İşveren Tatile Gidince Bakıcının Maaşı Kesilebilir mi? TBK 408

İşverenin tatile gitmesi, devam eden ev hizmeti sözleşmesindeki ücret borcunu tek başına kaldırmaz. Çalışmaya hazır işçinin hizmeti işveren tarafından kabul edilmiyorsa TBK 408 uygulanır. İşveren ücreti öder ve çalışılmayan bu dönemi sonradan ücretsiz ek çalışmayla tamamlatamaz. İşçinin bu engelleme nedeniyle tasarruf ettiği giderler ve kanunda belirtilen diğer kazançlar hesapta ayrıca değerlendirilir.

Seyahat bildirimi ücret borcunu sona erdirmez

Bakıcıya veya temizlikçiye ailenin bir süre evde olmayacağının bildirilmesi ile hizmet sözleşmesinin sona erdirilmesi farklı işlemlerdir. Sürekli hizmet ilişkisi devam ediyorsa işverenin geçici olarak hizmete ihtiyaç duymaması, sözleşmesel ücret borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İlk incelenecek belge seyahat programı kadar mevcut çalışma sözleşmesidir.

Gerçekten yalnız tek bir temizlik veya belirli bir gün için bağımsız iş kararlaştırılmış olması başka bir durumdur. Henüz üstlenilmemiş gelecekteki her iş için sürekli aylık ücret talebi kurulamaz. Düzenli iş görme borcu, kararlaştırılan çalışma günleri ve ücret sistemi belirlenmelidir.

Bu yazı, ev hizmeti niteliği belirlenmiş ve doğrudan TBK hizmet hükümlerine tabi çalışanı konu alır. Bir temizlik şirketinin kendi personelini konuta göndermesi veya bağımsız hizmet sunumu aynı ilişki değildir. Kimin işveren olduğu ve çalışanın hangi borcu üstlendiği dosyanın başlangıç noktasıdır.

TBK 408’in ücret koruması

TBK m.408, işverenin iş görme edimini kusuruyla engellemesi veya edimi kabulde temerrüde düşmesi halinde ücret ödeme yükümlülüğünü düzenler. Madde, bu sebeple yapılamayan hizmetin daha sonra işçiden yeniden istenmesini de yasaklar. Ücret, sadece evde fiilen bulunulan gün sayısına indirgenmez.

Kabulde temerrüt, işçinin gereği gibi sunulan ediminin kabul edilmemesi veya işverenin ifa için gerekli hazırlığı yapmaması yönünden TBK 106 ile birlikte değerlendirilir. İşçinin gerçekten çalışmaya hazır olması ve yerine getireceği hizmetin sözleşmeye uygunluğu belirlenmelidir. Hazır olmayan işçi ile hazır olduğu halde çağrılmayan işçi aynı durumda değildir.

İşverenin hizmete geçici olarak ihtiyaç duymaması, ekonomik sıkıntısı veya evde bulunmaması tek başına işçinin çalışma borcunu ihlal ettiği anlamına gelmez. Dosyada işin hangi nedenle görülmediği açıklanmalı; işverenin kararı, işçinin isteği ve bağımsız çalışma engelleri birbirinden ayrılmalıdır.

Çalışmaya hazır olma nasıl gösterilir?

Çalışan, kararlaştırılan günlerde görevini yerine getirmeye hazır olduğunu ve ücretli çalışma ilişkisinin sürmesini istediğini açıkça bildirmelidir. Mesajda işe giriş imkanı, görev planı ve dönüş tarihi sorulabilir. Bildirimin tarihi ile işverenin cevabı saklanır.

İşveren konuta gelinmemesini açıkça söylemişse, bu talimatın varlığı belgelenir. Çalışanın her gün kapıya gitmesi ile işini yapmaya hazır olduğunu ispatlaması aynı zorunluluk değildir. Ancak yalnız sonradan çalışmak isterdim demek yerine o dönemdeki gerçek iletişim ve çalışma imkanı gösterilmelidir.

Çalışanın kendi seyahati, hastalığı veya başka bir bağlayıcı işi nedeniyle sözleşmedeki hizmeti sunamayacak olması ayrıca değerlendirilir. İşverenin seyahatiyle aynı tarihe rastlayan her çalışmama dönemi otomatik olarak m.408 kapsamına girmez. Hangi engelin hangi gün etkili olduğu açıkça kaydedilmelidir.

Ev hizmeti istisnası ve altı iş günü kuralı

4857 sayılı İş Kanunu m.4/1-e ev hizmetlerini Kanunun kapsamı dışında bırakır. Doğrudan TBK hükümlerine tabi bu ilişkide, İş Kanunu m.22 ile düzenlenen altı iş günü içinde yazılı kabul sistemini hiçbir kapsam incelemesi yapmadan uygulamak doğru değildir.

Ücretli çalışma ilişkisinin askıya alınmasına ilişkin bir anlaşma ileri sürülüyorsa tarafların gerçek ve birbirine uygun iradeleri TBK 1 çerçevesinde incelenir. İşverenin tek taraflı olarak ücretsiz izin adı kullanması, karşılıklı anlaşmanın yerine geçmez. Belgenin başlığı kadar çalışan tarafından neyin kabul edildiği önemlidir.

4857 kapsamındaki işçilerin ücretsiz izne çıkarılması farklı kanuni sistemi açıklar. Ev hizmetinde ücret talebi kurulurken başvurunun temelinde TBK 408 bulunmalı; başka kapsam için hazırlanmış altı günlük süre, doğrudan hakkı düşüren veya kabul oluşturan bir süre gibi kullanılmamalıdır.

Gerçek ücretsiz izin anlaşmasının kapsamı

Taraflar çalışma ve ücret borcunun belirli dönem için askıda kalmasını gerçekten kararlaştırmışsa, anlaşmanın başlangıcı, bitişi ve hangi hakları kapsadığı belirlenir. Çalışanın yalnız seyahatten haberdar olduğunu söylemesi ile ücret almamayı kabul etmesi aynı açıklama değildir.

Ücretsiz dönem konusunda yazılı kayıt tutulması ispatı kolaylaştırır. Ücretin ödenmeyeceği, işçinin hangi tarihte döneceği ve varsa devam edecek menfaatler açıkça belirtilmelidir. Belirsiz bir tatil mesajı, bütün ayların ücretsiz geçirileceğini gösteren genel bir izin olarak yorumlanmamalıdır.

Anlaşmanın süresi dolduğunda çalışma iradesi ve işverenin kabulü tekrar değerlendirilir. Önceden kararlaştırılmış kısa askı dönemi, işverenin yeni seyahat kararlarıyla kendiliğinden uzamaz. Uzatma iddiası da gerçek irade ve belgeler üzerinden ortaya konulmalıdır.

Aile tatili yıllık izin olarak yazılabilir mi?

Ailenin evde bulunmadığı dönem ile çalışanın yıllık ücretli izni farklıdır. TBK 424 yıllık izin tarihini belirleme esaslarını, TBK 425 ise izin ücretinin önceden ödenmesini ve çalışırken para karşılığı feragat yasağını düzenler. Dönemin yıllık izin olup olmadığı bu kurallara göre belirlenir.

Çalışan görevden ayrılmış ve dönem gerçekten yıllık izin olarak belirlenmişse, kullanılan süre izin hesabında gösterilir. İşveren sonradan her seyahat gününü otomatik yıllık izin hanesine yazarak m.408 ücret uyuşmazlığını çözmüş olmaz. Hakkın kazanılması, izin planı ve fiilî kullanım kayıtları birlikte okunur.

Aileyle birlikte seyahate çıkan bakıcının hizmeti devam ediyorsa bu da sırf tatil bölgesinde bulunulduğu için yıllık izin değildir. Yolculuk ve gidilen yerdeki görevler kaydedilir. İşverenin dinlenmesi, çalışan yönünden ücretsiz izin veya yıllık izin karinesi oluşturmaz.

Ücret hesabında hangi dönem esas alınır?

Önce TBK 401 uyarınca kararlaştırılmış ücret belirlenir. Aylık maktu ücret, düzenli çalışma günlerine göre belirlenen ödeme ve sonradan yapılan ücret artışları ayrı kaydedilir. Tartışmalı döneme ait ücret yerine yıllar sonraki son ücretin bütün geçmiş aylara uygulanması doğru hesap değildir.

Çalışılmayan günlerin tarihi, işverenin kabul etmeme talimatı ve sözleşmenin o günlerde devam edip etmediği bir tabloda gösterilir. Yapılmış banka ödemeleri ve nakit ödemeler ilgili aya işlenir. İşverenin farklı bir aya ait eski ücret borcunu ödemesi, tartışmalı seyahat döneminin de ödendiğini kendiliğinden göstermez.

Hesapta sözleşmesel ücretin ödeme günü de belirtilir. Ücretin doğmuş olması, bütün dönemlerin aynı tarihte muaccel olduğu anlamına gelmez. Düzenli ödeme kaydı ve varsa ücret pusulası, hangi borcun ne zaman ödenmesi gerektiğini gösterir. Tahsil edilen miktarlar ilgili dönemle eşleştirilerek kalan alacak belirlenir.

Ücretin yanında ayrıca ödenen görev giderleri varsa bunların gerçekten doğup doğmadığı incelenir. Yapılmayan bir harcamanın masraf iadesi ile temel ücret farklıdır. Bununla birlikte işveren, her yan ödemeyi kendiliğinden tasarruf edilmiş gider sayarak sözleşmesel ücreti azaltamaz.

TBK 408 uyarınca hangi indirimler yapılır?

M.408, işçinin engelleme sebebiyle yapmaktan kurtulduğu giderlerin, başka iş yaparak kazandığı veya kazanmaktan bilerek kaçındığı yararların ücretinden indirilmesini öngörür. Bu kalemler belgeli ve ilgili dönemle bağlantılı olmalıdır. Kanundaki indirim, işverenin uygun bulduğu genel bir ücret indirimi değildir.

İndirim iddiası hangi tutarın hangi sebebe dayandığını göstermelidir. Aynı gider veya kazanç iki kez düşülmemelidir. İşçinin çalışma ilişkisi öncesinden beri elde ettiği ve engellemeden bağımsız geliri, yalnız başka gelir bulunduğu için otomatik mahsup konusu yapılamaz.

Başka evde çalışılan dönemin kazancı

İşçi, işverenin hizmeti kabul etmediği dönemde başka bir iş yapmışsa gerçek çalışma tarihleri ve elde ettiği gelir belirlenir. TBK 408’in amacı, engelleme nedeniyle aynı zaman için oluşan ekonomik hesabın doğru kurulmasıdır. Bütün yılın başka kazançları tek toplam halinde düşülmemelidir.

İkinci işin hangi günlerde yapıldığı önemlidir. Önceden beri sürdürülen ve ilk işin saatleriyle çakışmayan bağımsız çalışma ile engelleme sayesinde yapılabilen yeni çalışma aynı olgu değildir. İşveren, mahsup iddiasını bu bağlantıyı açıklayarak ileri sürmelidir.

Başka işte çalışmanın ilk hizmet ilişkisine etkisi de ayrıca değerlendirilir. İşçinin sadakat borcu TBK 396’ya dayanır; ancak bu borç, işverenin her kişisel kazanca el koyması anlamına gelmez. Ücret hesabı, gerçek kayıtlar ve sözleşmesel yükümlülükler birlikte ele alınarak kurulmalıdır.

Çalışılmayan günler daha sonra ücretsiz tamamlatılamaz

TBK 408 açıkça, işverenin bu sebeple yerine getirilmeyen hizmeti işçiden daha sonra istemeyeceğini düzenler. İşveren ücret ödemekle yükümlü olduğu kabul etmeme dönemini geleceğe devredilmiş bir çalışma borcu gibi kaydedemez. Sonraki ayın ücretli hizmeti kendi sözleşme dönemine aittir.

Dönüşten sonra olağan programın dışında yeni çalışma isteniyorsa bunun ücret ve süre hükümleri ayrıca değerlendirilir. Önceki ay tatildeydik, şimdi ücretsiz ek gün çalışmalısın talimatı m.408’in bu yasağını aşamaz. İşçi daha önceki dönem için borçlu iş günü gibi gösterilmemelidir.

Tarafların geleceğe yönelik gerçek çalışma düzeni değişikliği yapmasıyla geçmiş temerrüt dönemini karşılıksız telafi ettirmesi farklıdır. Yeni düzenin başlangıcı, süresi ve ücreti açık olmalıdır. Geçmişe ait ücret hakkı yeni planın içinde görünmez hale getirilmemelidir.

Yatılı çalışanın gıda ve barınması

İşçi işverenle birlikte ev düzeni içinde yaşıyorsa TBK 418’deki gıda ve barınak borcu da incelenir. İşverenin seyahat kararı ile çalışanın barınma ihtiyacının ne şekilde karşılanacağı açıkça belirlenmelidir. Aylık ücret hesabı, bu ayrı ayni edimleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Yatılı çalışanın gıda ve uygun barınak hakkı bu edimlerin kapsamını ele alır. Çalışanın kendi tercihiyle başka yerde kalması, işverenin konutu kapatması ve tarafların anlaşması farklı olgulardır. Her birinin tarih ve kapsamı kayıt altına alınmalıdır.

Seyahat döneminde yapılan gerçek giderler ileri sürülüyorsa hangi borçtan kaynaklandığı gösterilir. Aynı konaklama veya ulaşım gideri hem temel ücretin içinde var kabul edilip hem ayrıca ikinci kez istenmemelidir. Ücret, gider ve ayni edimlerin ayrı satırlarda tutulması bu karışıklığı önler.

Avans ile doğmuş ücret alacağı farklıdır

İşverenin kabulde temerrüdü nedeniyle doğan ücret talebi, yalnız bir avans veya yardım istemi değildir. TBK 408’in koşulları oluşmuşsa işverenin ücret borcu vardır. İşçinin ödeme istemesi sırf o dönemde fiilî hizmet görülmediği gerekçesiyle bağış talebi gibi karşılanamaz.

Öte yandan henüz ödeme günü gelmemiş ücret için zorunlu ihtiyaç nedeniyle avans istenmesi TBK 406’nın ayrı konusudur. İşçinin ücret avansı talep etmesinin koşulları bu ayrımı açıklar. Avans verilmişse sonraki ücret hesabında hangi döneme karşılık olduğu gösterilir.

İşverenin küçük bir ödeme yapması, bütün dönem ücretinin ödendiği anlamına gelmez. Tutar, tarih ve açıklama birlikte değerlendirilir. Çalışanın parayı alması da kalan alacaktan vazgeçtiğinin otomatik kanıtı değildir; ibra iddiasında TBK 420’nin koşulları ayrıca korunur.

Sözleşmenin gerçekten sona erdirilmesi

İşveren artık hizmet almak istemediğini açıkça bildirmişse, geçici kabul etmeme ile fesih ayrılmalıdır. Belirsiz süreli hizmet sözleşmesinde TBK 431–432 bildirim düzenini, haklı nedenle derhal fesihte TBK 435 koşulları düzenler. Seyahat mesajının bütün içeriği ve sonraki davranışlar birlikte incelenir.

Geçici olarak gelme denilmesi her durumda kesin fesih sayılmaz. Buna karşılık tarafların hizmeti tamamen bitirdiği açık belgelerle ortaya çıkmışsa, sözleşme sonsuza kadar sürüyormuş gibi ücret hesabı kurulamaz. Sona erme tarihi ücret talebinin dönemini ve ayrıca doğacak fesih taleplerini etkiler.

Çalışanın kendi fesih iradesi de açık olmalıdır. Yalnız ücret istemi ile ilişkiyi bitirme açıklaması birbirinden ayrılır. İşverenin kararına katılmadığını söyleyen her mesaj, çalışan tarafından istifa edildiği biçiminde kaydedilmemelidir.

Deliller ve başvuru dosyası

Çalışma sözleşmesi, düzenli günleri gösteren takvim, işverenin seyahat ve gelmeme bildirimi, işçinin çalışma iradesi, ücret dekontları ve mahsup iddiasına ait belgeler birlikte toplanır. Engellemenin başlangıcı ve bitişi tek zaman çizelgesinde gösterilir. Hukuka uygun elde edilmiş özgün mesajlar korunur.

HMK m.190 ve199 uyarınca iddia ve savunmaya temel olan olgular ve elektronik belgeler değerlendirilir. İşverenin yurt dışında olduğunun bilinmesi tek başına bütün ücret hesabını kanıtlamaz; işçinin sözleşmesel çalışma borcu ve hazır oluşu da gösterilmelidir.

7036 sayılı Kanun m.3 ve5/1-a, bu hizmet ilişkisinden doğan ücret davasında arabuluculuk ve iş mahkemesi düzenini belirler. Başvuruda dönem, sözleşmesel ücret, yapılan ödeme ve tartışmalı indirim ayrı gösterilir. M.3/17 uyarınca arabuluculuk başvurusu ile son tutanak arasındaki sürede zamanaşımı durur.

Evde üretim yapan işçide neden ayrı hüküm vardır?

TBK 461 anlamındaki evde hizmet sözleşmesi, işçinin kendi evinde veya seçtiği yerde işverenin verdiği üretim işini yapmasına ilişkindir. Bu tipte ürünü kabul etmeme ve çalışmanın engellenmesi için TBK 467 özel düzenleme getirir. Evin günlük yaşamına yönelik bakıcı veya temizlikçi hizmetiyle aynı kavram değildir.

Evde üretimde hizmet sözleşmesinin özel kuralları bu farklı kapsamı açıklar. İşin konutta görülmesi, tek başına m.467 uygulanmasını sağlamaz. Üretim sonucunun teslimi ile ev hizmeti görevlerinin yerine getirilmesi hukuki nitelik bakımından ayrılmalıdır.

Doğru kapsam seçimi, çalışılmayan dönemin ücretini hesaplarken özel koşulların yanlış ilişkiye taşınmasını önler. Dosyada hizmetin konusu ve sürekliliği açık yazıldığında hem TBK 408’in şartları hem varsa başka özel hüküm denetlenebilir hale gelir.

Sık sorulan sorular

İşveren tatile gidince bakıcının maaşı kesilir mi?

Devam eden hizmet ilişkisinde işçi çalışmaya hazırken işveren hizmeti kabul etmiyorsa TBK 408 ücret borcunu korur. Seyahat tek başına ücret borcunu sona erdirmez. Gerçek ücretsiz izin anlaşması veya sözleşmenin sona ermesi ayrıca belirlenir.

Ev sahibi gelme dediyse çalışmaya hazır olduğumu bildirmeli miyim?

Hazır oluşun ve hizmetin kabul edilmediğinin belgelenmesi gerekir. Görev planını ve çalışma imkanını soran tarihli bildirimler önemlidir. Açık gelmeme talimatı varsa bu kayıt saklanır; yalnız sonradan çalışmak isterdim demek yeterli ispat sayılmamalıdır.

Ailenin tatili otomatik ücretsiz izin olur mu?

Hayır. İşverenin seyahat kararı karşılıklı askı anlaşmasının yerine geçmez. TBK 1 çerçevesinde gerçek iradeler, dönem ve ücret koşulu belirlenir. Yalnız seyahatten haberdar olmak, ücret almamayı kabul etmekle aynı değildir.

Ev hizmetinde ücretsiz izne itiraz için altı iş günü mü vardır?

Altı iş günü sistemi 4857 m.22’ye aittir. M.4/1-e nedeniyle doğrudan TBK’ya tabi ev hizmetine kapsam incelemesi olmadan taşınamaz. Ücret uyuşmazlığında TBK 408 ve gerçek anlaşmanın koşulları esas alınır.

Çalışılmayan günler dönüşte ücretsiz tamamlatılabilir mi?

TBK 408, işverenin bu nedenle yerine getirilmeyen hizmeti daha sonra istemesini yasaklar. Sonraki dönemdeki yeni çalışma kendi ücret ve süre koşullarıyla değerlendirilir. Geçmiş kabul etmeme dönemi ücretsiz iş günü borcu yapılamaz.

Başka evde kazanılan para ücretten düşülür mü?

TBK 408, engelleme dönemiyle bağlantılı başka iş kazancının indirilmesini düzenler. Gerçek tarih ve tutar gösterilmelidir. Engellemeden bağımsız bütün kişisel gelirler veya önceki kazançlar tek toplam halinde otomatik düşülemez.

İşveren başka iş bulabilirdin diyerek bütün ücreti silebilir mi?

Kanun kazanmaktan bilerek kaçınılan yararın indirimini öngörür. Somut kazanç imkanı ve bilinçli kaçınma açıklanmalıdır. Soyut biçimde başka iş bulunabileceğini söylemek, bütün ücretin sıfırlanması için yeterli hesap değildir.

Aileyle seyahat eden bakıcı izinli sayılır mı?

Bakım veya başka hizmet devam ediyorsa yalnız yolculuk yapmak izin kullanımını göstermez. Görevler, çalışma süreleri ve izin olarak gerçekten ayrılan dönem belirlenir. İşverenin tatiliyle çalışanın yıllık izni ayrı hukuki olaylardır.

Tatil döneminde ödenen küçük tutar kalan maaşı kapatır mı?

Ödemenin hangi borç ve döneme ait olduğu belirlenir. Kısmi ödeme gerçek bakiyeden düşülür; kalan tutarın otomatik silindiği kabul edilemez. İbra iddiası varsa TBK 420’nin özel koşulları ayrıca uygulanır.

Bu ücret için hangi mahkemede dava açılır?

7036 m.5/1-a, TBK hizmet sözleşmelerinden doğan işçi ve işveren uyuşmazlıklarını iş mahkemesi kapsamında düzenler. M.3’teki ücret davasından önce arabuluculuğa başvurulur. Dönem, ödeme ve indirim kalemleri başvuruda ayrı gösterilir.