan alıcı borcu, satıcı komisyonu, giderler, daha önce yapılan ödemeler ve net bakiye istenir. Her kesintinin sözleşme maddesi veya gider belgesi belirtilmelidir. Hesap istemek, kuruluşun bütün müşterilerine ait özel bilgileri edinme hakkı olarak kullanılmaz. İlgili alacağın doğrulanmasına yeterli kayıtlar talep edilir; mahkemeye ibraz edilecek belgelerde üçüncü kişi verilerinin korunması ve yargısal inceleme kuralları ayrıca gözetilir.

Kuruluşun “hesap kapandı” açıklamasıyla satıcının ibra vermesi aynı şey değildir. Kısmi ödeme dekontu, hesaplaşmanın hangi kalemleri kapsadığını göstermiyorsa kalan alacağın tespitini gerektirir. Satıcıya imzalanmak üzere sunulan metnin yalnız teslim veya ödeme makbuzu mu, yoksa bütün haklardan vazgeçme içeren bir sözleşme mi olduğu okunmalıdır. Belgenin adı değil içeriği önemlidir; alınmayan para alınmış gibi gösterilmemelidir.

Alıcıdan tahsil edilen para aktarılmıyorsa

Alıcının bedeli kuruluşa ödediği doğrulandığında, satıcıya aktarımın sözleşmedeki vadesi ve hesap kesintileri incelenir. Müzayede günüyle tahsilat günü farklı olabilir; bunları aynı tarih kabul ederek faiz hesabı yapılmaz. Sözleşme aktarımı tahsilattan belirli süre sonraya bağlamışsa başlangıç olayı gösterilmelidir. Ancak hesap vermemek veya tahsilatı gizlemek, ödeme şartının hiç gerçekleşmediğini ileri sürmek için kullanılabilecek sınırsız bir yetki değildir.

TBK m.508, tesliminde gecikilen paranın faizini de düzenler. Faizin başlangıcı ve niteliği somut borcun vadesi, sözleşme ve uygulanacak hükümlerle belirlenir. Kanuni faiz, ticari temerrüt faizi ve sözleşmesel faiz aynı kavram değildir; hiçbir dosya incelenmeden tek oran yazılmaz. Kuruluşun nakit akışının bozulması, kendi başka satışlarındaki tahsilat sorunu veya farklı müşteriye ödeme yapması, mevcut satıcı hesabının açıklanması ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Alıcı ödeme yapmadıysa müzayede evi her durumda sorumlu mudur?

TBK m.537, komisyoncunun işlem yaptığı borçluların ödememesinden dolayı sorumluluğunu özel olarak düzenler. Yetkisiz veresiye satış dışında genel kural, alıcının bütün borcunun kendiliğinden komisyoncunun kişisel borcuna dönüşmemesidir. Buna karşılık açık garanti verilmiş olması veya ilgili yerdeki ticari teamülün sorumluluk gerektirmesi ayrı sonuç doğurur. Bu nedenle hem “alıcı ödemedi, kuruluş hiçbir şeyden sorumlu değildir” hem “eser satıldı, kuruluş her hâlde bedeli öder” açıklaması eksiktir.

TBK m.536 bakımından satıcının veresiye satışa verdiği izin ve yasaklar kontrol edilir. Kanun, satış yerindeki ticari teamüle göre veresiye satış için ayrıca bir düzenleme içerir; her taksitlendirme dosyası sadece tek bir mesaj üzerinden değerlendirilmez. Satıcının peşin satış talimatı, alıcıya tanınan ek vade ve eserin hangi anda teslim edildiği birlikte incelenir. Yetki aşımı nedeniyle zarar isteniyorsa, verilen talimat ile gerçekleşen işlem arasındaki fark belgelenmelidir.

Alıcıdan alacağın kimin tarafından takip edileceği de sözleşmenin temsil yapısıyla ilgilidir. Kuruluşun kendi adına yaptığı satışta eserin eski malikinin doğrudan alıcıya aynı sıfatla takip başlatabileceği varsayılmaz. Hesap ve tahsil yetkisi, varsa alacak devri ve kanuni geçiş koşulları değerlendirilir. Satıcıya verilen “alıcıyla siz görüşün” mesajı tek başına alacağın geçerli şekilde devredildiğini veya kuruluşun diğer yükümlülüklerinin sona erdiğini göstermez.

Eser talimat verilen asgari bedelin altında satılmışsa

TBK m.535, vekâlet verenin belirlediği bedelin altında yapılan satış için özel sorumluluk kurar. Komisyoncu, maddede belirtilen daha fazla zararı önleme ve yeniden talimat alamama koşullarını ispat edemiyorsa farkı gidermekle yükümlüdür. Kusuruna bağlı diğer zararlar da ayrıca değerlendirilir. Bu hüküm, katalogda yer alan bütün tahminlerin garanti edilmiş minimum gelir olduğu anlamına gelmez; bağlayıcı satış talimatının ne olduğu önce belirlenmelidir.

Alt sınırın sonradan düşürülmesine izin verildiği ileri sürülüyorsa onayın kim tarafından, hangi eser için ve hangi tutarla verildiği araştırılır. Genel bir pazarlama görüşmesiyle belirli lot için verilen fiyat değişikliği talimatı aynı değildir. Satıcıyı temsil eden kişinin yetkisi ve mesajın bağlamı korunmalıdır. Daha yüksek bedelle gerçekleştirilen satıştaki farkın komisyoncu tarafından saklanamayacağı da m.535 kapsamında önem taşır.

Satıcıya ödenecek net bedel nasıl hesaplanır?

Hesap, gerçekleşen satış bedelinden satıcıya yüklenebilen ücret ve giderlerin çıkarılması, yapılan ödemelerin ayrıca düşülmesiyle kurulur. Alıcının ödediği toplamın içinde alıcı komisyonu bulunması, bu toplamın tamamının eser sahibine ait olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde alıcıdan komisyon alınmış olması, satıcı sözleşmesinde ayrıca kararlaştırılmış satıcı komisyonunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İki ücretin kime ve hangi hizmet için ait olduğu ayrılır.

Aşağıdaki rakamlar yalnız hesap yöntemini göstermek için oluşturulmuş örnektir; bir piyasa tarifesi veya gerçek dosya değildir. Satış bedeli 600.000 TL, sözleşmede bu bedel üzerinden tüm vergiler dâhil satıcı komisyonu yüzde 12, ayrıca kabul edilmiş belgeli gider 8.000 TL ve önceden aktarılmış ödeme 100.000 TL olsun. Başka kesinti olmadığı kabulünde komisyon 72.000 TL; kalan bakiye 420.000 TL olur. Gerçek sözleşmede verginin dâhil veya hariç yazılması hesabı değiştireceğinden ayrıca kontrol edilir.

Hangi kesintilere itiraz edilir?

TBK m.538, vekâlet veren yararına yapılan giderleri ve ödenen paraları düzenler; ardiye ile taşıma giderlerini, komisyoncunun kendi çalışan ücretlerinden ayırır. Kuruluşun personel giderinin tamamı “organizasyon masrafı” adıyla satıcıya kendiliğinden yüklenemez. Katalog, fotoğraf, sigorta, taşıma ve depolama için hangi hizmetin kararlaştırıldığı, fiilen neyin yapıldığı ve ücretin nasıl hesaplandığı sorulur. Tek satırlık kesinti, kalemin dayanağını görünmez bırakmamalıdır.

TBK m.539 bakımından komisyon ücretinin doğumu işin yapılmasıyla ve yapılmamasının sebebiyle ilişkilidir. Satış gerçekleşmediği için her ücretin sıfır olduğu söylenemez; ancak tam satış komisyonunun her durumda alınabileceği de kabul edilmez. Ayrıca TBK m.540, gerçek satış bedelini düşük bildirme gibi dürüstlüğe aykırı davranışlarda ücret hakkının kaybını düzenler. Satış bedelindeki farkla ücretin kaybı aynı kalem değildir; talep hesabında ayrı gösterilmelidir.

İnternet sitesindeki genel şartlar her kesintiyi geçerli kılar mı?

TBK m.20–25, önceden tek taraflı hazırlanarak çok sayıda sözleşmede kullanılan genel işlem koşullarının denetimini düzenler. Sözleşme kurulurken hangi sürümün sunulduğu, öğrenme imkânı sağlanıp sağlanmadığı ve kabulün kapsamı önemlidir. Sonradan internet sayfasına yeni bir ücret eklenmiş olması, eski sözleşmenin bedelini kendiliğinden değiştirmez. Açık olmayan hükümler ve tek taraflı ağırlaştırma kayıtları, ilgili kanun hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.

Satıcı sözleşmesinin ekleri, e-posta ile gönderilen koşullar ve imzalı nüsha birlikte saklanmalıdır. Şartların son hâlini bugün indirip geçmişte de aynı metnin geçerli olduğunu varsaymak doğru değildir. Uyuşmazlık tüketici işlemi niteliğindeyse 6502 sayılı Kanunun haksız şart ve özel görev kuralları da ayrıca değerlendirilir. Bir kişinin eser satması tek başına hizmet ilişkisinin tüketici niteliğini kesin olarak kurmaz veya ortadan kaldırmaz; hizmeti hangi amaçla aldığı önemlidir.

Kuruluş hapis hakkı ileri sürerek bütün parayı tutabilir mi?

TBK m.541, komisyoncunun sattığı malın bedeli ve satın aldığı mal üzerindeki hapis hakkını düzenler. Bu hükmün varlığı, her tutarın süresiz ve hesapsız tutulmasına izin verildiği anlamına gelmez. Hakkın hangi alacağa, hangi tutara ve hangi hukuki koşullara dayandığı belirlenmelidir. Hapis hakkı iddiası ile karşılıklı para alacaklarının takası da aynı işlem değildir. Kuruluşun açıklamasında hangi hukuki savunmanın ileri sürüldüğü anlaşılmalıdır.

Özellikle başka bir lotun masrafı veya farklı kişiye ait borç gerekçe gösteriliyorsa, alacakların tarafları ve bağlantısı incelenir. Aynı aileye ait eserlerin bulunması, farklı maliklerin alacaklarını kendiliğinden tek hesap yapmaz. Hapis veya mahsup savunmasının bulunması, TBK m.508 kapsamındaki hesap verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Hangi tutarın tartışmasız, hangisinin uyuşmazlık konusu olduğu ayrı gösterilerek talep hazırlanır.

Satış ekranı, yazışma ve ödeme kaydı nasıl korunur?

HMK m.190 ve m.199 çerçevesinde ispat yükü ve elektronik verilerin belge niteliği dikkate alınır. Katalog kaydı, lot sonucu, e-posta, ödeme vaadi, hesap ekstresi ve banka dekontu ayrı olayları gösterebilir. Her ekran görüntüsü kesin delil değildir; kaynağı, tarihi ve uyuşmazlıkla bağlantısı açıklanır. Yalnız mesajın son satırı alınarak önceki açıklamaların kesilmesi yerine ilgili yazışmanın bütünlüğü korunmalıdır.

Hesap tablolarının değiştirilme veya internet kaydının silinme riski varsa, mevcut delilin hukuka uygun biçimde korunması geciktirilmez. HMK m.400 ve devamındaki delil tespiti, koşulları oluştuğunda ayrıca değerlendirilir; bu işlem esasa ilişkin alacak davasının kendisi değildir. Başkasının hesabına izinsiz girerek tahsilat araştırması yapılmaz. Kuruluşun elindeki belgeyi yargılama sırasında isteme yolu ile kişisel yöntemlerle bilgi elde etme birbirinden ayrılır.

Ödeme ihtarında ne istenir, hangi tarih esas alınır?

İhtarda sözleşmenin tarafı, teslim edilen eser, lot numarası, satış bilgisi ve talep edilen hesap dönemi açıkça belirtilir. Tahsilat bilinmiyorsa hem hesap ve belge talebi hem de dayanağı belirlenebilen ödeme istemi ayrı kurulmalıdır. Bilinmeyen tahsilat tarihini olmuş gibi yazmak yerine hangi kaydın açıklanmasının istendiği gösterilir. Kısmi ödeme varsa alınan tutar mahsup edilerek gerçek bakiye istenir; aynı alacak ikinci kez talep edilmez.

TBK m.117 bakımından borcun muacceliyeti ve ihtar gerekip gerekmediği değerlendirilir. Tarafların belirlediği ifa günüyle, satıcının sonradan tek taraflı verdiği süre aynı hukuki işleve sahip değildir. İki tarafın tacir olduğu ilişkilerde TTK m.18/3 kapsamındaki temerrüt, fesih ve dönmeye ilişkin bildirim yöntemleri gözetilir. Bir WhatsApp mesajının delil niteliğiyle bütün şekil ve bildirim şartlarını karşıladığı iddiası birbirine karıştırılmaz.

Somut dosyaya uyarlanacak talep, lot bazlı satış ve tahsilat hesabının, ücret ve gider dayanaklarının açıklanmasını; vadesi gelen net bakiyenin ödenmesini; alıcının ödemediği ileri sürülüyorsa sözleşmedeki yetki ve garanti düzeninin bildirilmesini içerebilir. Bu çerçeve her olay için hazır dava dilekçesi değildir. İade, tazminat, hesap verme ve para alacağı taleplerinin kapsamı birbirinden ayrılmalıdır.

İstanbul’da hangi dava ve arabuluculuk yolu uygulanır?

Uyuşmazlığın yalnız sanat eseriyle ilgili olması, her davayı fikrî ve sınai haklar mahkemesine taşımaz. Burada talep, fiziksel eserin satışından doğan bedelin aktarılmasıysa sözleşmenin hukuki niteliği belirleyicidir. Ticari dava bakımından TTK m.4–5; tüketici işlemi bakımından 6502 sayılı Kanunun özel görev hükümleri incelenir. Kuruluşun İstanbul’da bulunması da her dosyada tek başına belirli bir adliyeyi yetkili kılmaz; tarafların adresleri, ifa yeri ve geçerli yetki veya tahkim düzeni değerlendirilir.

TTK m.5/A, kapsamındaki para alacağı ve tazminat davaları ile maddede belirtilen diğer ticari davalarda dava öncesi arabuluculuğu düzenler. Genel bir hesap verme istemiyle belirli tutarlı tahsil davası aynı talep olarak kabul edilmemelidir. Tüketici niteliği varsa hakem heyeti sınırı ve tüketici mahkemesine ilişkin usul ayrıca belirlenir. Bakanlığın 2026 açıklamasında 186.000 TL’nin altındaki tüketici uyuşmazlıkları hakem heyeti kapsamındadır; tam sınır tutarı bu grupta değildir.

Sözleşmede geçerli tahkim şartı varsa kurum ve kapsam kontrol edilir; İTOTAM ile başka tahkim merkezlerinin kuralları birbirine aktarılmaz. İTOTAM başvuru ve avans rehberi bu ayrı yolu açıklar. Genel ticari tahsilat dosyasındaki belge düzeni için İstanbul şirket alacağı rehberi de tamamlayıcıdır. Somut sözleşmede bulunmayan bir tahkim seçeneği varmış gibi başvuru yapılmaz.

Uzlaşma ve ödeme sonrasında dosya nasıl kapatılır?

Uzlaşma metninde her lot için satış hesabı, kabul edilen kesintiler, önceki ödemeler ve kalan bakiye ayrı yazılmalıdır. Taksit kararlaştırılmışsa tutarlar, vadeler ve ödemenin hangi alacağa mahsup edileceği belirlenir. Satılmamış eserlerin iadesi de gündemdeyse para borcuyla eşya teslimi aynı cümlede belirsiz bırakılmaz. Eserin geri verilmesi satış bedelinin ödendiğini; kısmi para aktarımı bütün eserlerin iade edildiğini göstermez.

Son kontrol banka kaydı, hesap özeti ve varsa teslim tutanağıyla yapılır. İbra veya feragat içeren metnin kapsamı ödeme gerçekleşmeden ve bakiye görülmeden kabul edilmemelidir. Hesap kapanırken alıcının ödememesi, kuruluşun tahsil ettiği parayı aktarmaması ve haksız kesinti yapılması ayrımları korunur. Bu ayrımlar, doğru kişiye doğru tutarın yöneltilmesini ve aynı dosyada birbirini dışlayan iddiaların açıklamasız bir araya getirilmemesini sağlar.

Sık sorulan sorular

İstanbul ve Mersin ofisleri

Satıcı sözleşmesi, eser teslim listesi, lot sonuçları, tahsilat hesabı ve ödeme kayıtları birlikte incelenmelidir. Büro bilgileri iletişim sayfasında yer alır. Açık form alanına kimlik numarası, banka şifresi veya üçüncü kişilerin özel bilgilerini yazmayınız.

Sorunuzu iletin

bakircipartners@gmail.com · +90 552 224 43 66 · WhatsApp

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →