İsviçre AG Türk Limited Genel Kurul Kararını İptal Ettirebilir mi? TTK 622 ve Üç Ay

Kısa Özet

1. İsviçre AG’nin Türk limited şirketle uyuşmazlığında hangi kararlar tartışılır?

İsviçre’de kurulu bir anonim şirketin Türkiye’deki limited şirkete ortak olması, ortaklıktan doğan bütün uyuşmazlıkların İsviçre hukuku altında çözüleceği anlamına gelmez. Türk limited şirketinin genel kurul kararlarının hukuki geçerliliği bakımından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uygulanır. Şirketin genel kurulu pay oranlarını, müdür seçimini veya şirketin yönetimiyle ilgili başka önemli kararları almış olabilir. İsviçreli ortak kararın hukuka aykırı olduğunu ileri sürüyorsa önce kararın türünü, alındığı tarihi ve kendi ortak sıfatını ispatlamalıdır.

Karar aleyhine iptal davası açılabilmesi ile kararın yokluk veya butlan nedeniyle hükümsüz olduğunun ileri sürülmesi birbirinden ayrıdır. TTK m. 622 anonim şirketin genel kurul kararlarının iptali ve butlanına ilişkin hükümlerin limited şirketlere kıyas yoluyla uygulanacağını açıkça öngörür. Böylece limited şirket ortakları için özel bir inceleme yolu açılır. Ancak karara karşı hangi hukuki iddianın ileri sürülebileceği dosyada bulunan somut aykırılığa göre belirlenir.

2. TTK m. 622 neden temel kanun maddesidir?

TTK m. 622, limited şirket genel kurul kararlarının hükümsüzlüğü ve iptali konusunda anonim şirket hükümlerine açık kıyasen uygulama gönderimi yapar. Bu nedenle genel kurul kararının iptalinde TTK m. 445–446, butlanında ise m. 447 özellikle önemlidir. Şirketin İsviçre AG ortağı bakımından da öncelikle bu maddeler ve limited şirketin kendine özgü kuralları birlikte okunmalıdır.

Kıyas yoluyla uygulama, Türk anonim şirketinin bütün kurallarının sınırsız olarak limited şirkete taşınması demek değildir. İlgili hükmün limited şirket yapısı, genel kurul usulü ve ortakların haklarıyla uyumu değerlendirilir. İptal veya hükümsüzlük iddiası somut bir genel kurul kararına dayanmalıdır. Sırf İsviçreli ortağın azınlıkta bulunması veya şirket yönetimiyle görüş ayrılığı yaşaması, alınan her kararın iptal sebebi olduğunu göstermez.

3. TTK m. 445 ve üç aylık iptal süresi

TTK m. 445, kanuna, esas sözleşmeye veya özellikle dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararlarının, m. 446’da sayılan kişilerce karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde dava edilmesini düzenler. TTK m. 622 nedeniyle bu düzenleme limited şirkette de kıyasen uygulanır. Sürenin başlangıcı genel kurul kararının alındığı tarihtir; ortak kararın kendisine haftalar sonra iletildiğini söyleyerek kanundaki başlangıcı kendiliğinden değiştiremez.

İsviçre AG’nin Zürih’te veya Basel’de bulunması Türk Ticaret Kanunu’ndaki bu süreyi uzatmaz. Dava dosyası hazırlanırken genel kurul tarihi, son dava açma günü, tebligat ve başvuru belgeleri ayrı kayda alınmalıdır. Ticaret sicili ilanının veya e-posta bildiriminin tarihi ile karar tarihi farklı olabilir. Bu tarihler karıştırıldığında üç aylık kanuni süre kaçırılabilir. Hukukî güvenlik için her dosyada gerçek karar tarihi üzerinden ayrıca süre hesabı yapılır.

4. Toplantıda olumsuz oy kullanan ortağın durumu

TTK m. 446/1-a, toplantıda hazır bulunarak karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibinin iptal davası açabileceğini düzenler. Limited şirkete kıyasen uygulamada da İsviçreli ortağın bu maddede belirtilen duruma dayanması halinde olumsuz oy ve muhalefet kaydı önemli hale gelir. Yalnızca toplantı sonrasında kararı beğenmediğine ilişkin e-posta göndermesi, tutanak şartının kendiliğinden gerçekleştiğini göstermez.

Toplantı tutanağının doğru hazırlanması, oy dağılımının gösterilmesi ve temsilcinin muhalefetini açıkça kaydettirmesi bu nedenle önemlidir. Ortak adına katılan kişi İsviçre AG’yi usulünce temsil etmelidir. Toplantı sırasında gerçek usul durumu neyse dilekçede o açıklanır. Karara olumlu oy veren ortağın daha sonra aynı koşullarla m. 446/1-a’ya dayanacağı varsayılmaz.

5. Usulsüz çağrı halinde TTK m. 446/1-b farklıdır

TTK m. 446/1-b, toplantıya katılmış veya katılmamış olmasına ve olumsuz oy kullanıp kullanmamasına bakılmaksızın belirli ağır toplantı usulü aykırılıklarını ileri süren pay sahiplerine ilişkin özel düzenleme içerir. Çağrının usulüne uygun yapılmaması, gündemin gereği gibi ilan edilmemesi, yetkisiz kişilerin katılıp oy kullanması veya pay sahibinin katılma ve oy kullanmasının haksız engellenmesi bu kapsamda tartışılabilir.

Ancak maddede, ileri sürülen bu aykırılıkların kararın alınmasında etkili olduğu iddiası da aranır. Dolayısıyla İsviçre AG’nin yalnızca toplantı davetini zamanında görmediğini söylemesi bütün kararların kendiliğinden geçersizliğini doğurmaz. Davet usulü, toplantı kararı, oy sayısı, gündem ve aykırılığın karar sonucuna etkisi somutlaştırılır. Bu dava sebebi, toplantıda olumsuz oy kullanıp tutanağa muhalefet yazdırmaya dayanan m. 446/1-a yolundan farklıdır.

6. Şirket sözleşmesine aykırılık ve dürüstlük kuralı

TTK m. 445’in iptal nedenleri yalnızca açık kanun ihlaliyle sınırlı değildir. Şirket sözleşmesi hükümlerine ve dürüstlük kuralına aykırılık da kararın iptalinin incelenmesini gerektirebilir. Örneğin belirli çoğunlukla alınması gereken kararın daha düşük oy oranıyla alınması veya şirket sözleşmesindeki pay devri sınırlamasının göz ardı edilmesi somut aykırılık olarak tartışılabilir.

Bununla birlikte bir kararın İsviçre yatırımcının ekonomik beklentisini boşa çıkarması, tek başına dürüstlük kuralının ihlal edildiğini kesin göstermez. Kararın bütün ortaklara etkisi, gerekçesi, şirket sözleşmesi ve kanuni çoğunluk koşulları birlikte incelenir. Dava dilekçesinde yalnızca ‘haksızdır’ demek yerine hangi davranışın hangi kanuna veya sözleşme hükmüne aykırı olduğu açıklanmalıdır.

7. TTK m. 621 ile önemli karar nisapları

Limited şirket genel kurulunda bütün kararlar aynı oy nisabıyla alınmaz. TTK m. 621, önemli kararlar bakımından özel nisap hükümleri düzenler. Şirketin faaliyet konusunun değiştirilmesi, bazı ek yükümlülükler veya belirli önemli organizasyon kararlarında kanuni ağırlaştırılmış nisaplar gündeme gelebilir. Bu nedenle hangi kararın hangi çoğunlukla alınabileceği ayrı incelenmelidir.

İsviçre AG’nin pay oranı, toplantıya katılanlar, toplam oy hakları ve karar için gereken kanuni veya şirket sözleşmesindeki nisap ayrı cetvele bağlanır. Toplantıya gelen kişilerin oy sayısıyla toplam oy sayısını karıştırmak veya önemli karar için sıradan çoğunluk yeterliymiş gibi değerlendirmek hatalıdır. Nisap ihlali iddiası ancak doğru toplantı ve oy bilgileriyle ileri sürülebilir.

8. TTK m. 447: Butlan hangi konuda farklıdır?

TTK m. 447, pay sahibinin genel kurula katılma, asgari oy, dava açma ve kanundan kaynaklanan vazgeçilemez haklarını sınırlandıran; bilgi alma ve inceleme haklarını kanunen izin verilen ölçünün dışında daraltan veya şirketin temel yapısını ve sermayenin korunmasına ilişkin hükümleri bozan kararların batıl olmasına ilişkin başlıca düzenlemeleri içerir. TTK m. 622 uyarınca limited şirket için de kıyasen değerlendirme yapılır.

Butlan iddiası ile süreye bağlı iptal davasının aynı koşullara tabi olduğu varsayılmamalıdır. Bununla birlikte her küçük usul hatası da otomatik olarak butlan oluşturmaz. Hangi hakkın ne biçimde sınırlandırıldığı, kararın emredici hukuka etkisi ve şirketin temel yapısıyla ilişkisi araştırılır. Dilekçede sıradan iptal sebebiyle butlan iddiası birbirine karıştırılmamalıdır.

9. İsviçre AG toplantıya çağrılmadıysa hangi deliller gerekir?

İsviçre AG’ye gönderilmesi gereken genel kurul çağrısının hangi iletişim kanalı üzerinden ve hangi tarihte yapılması gerektiği TTK ile şirket sözleşmesine göre belirlenir. Çağrının gönderildiği adresin güncel olması, şirketin gerçek temsilcilerine bildirim yapılıp yapılmadığı ve gündemin usulünce açıklanması önem taşır. Yalnızca eski bir İsviçre adresine gönderilmiş yazının mevcut ortağı her durumda bağlayacağı sonucuna gidilemez.

Dava dosyasında çağrı evrakı, teslim kayıtları, şirketin kullandığı bildirim yöntemi, genel kurul gündemi ve toplantı tutanağı saklanır. İsviçreli şirketin kendisi yeni adresini bildirmemişse bunun olası hukuki etkisi de ayrıca değerlendirilir. Gerçekte gerçekleşmiş bildirimler ile iddia edilen bildirimler ayrıştırılır. Usulsüz çağrının kararın alınmasında etkili olduğu iddiası somut veriye bağlanır.

10. Genel kurul toplantısında İsviçre tüzel kişisi nasıl temsil edilir?

İsviçre AG veya GmbH’nin Türk limited şirket genel kuruluna katılan gerçek kişinin temsil yetkisi önemlidir. İsviçre ticaret sicilindeki imza yetkilisi, şirket kararları ve gerektiğinde vekâletname birbiriyle uyumlu olmalıdır. İsviçre Handelsregisterauszug kaydı tüzel kişiliğin ve temsil biçiminin doğrulanmasına yardımcı olur; Türk limited şirketindeki ortaklığın kendisi ayrıca belgelenir.

TTK m. 617 limited şirket genel kuruluna ilişkin düzenlemeler içerir. Temsilcinin toplantıda oy kullanması, muhalefetini tutanağa kaydettirmesi ve özel konularda hareket etmesi yetkilerinin kapsamı incelenir. İsviçre şirketinin her çalışanının veya ortağının otomatik olarak Türk iştirakte oy kullanma yetkisi bulunduğu söylenemez. Toplantıya yetkisiz kişinin katılması halinde bunun karar sonucuna etkisi TTK m. 446/1-b açısından ayrıca önem taşıyabilir.

11. MERSİS ve ticaret sicili kararı geçerli hale getirir mi?

Genel kurul kararının ticaret siciline sunulması veya ilan edilmesi, o kararın bütün hukuka aykırılıklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bazı şirket kararları bakımından tescil özel hukukî sonuçlar doğurabilir; ancak kanuna veya şirket sözleşmesine aykırılık iddiasını değerlendirmede karar türü ve kanuni hükümler önemini korur. TTK m. 622 kapsamında iptal veya butlan konusu olabilecek karar sırf sicilde görünmesi nedeniyle dokunulmaz hale gelmez.

İsviçre AG kararın sicile ne zaman işlendiğini kontrol ederken üç aylık iptal süresinin TTK m. 445’te karar tarihine bağlandığını unutmamalıdır. Sicil başvurusu, ilan ve genel kurul tarihi ayrı kayıtlardır. Kararın türüne göre sicil müdürlüğündeki belgeler, toplantı tutanağı ve ortaklık kayıtları birlikte incelenir.

12. TTK m. 614 bilgi hakkı ile karar iptali aynı dava değildir

İsviçre AG’nin Türk limited şirketinin bilançosuna ulaşamaması TTK m. 614 kapsamında bilgi alma ve inceleme uyuşmazlığı olabilir. Genel kurulun hukuka aykırı kararının iptalini istemek ise TTK m. 622 üzerinden m. 445 ve devamına dayanan ayrı dava yoludur. Bu nedenle yalnızca bilgi alamayan ortağın her genel kurul kararını otomatik iptal ettirebileceği sonucuna varılamaz.

Sitedeki İsviçre AG’nin bilgi alma ve hesap inceleme hakkı yazısı, müdürden talep, genel kurul ve mahkeme aşamalarını açıklar. Buradaki çalışma ise belirli genel kurul kararının kanuna veya şirket sözleşmesine aykırılığı, davacı sıfatı, üç aylık süre ve kararın hükümsüzlük sebepleri üzerine kuruludur. İki hukukî yolun gerektirdiği deliller ve talep sonuçları farklıdır.

13. Şirket merkezinin bulunduğu yerde dava

TTK m. 445, genel kurul kararlarının iptaline ilişkin davanın şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılmasını düzenler. İsviçre AG’nin Cenevre’de, Zürih’te veya başka bir ülkede yerleşik olması, Türk şirketinin genel kurul kararından doğan uyuşmazlığın mahkemesini tek başına değiştirmez. Şirketin güncel ticaret sicilindeki merkez bilgisi tespit edilmelidir.

Mersin’de merkezli bir Türk limited şirket hakkında dava hazırlanırken şirket unvanı, sicil numarası, merkezi, davacı ortak ve temsil bilgileri gösterilir. İşlem başka bir asliye ticaret mahkemesinin yargı çevresinde ise gerçek merkez kaydı dikkate alınır. Türkiye’de avukat aracılığıyla işlem yapılacaksa vekâletnamenin usulüne uygun düzenlenmesi gerekir; temsil belgesinin yurt dışından alınması ek tasdik incelemesi doğurabilir.

14. Üç ayın hesaplanması ve İsviçre’den gecikmeli bilgi gelmesi

Kararın alındığı gün ile İsviçreli ortağın kararı fiilen öğrendiği gün farklı olabilir. TTK m. 445 açıkça karar tarihini başlangıç olarak düzenlediğinden iptal davasında bu ayrım önem taşır. İsviçre’den gelen posta veya haberleşme gecikmesinin süreyi kendiliğinden uzattığı varsayılamaz. Hangi hukuki sebebe dayanılarak hangi usul yoluna başvurulabileceği ayrı incelenir.

Dava için takvim hazırlanırken genel kurul tarihinin resmî tutanakla belirlenmesi gerekir. Yanlış tarihli özet, ticaret sicilindeki başka bir ilan veya belirsiz e-posta bilgisi üzerinde süre hesabı kurulmaz. İsviçre AG’nin temsilci yetkisi ve dava dosyasını hazırlayacak belgeler, süre dolmadan incelenmelidir. Geç kalan iptal başvurusu önemli hak kaybı riski oluşturabilir.

15. Dava sürerken kararın uygulanması

Genel kurul kararına karşı dava açılması kararın bütün sonuçlarının kendiliğinden askıya alındığını göstermez. TTK m. 449, belirli koşullar altında mahkemenin dava konusu kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilmesine ilişkin düzenleme içerir. Bu konuda şirket yöneticilerinin görüşünün alınması ve somut şartların değerlendirilmesi önemlidir.

İsviçre AG bir sermaye işlemi veya müdür değişikliği kararının etkisini durdurmak istiyorsa yalnızca iptal dilekçesi verilmesini yeterli tedbir saymamalıdır. Kararın uygulama aşaması, doğabilecek zarar ve ilgili hukuki koruma şartları ayrıca değerlendirilir. Her davada yürütmenin geri bırakılmasının kesin olarak alınacağı yönünde sonuç vaat edilmez.

16. İsviçre AG’nin pay devri ve oy hakkı tarihi

İsviçre şirketi Türk limited payını yeni devralmışsa genel kurul kararı tarihinde gerçekten ortak olup olmadığı belirlenmelidir. TTK m. 595 pay devrinin şekli ve onayına; m. 598 sicile ilişkin prosedüre dair kurallar içerir. Kararın alındığı anda devrin henüz hukuken sonuçlanmamış olması, hangi kişinin toplantıya katılma ve dava açma hakkına sahip olduğunu etkileyebilir.

Mevcut İsviçre AG’nin limited pay devralma rehberi noter, genel kurul onayı ve tescil aşamalarını ayrıntılı ele alır. İptal dosyasında bunlar tekrar hukuki neden olarak değil, davacı ortak sıfatını kanıtlayan belgeler olarak incelenir. Ortaklık hakkının ne zaman kazanıldığı hakkında yalnızca ödeme dekontuna dayanarak kesin sonuca varılmaz.

17. Sermaye artırımı ve azınlık hakları

Genel kurul kararının sermaye artırımına ilişkin olması halinde oy nisabı, mevcut paydaşların hakları, şirket sözleşmesi ve kararın ekonomik etkisi ayrı değerlendirilir. İsviçreli ortağın pay oranının azalması, tek başına bütün sermaye artırımı kararlarını hükümsüz kılmaz. Ancak kanuna, sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırılık ileri sürülüyorsa bunun somut delili gösterilmelidir.

Yurt dışındaki ortağın sermaye artırımında haklarını kullanma meselesine ilişkin rüçhan ve sermaye artırımına katılım rehberi tamamlayıcıdır. Kararın geçersizliğini ileri sürmek için TTK m. 622, 445–447 ve limited şirkete özgü diğer hükümler değerlendirilir. Genel kurul toplantısı öncesindeki usul, karar nisabı ve ortaklara tanınan hakların türü önemlidir.

18. Dava dilekçesine hangi belgeler eklenmeli?

Başvuru öncesi İsviçre şirketinin güncel ticaret sicil belgesi, temsil yetkisi, Türk limited şirketin pay defteri ve ortaklık belgeleri, dava konusu genel kurul tutanağı, çağrı ve gündem evrakı toplanır. Toplantıya katılmışsa oy ve muhalefet kayıtları, katılmamışsa çağrı ve katılım engeline ilişkin deliller ayrı sınıflandırılır. Hangi karar maddesinin hangi kanun hükmünü ihlal ettiği açıkça belirtilmelidir.

İddia TTK m. 445 kapsamında süreli iptal mi, yoksa TTK m. 447 çerçevesinde butlan mı sorusu ayrıca yanıtlanır. Başka bir kararın veya önceki mahkeme dosyasının bulunması, uyuşmazlık üzerinde etkili olabilir. Tüm belgelerin ilk sayfalarıyla yetinmeyip tarih ve tam metinleri doğrulanmalıdır. Sadece ‘yabancı yatırımcı haksızlığa uğradı’ anlatımı, kanuni dava şartlarını tek başına karşılamaz.

19. Mersin’deki limited şirkette İsviçreli ortak: örnek olay

Zürih’te kurulu bir AG’nin Mersin’deki limited şirketin yüzde otuz hissesine sahip olduğunu düşünelim. Türk şirketi genel kurulunda ortakların çağrı ve oy düzeni tartışmalı biçimde yeni bir yönetim kararı alınmıştır. İsviçreli ortak toplantıya davet edilmediğini ileri sürmektedir. İlk olarak davet yöntemi, şirket sözleşmesi, genel kurul tarihi ve karara katılım bilgileri incelenir.

İddia çağrı eksikliğine dayanıyorsa TTK m. 446/1-b koşulları, usul ihlalinin kararın alınmasında etkili olup olmadığı ve üç aylık süre değerlendirilir. Toplantıya katılıp olumsuz oy vermişse m. 446/1-a kapsamında muhalefetin tutanağa geçirildiği gösterilir. Şirket merkezi yönünden TTK m. 445’teki mahkeme belirlenir. Dava açılmış olması kararın yürütülmesini otomatik durdurmadığından m. 449 ihtimali ayrı incelenir.

İsviçre AG’nin temsil ve ortaklık evrakı hazırlandıktan sonra usul iddiaları belgeye bağlanır. Türkiye’de şirketler hukuku ve yurt dışı müvekkil temsil hizmeti kapsamında somut karar ve toplantı kayıtları incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

İsviçre AG Türk limited şirket genel kurul kararını iptal ettirebilir mi?

TTK m. 622, anonim şirket genel kurul kararlarının iptal ve butlan hükümlerini limited şirketlere kıyasen uygular. Davacı sıfatı ve somut iptal sebebi incelenmelidir.

Genel kurul iptal davası süresi kaç ay?

TTK m. 445’e göre karar tarihinden itibaren üç aydır.

Dava hangi mahkemede açılır?

TTK m. 445, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesini gösterir.

Toplantıda olumsuz oy veren ortak ne yapmalı?

TTK m. 446/1-a kapsamında olumsuz oyunu ve muhalefetini toplantı tutanağına geçirtmelidir.

Toplantıya hiç çağrılmayan ortak dava açabilir mi?

TTK m. 446/1-b kapsamında çağrı ve diğer usul aykırılıkları ile bunların kararın alınmasında etkili olduğu iddiası değerlendirilir.

İsviçre’de olmak üç aylık süreyi uzatır mı?

İsviçre’de ikamet, TTK m. 445’teki karar tarihine bağlı süreyi kendiliğinden uzatmaz.

TTK 622 limited şirkete neyi uygular?

Anonim şirket genel kurul kararlarının butlanına ve iptaline ilişkin kanun hükümleri kıyas yoluyla limited şirkete uygulanır.

Butlan ile iptal aynı mı?

Hayır. TTK m. 447’deki batıl kararlarla TTK m. 445 uyarınca dava süresine tabi iptal nedenleri ayrı değerlendirilir.

Sicile tescil edilen karar iptal edilemez mi?

Sicil işlemi her hukuka aykırılığı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kararın türü ve kanuni koşullar değerlendirilir.

Dava açılması kararın yürütülmesini durdurur mu?

Dava açılması kendiliğinden durdurma anlamına gelmez. TTK m. 449 kapsamındaki mahkeme tedbiri koşulları ayrıca değerlendirilir.

İsviçre şirketi vekil aracılığıyla oy kullanabilir mi?

Türk limited şirkette ortak olan yabancı tüzel kişinin temsil yetkisi ve genel kurul usulü doğrulanarak vekâleten işlem değerlendirilebilir.

Payı henüz devralan İsviçre AG dava açabilir mi?

Karar tarihinde ortaklık sıfatı ve davacı sıfatına ilişkin TTK m. 595–598 ile 446 koşulları incelenmelidir.

Resmî mevzuat ve kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — TTK 445–449 ve 621–622
• Türkiye Büyük Millet Meclisi — Türk Ticaret Kanunu metni
• İsviçre Federal KOBİ Portalı — Ticaret Sicili ve şirket kaydı
• 5718 sayılı MÖHUK — yabancı tüzel kişi ve milletlerarası usul

Yazar

Avukat Halil BAKIRCI — Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin ve İstanbul ofisleri. İsviçreli ortakların Türk şirketleriyle ticari uyuşmazlıkları konusunda Türkiye genelinde temsil ve hukuki danışmanlık. +90 552 224 43 66. Yazı genel hukukî bilgilendirmedir; kararın ve toplantı usulünün belgeleri incelenmeden kesin dava sonucu öngörülemez.