Sanat Hukuku: Eser, Galeri Sözleşmesi ve Telif (2026)
Sanat ve Fikrî Mülkiyet Hukuku • 2026 Güncel Rehber
Kısa cevap: Sanat hukuku; sanatçının eseri üzerindeki manevi ve mali hakları ile galerici, koleksiyoner, müzayede evi, müze, yapımcı ve dijital platform arasındaki sözleşmeleri birlikte düzenleyen disiplinler arası alandır. Bir tablonun veya heykelin mülkiyetini satın almak, eseri çoğaltma, reklamda kullanma, değiştirme ya da çevrim içi yayımlama hakkını kendiliğinden devretmez.
Sanat Hukuku Nedir?
Sanat hukuku tek bir kanundan oluşmaz. Güzel sanat eserleri ve telif haklarında 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu; satış, komisyon, vekâlet, eser, saklama ve taşıma ilişkilerinde Türk Borçlar Kanunu; kültür varlığı niteliğindeki eserlerde 2863 sayılı Kanun; kişilerin görüntüsü ve özel hayatıyla ilgili işlerde kişilik hakkı ve kişisel veri düzenlemeleri uygulanabilir.
Sanatçı ile galeri arasındaki temsil ilişkisi, koleksiyonerin özgünlük iddiası, müzayede satışının iptali, eserin teslim sırasında zarar görmesi, katalogda izinsiz çoğaltma, NFT veya dijital edisyon kullanımı ve restorasyonla eserin bütünlüğünün bozulması farklı hukuki sorunlardır. Aynı olayda mülkiyet, sözleşme, telif ve haksız fiil talepleri birlikte gündeme gelebilir.
| Uyuşmazlık | İlk incelenecek belgeler |
|---|---|
| Eser sahipliği | Taslak, kaynak dosya, üretim fotoğrafları, imza, katalog ve ilk sergi kaydı |
| Galeri veya sergi | Temsil/komisyon sözleşmesi, eser teslim listesi, fiyat listesi ve satış bildirimi |
| Özgünlük ve provenans | Fatura, sertifika, önceki satış kayıtları, ekspertiz ve katalog bilgisi |
| İzinsiz dijital kullanım | URL, tam sayfa kaydı, kullanım tarihi, lisans ve kaynak dosya |
| Hasar veya kayıp | Teslim tutanağı, kondisyon raporu, taşıma ve sigorta poliçesi |
Sanat Eseri ve Eser Sahipliği Nasıl Belirlenir?
FSEK m.4; estetik değere sahip resim, desen, gravür, heykel, mimarlık eseri, el işi, minyatür, süsleme sanatı ürünü, tekstil ve moda tasarımı, fotoğrafik eser, grafik eser, karikatür ve tiplemeleri güzel sanat eseri olarak sayar. Koruma için ürünün sahibinin hususiyetini taşıması ve dış dünyada algılanabilir biçime kavuşması gerekir.
FSEK m.8’e göre temel kural eseri meydana getiren kişinin eser sahibi olmasıdır. Sipariş veren, üretim giderini karşılayan, atölye sahibi veya eserin fiziksel maliki olmak tek başına eser sahipliği yaratmaz. Birden fazla kişinin yaratıcı katkısı bulunduğunda katkıların ayrılabilir olup olmadığı ve aralarındaki sözleşme incelenir. Teknik yardım, tek başına birlikte eser sahipliği sonucunu doğurmaz.
Eser sahipliğini güçlendiren kayıtlar
- Eskiz, taslak, kalıp, negatif, ham fotoğraf ve katmanlı kaynak dosyaları
- Atölye günlüğü, üretim ve imzalama tarihleri
- Sergi daveti, katalog, basın kaydı ve ilk satış belgesi
- Edisyon numarası, sanatçı sertifikası ve kondisyon raporu
- Galeri, yapımcı, fotoğrafçı veya tasarımcıyla yapılan yazılı sözleşmeler
Fiziksel Eserin Mülkiyeti Telif Hakkını Devreder mi?
FSEK m.57/1 gereğince fiziksel nüshanın mülkiyetinin devri, aksi kararlaştırılmadıkça fikrî hakların devrini içermez. Tabloyu satın almakla ambalajda kullanma, yeni baskılar satma ve reklamda yayımlama yetkisi aynı değildir. Sözleşmeyle mali hak verilecekse m.52 uyarınca yazılılık ve hakların ayrı ayrı gösterilmesi şartı korunur. Kanundaki kullanım istisnaları ve m.57/2’de çoğaltma hakkı sahibinden kalıp edinilmesine ilişkin özel hüküm ayrıca değerlendirilir. Nüsha satın alma ile kalıp edinme birbirine karıştırılmaz.
Eser sahibi ile mali hakları kullanmaya yetkili kişi de her zaman aynı değildir. FSEK m.18/2, özel sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça çalışanların görevlerini yaparken meydana getirdikleri eserlerde hakların işveren tarafından kullanılmasını düzenler. Bu nedenle bir tasarım için lisans alınırken yalnız resmin altındaki imza değil, çalışma ilişkisi ve önceki devirler de incelenir. İşverene kullanım yetkisi tanınması, eseri fiilen meydana getiren kişinin kimliğini değiştirmez.
Lisans metninde eser, edisyon, verilen mali haklar, kullanım mecrası, süre, ülke, bedel ve alt lisans sınırı açıklanmalıdır. FSEK m.56 bakımından kanun veya sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça ruhsat basittir; “lisans verildi” denmesi tek başına münhasır kullanım sağlamaz. Genel çerçeve için telif hakkı rehberi ve fikrî mülkiyet sayfası tamamlayıcıdır. Dayanak: FSEK m.18, 52, 56 ve 57.
Sanatçı–Galeri ve Sergi Sözleşmesinde Bulunması Gerekenler
Galeri sözleşmesi yalnız “eserleri sergileme” izninden ibaret değildir. Galerinin sanatçıyı münhasır temsil edip etmediği, eserlerin hangi bölge ve kanallarda satılabileceği, fiyatı kimin belirleyeceği, indirim yetkisi, komisyon, vergi, ödeme ve iade düzeni açık olmalıdır.
- Eser listesi: Ad, teknik, ölçü, tarih, edisyon, seri numarası, fotoğraf ve kondisyon.
- Temsil kapsamı: Münhasırlık, bölge, fuar, çevrim içi satış ve alt galeri kullanımı.
- Fiyat ve komisyon: Liste fiyatı, izin verilen indirim, komisyon oranı, vergi ve ödeme günü.
- Telif kullanımı: Katalog, basın, sosyal medya, reklam, arşiv ve üçüncü kişiye görsel sağlama.
- Teslim ve risk: Paketleme, taşıma, depolama, sigorta, kondisyon raporu ve hasar sorumluluğu.
- Satış sonrası: Alıcı bilgisi, sertifika, provenans kaydı, satış bildirimi ve ödeme hesabı.
- Sona erme: Satılmayan eserlerin iadesi, devam eden satışlar ve dijital içeriklerin kaldırılması.
Genel nitelikli bir form yerine ilişkiye uygun sözleşme kullanılmalıdır. Ticari sözleşme planlaması için ticari sözleşmeler rehberine geçebilirsiniz.
Sanat Eseri Satışında Özgünlük, Edisyon ve Provenans
Sanat eserinin fiyatını ve satılabilirliğini etkileyen özgünlük iddiası açık ve doğrulanabilir olmalıdır. “Orijinal”, “sanatçı atölyesi”, “imzalı”, “edisyon”, “sanatçı kopyası” veya “sertifikalı” ifadeleri aynı anlama gelmez. Satıcı veya müzayede evi, eserin niteliği hakkında verdiği bilginin dayanağını belgelemelidir.
Provenans, eserin mülkiyet ve sergileme geçmişini gösteren kayıt zinciridir. Fatura, müzayede kataloğu, galeri etiketi, sergi kaydı, sigorta belgesi, kondisyon raporu ve önceki malik belgeleri birlikte değerlendirilir. Belgedeki kopukluk otomatik sahtelik anlamına gelmez; fakat risk düzeyini artırır ve uzman incelemesi gerektirebilir.
Sınırlı edisyonda toplam baskı adedi, sanatçı kopyaları, numaralandırma yöntemi, sonradan yeni edisyon üretme yetkisi ve kalıp veya yüksek çözünürlüklü dosyanın akıbeti yazılılaştırılmalıdır. FSEK m.45’teki sonraki satıştan pay hükmü, kanundaki eser ve satış koşulları mevcutsa ayrıca değerlendirilir.
Sergi Kataloğu, Sosyal Medya, NFT ve Yapay Zekâ Kullanımı
FSEK m.40’taki sergileme ve katalog istisnası gözden kaçırılmamalıdır. Üzerinde sahibince açıkça yasaklayıcı kayıt bulunmayan güzel sanat eserinin maliki veya onun izniyle başkaları eseri halka açık yerde teşhir eder. Açık artırmada satılacak eser de teşhir edilir. Kanun, halka açık yerde sergilenen veya açık artırmaya çıkarılan eserin, etkinliği düzenleyenlerce bu amaçla çıkarılan katalog, kılavuz ve benzeri basılı materyalde çoğaltılıp yayılmasına ayrıca izin verir. Dolayısıyla her sergi kataloğu için koşulsuz biçimde “mutlaka ayrıca lisans gerekir” sonucu kurulmaz.
Bu istisna, her reklam ve çevrim içi kullanıma sınırsız izin değildir. Bağımsız bir sponsorun ürün kampanyası, yüksek çözünürlüklü indirilebilir arşiv ve ilgisiz ürün baskısı aynı kullanım değildir. Somut kullanımın kanundaki istisnanın kapsamına girip girmediği belirlenir; kapsam dışındaysa ilgili mali hak sahibinden uygun yazılı izin alınır. Dijital kullanımda mecra, amaç, süre, değişiklik ve üçüncü kişiye aktarım açıkça düzenlenir. Dayanak: FSEK m.25, 40 ve 52.
NFT veya blokzincir kaydı, tek başına fiziksel eserin mülkiyetini ya da mali haklarını devreden sözleşmenin yerini tutmaz. Tokenın hangi varlığı temsil ettiği, alıcıya verilen kullanım hakları, dosyanın saklandığı yer ve yeniden satış ödemesi birbirinden ayrılır. Token devriyle alıcının hangi hukuki hakkı kazandığı gösterilmeden “bütün telif satıldı” açıklaması yapılmaz.
Yapay zekâyla hazırlanan içerikte yalnız “bir sanatçının tarzında” ifadesinden hareketle otomatik ihlal veya otomatik serbestlik sonucu çıkarılmaz. Korunan somut eserin hangi unsurlarının kullanıldığı, girdi dosyasının lisansı, çıktıda insan katkısı ve ticari kullanım ayrı incelenir. Bir platformun dosya yüklemeye teknik olarak izin vermesi, yükleyenin üçüncü kişi haklarına sahip olduğunu kanıtlamaz. Görsel kullanımı için görsel kullanım ve lisans açıklaması tamamlayıcıdır.
7 Eylül 2026 itibarıyla teklif ile yürürlükteki kanun ayrılmalıdır. TBMM’nin 2/3634 esas numaralı, 8 Nisan 2026 tarihli FSEK değişikliği teklifi; yapay zekâ çağındaki telif ihtiyaçları ve toplu hak yönetimini konu alır. Resmî kayıt bu kontrol tarihinde “komisyonda” durumunu göstermektedir. Bir teklifin sunulması, önerilen kuralların yürürlüğe girdiği veya mevcut eserlerin izinsiz kullanıma açıldığı anlamına gelmez. İşlem tarihinde yasama kaydı ve yürürlükteki metin ayrı kontrol edilir. Kaynak: TBMM, 2/3634 esas numaralı teklifin durumu.
Taşıma, Sigorta, Kondisyon ve Restorasyon
Eser galeriden fuara, depoya veya alıcıya taşınırken riskin hangi anda kime geçtiği sözleşmede belirlenmelidir. Teslim öncesi ve sonrası yüksek çözünürlüklü kondisyon raporu hazırlanmalı; çizik, çatlak, renk değişimi, çerçeve ve ambalaj durumu kayıt altına alınmalıdır. Taşıyıcının sorumluluğu, sigorta değeri, muafiyet ve hasar ihbar süresi poliçeyle birlikte okunmalıdır.
Restorasyon veya konservasyon müdahalesi, eser sahibinin manevi hakları ve fiziksel malik hakları arasında denge gerektirir. Müdahalenin amacı, yöntemi, kullanılacak malzeme, geri döndürülebilirlik, belgeleme ve eserin imza veya bütünlüğüne etkisi önceden yazılılaştırılmalıdır. Acil koruma müdahalesi de fotoğraf ve uzman raporuyla kayda alınmalıdır.
Sanat Eseri ile Korunması Gerekli Kültür Varlığı Nasıl Ayrılır?
Her tablo veya heykel 2863 sayılı Kanun kapsamında korunması gerekli kültür varlığı değildir. Ancak yalnız yeni tarihli fatura bulunması veya satıcının esere “dekoratif” demesi de bu statüyü dışlamaz. Kanunun m.23 ve ilgili tasnif hükümleri bakımından eserin niteliği, tarihi, menşei ve kayıtları araştırılır. Telif hakkının sona ermiş olması, kültür varlığının serbestçe ihraç edilebileceği anlamına gelmez.
2863 sayılı Kanun m.32 uyarınca yurt içinde korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıkları yurt dışına çıkarılamaz. Kanundaki geçici yurt dışı sergileme istisnası; geri getirme, teminat, sigorta ve Cumhurbaşkanı kararı koşullarına bağlıdır. Bu istisna, yurt dışındaki alıcıya kesin satış ve teslim için genel ihracat izni değildir. Bedelin ödenmesi veya kargo sözleşmesi yapılması yasağı kaldırmaz. Yurt dışından usulüne uygun getirilmiş koleksiyonların tekrar çıkarılması ise kendi beyan ve izin belgeleriyle ayrıca incelenir. Kaynak: 2863 sayılı Kanun m.23 ve 32.
Korunması gerekli varlık koleksiyonlarında satış, yer değiştirme ve miras işlemleri de serbest bir eşya teslimi değildir. 23 Mart 2010 tarihli Koleksiyonculuk ve Denetim Yönetmeliğinin m.9’u, kapsamındaki devir ve satışlarda ön bildirim ile izinli alıcı ve Bakanlık önceliği düzenini; m.10’u mirasçıların dört ay içinde mirasçılık belgesiyle bildirimini ve koleksiyonculuğa devam için yeniden izin alınmasını düzenler. M.11–13’te yer değiştirme, sergileme ve yurt dışı bağlantısı için ayrı şartlar vardır. Bu özel kurallar her çağdaş sanat koleksiyonuna otomatik uygulanmaz; önce eserin hukuki statüsü belirlenir. Bakanlığın yayımladığı yönetmelik metni esas alınmalıdır.
İzinsiz Kullanım veya Sözleşme İhlalinde Dosya Planı
- Eseri tanımlayın: Ad, tarih, teknik, ölçü, edisyon ve ayırt edici görseli kaydedin.
- Hak zincirini kurun: Eser sahibi, fiziksel malik, lisans alan ve temsil yetkisini ayırın.
- Delili koruyun: Kaynak dosya, URL, tam sayfa kaydı, katalog, fatura, sözleşme ve yazışmaları saklayın.
- Kullanımı ölçün: Hangi hak, hangi mecra, süre, ülke ve ticari amaçla kullanılmış belirleyin.
- Talebi seçin: Kaldırma, kullanımın durdurulması, teslim/iade, bedel, tazminat, delil tespiti veya ihtiyati tedbir seçeneklerini ayırın.
- Süre ve mercii kontrol edin: Telif, sözleşme, tüketici, ticaret, ceza ve kültür varlığı yollarının süreleri aynı değildir.
5846 Sayılı Kanun: Sanat Hukukuyla İlgili Maddelerin Tam Metni
Aşağıdaki hükümler, 31 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat sistemindeki güncel 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu metninden tam olarak aktarılmıştır.
FSEK m.4 – Güzel sanat eserleri
Madde 4 – (Değişik: 7/6/1995 – 4110/2 md.)
Güzel sanat eserleri, estetik değere sahip olan;
1. Yağlı ve suluboya tablolar; her türlü resimler, desenler, pasteller, gravürler, güzel yazılar ve tezhipler, kazıma, oyma, kakma veya benzeri usullerle maden, taş, ağaç veya diğer maddelerle çizilen veya tespit edilen eserler, kaligrafi, serigrafi,
2. Heykeller, kabartmalar ve oymalar,
3. Mimarlık eserleri,
4. El işleri ve küçük sanat eserleri, minyatürler ve süsleme sanatı ürünleri ile tekstil, moda tasarımları,
5. Fotoğrafik eserler ve slaytlar,
6. Grafik eserler,
7. Karikatür eserleri,
8. Her türlü tiplemelerdir.
Krokiler, resimler, maketler, tasarımlar ve benzeri eserlerin endüstriyel model ve resim olarak kullanılması, düşünce ve sanat eserleri olmak sıfatlarını etkilemez.
FSEK m.8 – Eser sahibi
Madde 8 – (Değişik: 21/2/2001 – 4630/5 md.)
Bir eserin sahibi, onu meydana getirendir.
Bir işlenmenin ve derlemenin sahibi, asıl eser sahibinin hakları mahfuz kalmak şartıyla onu işleyendir.
Sinema eserlerinde; yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı, eserin birlikte sahibidirler. Canlandırma tekniğiyle yapılmış sinema eserlerinde, animatör de eserin birlikte sahipleri arasındadır.
FSEK m.14–17 – Manevi hakların tam metni
Madde 14 – Bir eserin umuma arzedilip edilmemesini, yayımlanma zamanını ve tarzını munhasıran eser sahibi tayin eder.
Bütünü veya esaslı bir kısmı alenileşmemiş olan, yahut ana hatları her hangi bir suretle henüz umuma tanıtılmıyan bir eserin muhtevası hakkında ancak o eserin sahibi malumat verebilir.
(Değişik: 21/2/2001 – 4630/8 md.) Eserin umuma arzedilmesi veya yayımlanma tarzı, sahibinin şeref ve itibarını zedeleyecek mahiyette ise eser sahibi, başkasına yazılı izin vermiş olsa bile eserin gerek aslının gerek işlenmiş şeklinin umuma tanıtılmasını veya yayımlanmasını menedebilir. Menetme yetkisinden sözleşme ile vazgeçmek hükümsüzdür. Diğer tarafın tazminat hakkı saklıdır.
Madde 15 – Eseri, sahibinin adı veya müstear adı ile yahut adsız olarak, umuma arzetme veya yayımlama hususunda karar vermek salahiyeti munhasıran eser sahibine aittir.
Bir güzel sanat eserinden çoğaltma ile elde edilen kopyelerle bir işlenmenin aslı veya çoğaltılmış nüshaları üzerinde asıl eser sahibinin ad veya alametinin, kararlaştırılan veya adet olan şekilde belirtilmesi ve vücuda getirilen eserin bir kopye veya işlenme olduğunun açıkça gösterilmesi şarttır.
Bir eserin kimin tarafından vücuda getirildiği ihtilaflı ise, yahut her hangi bir kimse eserin sahibi olduğunu iddia etmekte ise, hakiki sahibi, hakkının tesbitini mahkemeden istiyebilir.
(Ek: 7/6/1995 – 4110/6 md.) Eser niteliğindeki mimari yapılarda, yazılı istem üzerine eserin görülen bir yerine eser sahibinin uygun göreceği malzeme ile silinmeyecek biçimde eser sahibinin adı yazılır.
Madde 16 – Eser sahibinin izni olmadıkça eserde veyahut eser sahibinin adında kısaltmalar, ekleme ve başka değiştirmeler yapılamaz.
Kanunun veya eser sahibinin müsaadesiyle bir eseri işliyen, umuma arzeden, çoğaltan, yayımlıyan, temsil eden veya başka bir suretle yayan kimse; işleme, çoğaltma, temsil veya yayım tekniği icabı zaruri görülen değiştirmeleri eser sahibinin hususi bir izni olmaksızın da yapabilir.
(Değişik: 21/2/2001 – 4630/9 md.) Eser sahibi kayıtsız ve şartsız olarak yazılı izin vermiş olsa bile şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan her türlü değiştirilmeleri menedebilir. Menetme yetkisinden bu hususta sözleşme yapılmış olsa bile vazgeçmek hükümsüzdür.
Madde 17 – (Değişik birinci fıkra: 21/2/2001 – 4630/10 md.) Eser sahibi, gerekli durumlarda, aslın maliki ve zilyedinden, koruma şartlarını yerine getirmek kaydıyla, 4 üncü maddenin 1 inci ve 2 nci bentlerinde sayılan güzel sanat eserlerinin ve 2 nci maddenin 1 inci bendinde ve 3 üncü maddede sayılıp da yazarlarla bestecilerin el yazısıyla yazılmış eserlerinin asıllarından geçici bir süre için yararlanmayı talep etme hakkına sahiptir. Eser sahibinin bu hakkı, bu eserlerin ticaretini yapanlar tarafından eseri satın alan veya elde eden kişilere müzayede ve satış kataloğu veya ilgili belgeler ile açıklanır.
(Değişik: 7/6/1995 – 4110/7 md.) Aslın maliki, eser sahibi ile yapmış olduğu sözleşme şartlarına göre eser üzerinde tasarruf edebilir. Ancak eseri bozamaz ve yok edemez ve eser sahibinin haklarına zarar veremez.
(Ek: 7/6/1995 – 4110/7 md.) Eserin tek ve özgün olması durumunda eser sahibi, kendisine ait tüm dönemleri kapsayan çalışma ve sergilerde kullanmak amacıyla, koruma şartlarını yerine getirerek iade edilmek üzere eseri isteyebilir.
FSEK m.21–25 – Mali hakların tam metni
Madde 21 – Bir eserden, onu işlemek suretiyle faydalanma hakkı munhasıran eser sahibine aittir.
Madde 22 – (Değişik: 7/6/1995 – 4110/8 md.)
(Değişik: 21/2/2001 – 4630/13 md.) Bir eserin aslını veya kopyalarını, herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen veya kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltma hakkı münhasıran eser sahibine aittir.
Eserlerin aslından ikinci bir kopyasının çıkarılması ya da eserin işaret, ses ve görüntü nakil ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan her türlü araca kayıt edilmesi, her türlü ses ve müzik kayıtları ile mimarlık eserlerine ait plan, proje ve krokilerin uygulanması da çoğaltma sayılır. Aynı kural, kabartma ve delikli kalıplar hakkında da geçerlidir.
Çoğaltma hakkı, bilgisayar programının geçici çoğaltılmasını gerektirdiği ölçüde, programın yüklenmesi, görüntülenmesi, çalıştırılması, iletilmesi ve depolanması fiillerini de kapsar.
Madde 23 – (Değişik: 21/2/2001 -4630/14 md.)
Bir eserin aslını veya çoğaltılmış nüshalarını, kiralamak, ödünç vermek, satışa çıkarmak veya diğer yollarla dağıtmak hakkı münhasıran eser sahibine aittir.
Eser sahibinin izniyle yurt dışında çoğaltılmış nüshaların yurt içine getirilmesi ve bunlardan yayma yoluyla faydalanma hakkı münhasıran eser sahibine aittir. Yurt dışında çoğaltılmış nüshalar her ne surette olursa olsun eser sahibinin ve/veya eser sahibinin iznini haiz yayma hakkı sahibinin izni olmaksızın ithal edilemez. Kiralama ve kamuya ödünç verme yetkisi eser sahibinde kalmak kaydıyla, belirli nüshaların hak sahibinin yayma hakkını kullanması sonucu mülkiyeti devredilerek ülke sınırları içinde ilk satışı veya dağıtımı yapıldıktan sonra bunların yeniden satışı eser sahibine tanınan yayma hakkını ihlal etmez.
Bir eserin veya çoğaltılmış nüshalarının kiralanması veya ödünç verilmesi şeklinde yayımı, eser sahibinin çoğaltma hakkına zarar verecek şekilde, eserin yaygın kopyalanmasına yol açamaz. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kültür Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.
Madde 24 – Bir eserden, (…)[8] doğrudan doğruya yahut işaret, ses veya resim nakline yarıyan aletlerle umumi mahallerde okumak, çalmak, oynamak ve göstermek gibi temsil suretiyle faydalanma hakkı munhasıran eser sahibine aittir.
Temsilin umuma arzedilmek üzere vukubulduğu mahalden başka bir yere herhangi bir teknik vasıta ile nakli de eser sahibine aittir.
(Ek: 1/11/1983 – 2936/4 md.) Temsil hakkı; eser sahibinin veya meslek birliğine üye olması halinde, yetki belgesinde belirttiği yetkiler çerçevesinde meslek birliğinin yazılı izni olmadan, diğer gerçek ve tüzelkişilerce kullanılamaz. Ancak, 33 üncü ve 43 üncü maddelerdeki hükümler saklıdır.
Madde 25 – (Değişik: 21/2/2001 – 4630/15 md.)
Bir eserin aslını veya çoğaltılmış nüshalarını, radyo-televizyon, uydu ve kablo gibi telli veya telsiz yayın yapan kuruluşlar vasıtasıyla veya dijital iletim de dahil olmak üzere işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla yayınlanması ve yayınlanan eserlerin bu kuruluşların yayınlarından alınarak başka yayın kuruluşları tarafından yeniden yayınlanması suretiyle umuma iletilmesi hakkı munhasıran eser sahibine aittir.
Eser sahibi, eserinin aslı ya da çoğaltılmış nüshalarının telli veya telsiz araçlarla satışı veya diğer biçimlerde umuma dağıtılmasına veya sunulmasına ve gerçek kişilerin seçtikleri yer ve zamanda eserine erişimini sağlamak suretiyle umuma iletimine izin vermek veya yasaklamak hakkına da sahiptir.
Bu madde ile düzenlenen umuma iletim yoluyla eserlerin dağıtım ve sunumu eser sahibinin yayma hakkını ihlal etmez.
FSEK m.45 – Sonraki satıştan pay hükmünün tam metni
Madde 45 – (Değişik birinci fıkra: 3/3/2004-5101/16 md.) Mimarî eserler hariç olmak üzere, bu Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan güzel sanat eserlerinin asılları ile eser sahibinin kendisinin sınırlı sayıda meydana getirdiği veya eser sahibinin kontrolünde ve izniyle meydana getirilmiş ve eser sahibi tarafından imzalanmış veya başka bir şekilde işaretlenmiş olmaları nedeniyle özgün eser olduğu kabul edilen kopyaları, 2 nci maddenin (1) numaralı bendinde ve 3 üncü maddede sayılıp da yazarlarla bestecilerin el yazısıyla yazılmış eserlerinin asıllarından biri, eser sahibi veya mirasçıları tarafından bir defa satıldıktan sonra, koruma süresi içinde, bir sergide veya açık artırmada yahut bu gibi eşyayı satan bir mağazada veya başka şekillerde satış konusu olarak el değiştirdikçe, bu satış bedeli ile bir önceki satış bedeli arasında açık bir nispetsizlik bulunması halinde, her satışta, satışı gerçekleştiren gerçek veya tüzel kişi, bedel farkından münasip bir payı eser sahibine, o ölmüşse miras hükümlerine göre ikinci dereceye kadar (ve bu derece dahil) yasal mirasçılarına ve eşine, bunlar da yoksa ilgili alan meslek birliğine Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde ödemekle yükümlüdür.
Kararda:
1. Bedel farkının yüzde onunu geçmemek şartiyle farkın nispetine göre tesbit edilecek bir pay tarifesi;
2. Bedeli kararda tesbit edilecek miktarı aşmıyan satışların pay vermek borcundan muaf tutulacağı;
3. Eser nevileri itibariyle mesleki birliğin hangi kolunun ilgili sayılabileceği;
gösterilir.
Satışın vukubulduğu müessese sahibi satıcı ile birlikte müteselsilen mesuldür.
Cebri satış hallerinde pay ancak diğer alacaklar tamamen ödendikten sonra ödenir.
Pay verme borcunun zamanaşımı, bu borcun doğumunu intaç eden satıştan itibaren beş yıldır.
FSEK m.52 – Sözleşmelerin şekli
Madde 52 – Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır.
FSEK m.68 – İzinsiz kullanımda bedel hükmünün tam metni
Madde 68 – (Değişik: 23/1/2008-5728/137 md.)
Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden bu Kanuna uygun yazılı izni almadan, işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya hertürlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden, izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir.
İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi çoğaltılmış kopyaların, çoğaltmaya yarayan film, kalıp ve benzeri araçların imhasını veya üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında kendisine verilmesini ya da sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talep edebilir. Bu husus, izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmışsa hak sahibi, tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar hakkında ikinci fıkradaki şıklardan birini kullanabilir.
İkinci ve üçüncü fıkraların eser sahibinden başka hak sahiplerince uygulanabilmesi için eser sahibinin bu Kanunun 52 nci maddesine uygun yazılı çoğaltma izni aranır.
Hak sahiplerinden biri, ikinci ve üçüncü fıkralar uyarınca talepte bulunduklarında Ceza Muhakemesi Kanununun el koymaya ilişkin hükümleri delil elde etmek amacı dışında uygulanmaz.
Bedel talebinde bulunan kişi, tecavüz edene karşı onunla bir sözleşme yapmış olması halinde haiz olabileceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir.
Resmî tam metin: Adalet Bakanlığı UYAP – 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu.
Mersin’den Türkiye Geneli Sanat Hukuku Dosya Takibi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Akdeniz/Mersin’dedir. Türkiye genelindeki dosyalar görev, yetki ve temsil kuralları çerçevesinde Mersin’den koordine edilir. Sanatçı, galeri ve koleksiyonerin eser sahipliği, satış, lisans, teslim ve kültür varlığı belgeleri talebin niteliğine göre birlikte incelenir. Büro adresi bütün uyuşmazlıklarda Mersin mahkemelerine yetki vermez.
Yurt dışındaki alıcı veya sergiyle çalışılıyorsa sözleşmenin uygulanacak hukuku, teslim yeri, hakların ülke kapsamı ve varsa kültür varlığı sınırlamaları ayrıca belirlenir. İlk dosyada eser listesi, hak ve mülkiyet zinciri, imzalı sözleşme, ödeme kayıtları ve yaklaşan süreler gösterilmelidir. İletişim ve Mersin ofisine ulaşım bilgileri üzerinden görüşme talebi iletilir; değerlendirme tamamlanmadan satış, tahsilat veya yargısal sonuç garanti edilmez.
Sanat Hukuku Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tabloyu satın almak telif haklarını da kazandırır mı?
Tek başına kazandırmaz. FSEK m.57 fiziksel nüshanın mülkiyetiyle fikrî hakları ayırır. Sözleşmeyle mali hak verilecekse m.52 uyarınca yazılılık ve hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir; kanuni istisnalar ayrıca uygulanır.
Her sergi kataloğu için ayrı lisans gerekir mi?
Hayır. FSEK m.40, sergi veya açık artırmayı düzenleyenlerin bu amaçla çıkardıkları katalog ve benzeri basılı materyaller için özel istisna içerir. Bu istisna ilgisiz reklama veya bütün dijital kullanımlara sınırsız izin vermez.
Galeri eserin görselini sosyal medya reklamında kullanabilir mi?
Sosyal medya reklamının kapsamı, kanuni istisnalar ve yazılı kullanım yetkisi birlikte incelenir. Eserin yalnız sergilenmek üzere teslim edilmesi, her platform ve sponsor için sınırsız reklam lisansı değildir.
Eser sahipliği için tescil zorunlu mu?
FSEK şartlarını taşıyan eser için koruma meydana gelmeyle doğar. İsteğe bağlı kayıt-tescil yeni hak yaratmaz; beyana dayalı ispat aracıdır. Belge bulunması eserin özgünlüğüne ilişkin uyuşmazlığı kendiliğinden çözmez.
Özgünlük sertifikası kesin güvence midir?
Tek başına değildir. Sertifikayı düzenleyenin yetkisi, imza, üretim ve edisyon kayıtları, mülkiyet geçmişi ve gerekli uzman incelemesi birlikte değerlendirilir. Sertifika metniyle satışta vaat edilen nitelikler karşılaştırılır.
İşveren eseri meydana getiren kişi sayılır mı?
Eser sahipliği ile mali hakları kullanma yetkisi farklıdır. FSEK m.18/2, sözleşme veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça çalışanların görevleri sırasında ürettikleri eserlerde hakların işveren tarafından kullanılmasını düzenler.
Restorasyon fiziksel malikin sınırsız yetkisinde midir?
Hayır. FSEK m.16 ve 17 uyarınca eserin bütünlüğü ve eser sahibinin manevi hakları gözetilir. Müdahalenin zorunluluğu, yöntemi, kapsamı ve gerekli izinler belirlenir; öncesi ve sonrası belgelenir.
NFT devri fiziksel eseri ve bütün telifi devreder mi?
Kendiliğinden devretmez. Tokenın temsil ettiği varlık ve alıcıya tanınan haklar sözleşmeden belirlenir. Fiziksel teslim, mali hakların devri ve dijital kayıt ayrı hukuki işlemlerdir.
İzinsiz kullanımda üç kat bedel otomatik ödenir mi?
Hayır. FSEK m.68 kapsamındaki talepte hak sahipliği, izinsiz kullanılan mali hak ve sözleşmesel veya rayiç bedel ortaya konulur. Talebin kapsamı ile diğer tazminat kalemleri ayrı değerlendirilir.
Korunması gerekli kültür varlığı yurt dışındaki alıcıya gönderilir mi?
2863 sayılı Kanun m.32, yurt içinde korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıklarının yurt dışına çıkarılmasını yasaklar. Dar koşullu geçici sergileme istisnası, yabancı alıcıya kesin satış için genel ihracat izni değildir.
Resmî Kaynaklar
- Adalet Bakanlığı UYAP – 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
- Adalet Bakanlığı UYAP – 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu
- Kültür ve Turizm Bakanlığı – Telif Hakkı Nedir?
- Kültür ve Turizm Bakanlığı – İsteğe Bağlı Kayıt-Tescil
- Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü – Sık Sorulan Sorular
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin, Türkiye
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.