Yargı Çevresi Dışında İstinabe Yoluyla Keşif Talep Dilekçesi | HMK 289 Word

Kısa ve net cevap: HMK m.289/1 uyarınca keşif kural olarak davaya bakan mahkemece yapılır; keşif konusu mahkemenin yargı çevresi dışında ise inceleme istinabe suretiyle gerçekleştirilir. Maddenin ikinci fıkrası, keşif konusu büyükşehir belediyesi sınırları içindeyse incelemenin davaya bakan mahkeme tarafından da yapılabilmesine imkân verir. Bu dilekçe, yargı çevresi dışındaki somut taşınmaz, eşya veya yerin incelenmesi için keşfin yetkili mahkeme aracılığıyla yaptırılmasını isteyen taraf içindir. İstinabe talebi tek başına keşif kararının yerine geçmez; incelenecek vakıa, yer, dosyadaki delil ve istenen görev açıkça gösterilmelidir.

Bu başvurunun konusu tam olarak nedir?

Hukuk davası bir şehirde sürerken dava konusu yer veya taşınmaz başka bir yargı çevresinde bulunabilir. Dosyadaki fotoğraflar, harita ve raporlar uyuşmazlığın belirli fiziksel yönünü açıklamaya yetmiyorsa taraf keşif isteyebilir. Yargı çevresi dışı unsur, delilin incelenme yöntemini gündeme getirir. Dilekçe hem neden keşif gerektiğini hem de incelemenin hangi mahkeme aracılığıyla yapılmasının istendiğini açıklar. Önceden keşif kararı verilmişse bu kararın tarihi ve kapsamı belirtilir. Karar henüz verilmemişse keşif ve istinabe talepleri ayrı cümlelerle kurulur. Sadece “talimat yazılsın” demek, talimatın neyi inceleyeceğini göstermez ve bu örneğin arama ihtiyacını karşılamaz.

HMK 288 ve 289 arasındaki usul ilişkisi

HMK m.288 hâkimin uyuşmazlık hakkında kendi duyuları yoluyla inceleme yapmasına yönelik keşif kararını düzenler. Mahkeme gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur; keşif kararı sözlü yargılamaya kadar taraf talebiyle veya kendiliğinden alınabilir. HMK m.289 keşfi kimin yerine getireceğini düzenler. Keşif yapılmasını istemek ile başka yargı çevresindeki mahkemeye istinabe yazılmasını istemek bu nedenle aynı şey değildir. Dilekçede önce incelenecek çekişmeli maddi vakıa ve bulunduğu yer açıklanır. Sonra yerin davaya bakan mahkemenin yargı çevresi dışında kaldığı belgeyle gösterilir. Büyükşehir belediyesi sınırı içindeyse m.289/2 seçeneği ayrıca değerlendirilir. Her olayda zorunlu olarak başka mahkemenin görevlendirileceği iddia edilmez.

Keşif konusu nasıl tarif edilmeli?

Taşınmaz için il, ilçe, mahalle, ada, parsel ve gerekiyorsa bağımsız bölüm bilgisi yazılır. Eşya veya makine için seri numarası, bulunduğu işyeri ve incelenecek bölüm belirtilir. Yol veya müdahale alanı için koordinat, kroki ve komşu parsel bilgileri kullanılabilir. Tarafın bilmediği bir numara kesin bilgi gibi doldurulmaz; tapu veya ilgili kayıt istenir. “Diğer şehirdeki işyerimiz” ifadesi, talimat mahkemesinin hangi kapıya gideceğini bile göstermez. Yer değişmiş veya taşınır başka yere götürülmüşse son doğrulanmış konum açıkça kaydedilir. İstenen inceleme, dava dışı kişilerin ilgisiz malvarlığına yayılmamalıdır. Yer bilgisi ve vakıa, talimatın kapsamını oluşturur.

Yargı çevresi ve büyükşehir istisnası

HMK m.289/1'deki ölçüt tarafın ikametgâhı değil, keşif konusunun davaya bakan mahkemenin yargı çevresine göre konumudur. Keşif konusu dışarıda kaldığında istinabe kuralı uygulanır. İkinci fıkra, büyükşehir belediyesi sınırları içinde bulunan keşif konusunun davaya bakan mahkemece de incelenebilmesini düzenler. İl adı aynı diye otomatik olarak aynı yargı çevresi varsayılmaz; büyükşehir belediye sınırıyla mahkeme yargı çevresi de birbirine eşit kavramlar değildir. Dilekçede bunların her biri mevcut adres ve resmî idari kayıtla karşılaştırılır. “Başka ilde kesinlikle istinabe gerekir” veya “aynı büyükşehirde istinabe yasaktır” gibi iki uç genelleme kanun metnini doğru yansıtmaz. Seçim ve keşif kararı mahkemenin dosya değerlendirmesiyle verilir.

Hangi vakıa keşifle ispatlanacak?

HMK m.194, vakıanın ispata elverişli biçimde somutlaştırılmasını ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğinin açıkça belirtilmesini ister. Örneğin ortak duvarın bulunduğu konum, imalatın tamamlanma düzeyi, müdahale edilen alan veya yapısal hasarın görünen bölümü ayrı maddeler hâlinde gösterilir. Talimat mahkemesine “dava konusu her hususun tespiti” şeklinde sınırsız görev verilmesi uygun değildir. İncelenecek fiziksel özellik ile tarafların iddia ve savunmasındaki çekişme arasındaki ilişki kurulmalıdır. Geçmişteki bir olayın bugünkü fiziksel izleri incelenecekse olay tarihi ve sonradan yapılan değişiklikler birbirinden ayrılır. Keşif sonucunun geçmiş olguyu kesin ispatlayacağı peşinen söylenmez; mahkeme delilleri birlikte değerlendirir.

Talimat mahkemesine yöneltilecek iş

İstinabe isteğinde yalnız mahkemenin adı değil, yaptırılacak işlem de yazılmalıdır. Yerinde hangi bölüm görülecek, hangi sınır belirlenecek, hangi belgenin mevcut durumla karşılaştırılması istenecek? Mahkemenin bilirkişi yardımına karar vermesi isteniyorsa teknik alanı ve cevaplanacak olgusal soru ayrı açıklanır. Talimatın kapsamı, dosya dışı bir nihai hukukî karar verilmesi talebine dönüştürülmez. Davaya bakan mahkeme hükmü verecek mercidir; istinabe edilen mahkeme kendisine gönderilen keşif işlemini yerine getirir. Gerekli kroki, fotoğraf ve ilgili ara kararın talimat dosyasına aktarılması talebin uygulanabilirliğini artırır. Talimatta kullanılacak eski görselin tarihsiz veya başka yere ait olması önceden düzeltilmelidir.

Bilirkişi ihtiyacı ayrı gerekçelendirilir

HMK m.288/1 hâkimin gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurabileceğini belirtir. Her keşifte teknik bilirkişi atanması kanunun otomatik sonucu değildir. İmalat miktarı, yapı statiği, makine arızası veya ölçüm gerektiren sınır sorunu gibi uzmanlık ihtiyacı somut biçimde açıklanır. Bilirkişiden hukukî uyuşmazlığı çözmesi değil, belirli teknik soruya veri sunması istenir. Birden fazla uzmanlık gerekiyorsa neden tek bir alanın yeterli olmadığı gösterilir. Tarafın önceden aldığı uzman görüşü ile mahkemece görevlendirilecek bilirkişi karıştırılmaz. Keşif yeri farklı ilde diye teknik incelemenin kapsamı genişletilmez; uyuşmazlıktaki gerçek teknik ihtiyaç esas alınır. Rapor beklentisi, keşif kararının kendisi gibi kesin gerçekleşmiş işlem olarak sunulmamalıdır.

Fotoğraf, kroki ve tapu kaydı nasıl eklenir?

Keşif mahallini belirleyen belge mümkün olduğunca güncel ve kaynağı bilinen bir kayıt olmalıdır. Tapu kaydında ada ve parsel varsa dilekçedeki bilgilerle karşılaştırılır. Kroki tarafça hazırlanmış bir açıklama çizimiyse resmî kadastro paftası diye tanıtılmaz. Fotoğrafların tarihi, çekildiği açı ve dosyaya sunuluş yeri yazılır; görüntüdeki yer belirsizse ayrı açıklama eklenir. Uydu görüntüsü tek başına kesin sınır ölçümü değildir. Talimat mahkemesinin hangi belgeyle karşılaştırma yapacağı numaralandırılır. Aynı fotoğrafın farklı sürümleri varsa asıl belgeyle işaretli kopya ayrılır. Mahkemeye hiç sunulmayan kayıt, dosyada varmış gibi anılmamalıdır; gerçek eklerle dilekçe ek listesi aynı olmalıdır.

Keşif günü, tarafların katılımı ve tutanak

HMK m.290/1 keşfin yer ve zamanının mahkemece tespit edileceğini ve taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında yapılacağını söyler. İstinabe talebinde taraf kendi seçtiği günü kesin keşif tarihi gibi ilan etmez. Talimat yazıldıktan sonra talimat mahkemesinin günü, adresi ve çağrı kayıtları izlenir. Tarafın fiziksel olarak hazır bulunması mümkün değilse kanunun yoklukta keşif hükmü, eksik dosya hazırlığının yerine geçmez. HMK m.290/2'ye göre keşif sırasındaki işlem ve beyanlar tutanağa yazılır, plan, çizim, fotoğraf gibi belgeler eklenir. Tutanakta yanlış parsel veya eksik nokta gösterimi varsa belirli kayıt gösterilerek düzeltme talebi yapılır.

Üçüncü kişinin bulunduğu yerde inceleme

Keşif konusu üçüncü kişinin kullanımındaki işyeri veya taşınmazdaysa HMK m.291 hükümleri gözden geçirilir. Kanun tarafların ve üçüncü kişilerin keşif kararına uyma yükümlülüğünü düzenler; üçüncü kişinin keşfi için uygun zaman ve yerin bildirilmesine ilişkin kuralı da içerir. Dilekçede üçüncü kişinin kim olduğu, yer üzerindeki bağlantısı ve iletişime elverişli doğrulanmış adres belirtilir. Kişinin rızası önceden alınmış gibi yazılmaz. Üçüncü kişinin tanıklıktan çekinme sebeplerine dayalı özel hükmü de vardır. Bu nedenle bir taşınmaza girilmesiyle ilgili başvuru, sadece “kapı açılsın” talebi şeklinde değil, kanundaki hak ve usuller gözetilerek hazırlanır. Mahkeme kararının kapsamı aşılmaz.

Gider ve talimatın uygulanması

Keşif yapılması ücret, ulaşım ve bilirkişi gideri doğurabilir. Somut dosyadaki avans ara kararı, istenen miktar ve yatırma süresi incelenir; ücret ve tarife tutarları yıllara göre değiştiğinden bu örneğe sabit bir rakam yerleştirilmez. Avansın yatırıldığına dair kayıt yoksa ödeme yapılmış gibi yazılmaz. Talimat mahkemesine gidecek belgeler ve inceleme kapsamı davaya bakan mahkemenin ara kararıyla netleşir. Talimat cevabı geldiğinde tutanak, ekler ve varsa rapor ayrı ayrı incelenir. Bir raporun gönderilmiş olması tüm istenen noktaların incelendiğini göstermez. Eksik kalan belirli bölüm için açıklama veya tamamlatma talebi somut gerekçeyle yapılır; aynı keşfin gerekçesiz tekrarı istenmez.

Word dilekçesini dosyaya nasıl uyarlamalı?

Düzenlenebilir Word örneği, henüz keşif kararı verilmemiş ve yargı çevresi dışındaki yerde keşif istenen dosya içindir. Mahkeme adı, esas numarası, taraf sıfatı, açık adres, yargı çevresi gerekçesi, incelenmesini istediğiniz vakıa ve belge listesi doldurulur. Keşif kararı daha önce verilmişse dördüncü açıklama ile sonuç bölümü mevcut kararın tarihi ve sınırlarına göre yeniden yazılır; “henüz karar verilmemiştir” cümlesi bırakılmaz. Büyükşehir sınırı somut yer bakımından değerlendirilir. Eksik bilgi bulunduğunda kurgu tarih veya yer uydurulmaz; dosya ve resmî kayıttan doğrulanır. Dilekçe, talimat mahkemesinin nihai uyuşmazlığı çözmesini istemez. İmza ve ekler, gerçekten mahkemeye gönderilecek nüshayla uyuşur.

İstinabe yoluyla keşif talep dilekçesi

Aşağıdaki metin, mahkemenin yargı çevresi dışındaki keşif konusu hakkında ilk keşif kararının ve istinabenin istendiği dosya örneğidir. Büyükşehir belediyesi sınırı içindeki doğrudan keşif olanağı somut dosyada ayrıca değerlendirilir. Keşif kararı verilmiş dosyada bu metin aynen sunulmaz; ara kararın uygulanmasına yönelik ayrı bir istem kurulur.

İstinabe yoluyla keşif talebi Word indir

Dosyanın gerçek yer ve mahkeme bilgilerini tamamlayın; koşulları oluşmayan alternatifleri silin. İndirilebilir dosya, yukarıdaki dilekçenin düzenlenebilir Word sürümüdür.

İstinabe Yoluyla Keşif Dilekçesini Word Olarak İndir

Keşif talebiyle delil tespiti başvurusu karıştırılmamalı

Devam eden davadaki keşif talebi ile dava açılmadan önce veya dava sırasında delilin korunması amacıyla başvurulabilen delil tespiti aynı işlem değildir. HMK m.400 ve devamı delil tespitinin koşullarını ayrıca düzenler. Bu Word dosyası yürüyen hukuk davasında keşfin başka yargı çevresinde nasıl icra edileceği içindir. Delilin kaybolma tehlikesine dayalı ayrı başvuru gerekiyorsa o talebin hukuki yararı, görevli mahkeme ve inceleme kapsamı ayrıca değerlendirilir. İki başvurunun birbirinin yerine geçirildiği bir dilekçe, hangi kararın talep edildiğini belirsizleştirir. Dosya açılmış ve keşif kararı verilmişse bu kararın uygulanması takip edilir.

Talimat sonucunda hangi kayıtlar kontrol edilir?

Talimat mahkemesinden dönen evrakta dosya numarası, keşif yeri, günü, hazır bulunanlar, yapılan işlem ve ekler kontrol edilir. Bir taşınmazın yalnız dışarıdan fotoğraflanmış olması, mahkemenin içerideki belirli ayıbı incelediği anlamına gelmez. Teknik rapor varsa hangi belgelerin kullanıldığı, ölçüm noktası ve keşif tutanağıyla tutarlılığı incelenir. Hata saptanırsa “rapor eksik” demek yerine ilgili sayfa, fotoğraf ve ara karardaki soru belirtilir. Tarafın kendi yazdığı keşif notu resmî tutanak yerine konulmaz. Talimat işleminin tamamlandığı tarih ile asıl mahkemenin dosyaya evrak giriş tarihi farklı olabilir; sonraki beyan takvimi dosyadaki tebligat ve kararlara göre belirlenir.

Göndermeden önce on kontrol noktası

Bir: Dava dosyası ve mahkeme doğru mu? İki: Keşif konusunun açık adresi doğrulandı mı? Üç: Yargı çevresi ayrımı belgelendi mi? Dört: Büyükşehir hükmü ayrıca okundu mu? Beş: HMK m.288'e uygun fiziksel inceleme ihtiyacı açık mı? Altı: İspat edilecek çekişmeli vakıa gösterildi mi? Yedi: Teknik uzmanlık konusu gerekçelendirildi mi? Sekiz: Talimatla gönderilecek kroki ve fotoğraf gerçekten mevcut mu? Dokuz: Önceki ara karar ve avans yükümlülüğü kontrol edildi mi? On: Word dosyasındaki bütün köşeli parantezler gerçek bilgiyle değiştirildi mi? Bu kontroller, yalnız dosyanın okunmasını değil, talimatın uygulanabilirliğini de sağlar. Yanlış yer bilgisi keşfin yanlış alanda yapılmasına yol açabilir.

Sık sorulan sorular

Resmî dayanak ve ilgili içerikler

• Adalet Bakanlığı HMK metni: m.194, 288–291.
• Keşfi hangi mahkeme yapar?
• Keşif yapılması talep dilekçesi
• Delil tespiti
• Dilekçe örnekleri

Adalet Bakanlığının Hukuk Muhakemeleri Kanunu metnindeki m.194, 288, 289, 290 ve gerektiğinde 291 başlıca dayanaklardır. Sitedeki “Keşfi hangi mahkeme yapar?” açıklaması maddelerin genel ayrımını; “Keşif yapılması talep dilekçesi” ise keşif kararının istenmesini ele alır. Bu içerikteki indirilebilir örnek, yargı çevresi dışı keşfin istinabe suretiyle yaptırılması için dosyaya sunulacak somut dilekçedir. Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin'dedir. Türkiye genelindeki hukuki süreç ve dosyalar Mersin merkezli yürütülür. Metin 28 Eylül 2026 tarihinde hazırlanmıştır.