İdari Eylem Nedeniyle Tazminat Davası Açmadan Önce İdareye Başvuru Şart mı? İYUK m.13 | 2026

İYUK m.13 Ne Düzenler?

İYUK m.13, idari eylemler nedeniyle hakları ihlal edilen kişilerin açacağı tam yargı davalarında ön başvuru ve süre sistemini düzenler. Kişi önce zarara yol açan idareye başvurarak hakkının yerine getirilmesini, çoğu kez maddi ve/veya manevi zararının giderilmesini talep eder.

Bu başvuru, dava şartı niteliğinde önemli bir usul işlemidir. İdari eylemden doğan zarar için idareye başvurmadan doğrudan dava açılması hâlinde mahkeme İYUK’un usul hükümleri çerçevesinde dilekçeyi ilgili idari mercie tevdi edebilir; ancak süre kaybı riskini önlemek için başvurunun baştan doğru yapılması gerekir.

Maddenin amacı, idareye zararı yargılamaya gerek kalmadan giderme fırsatı vermek ve uyuşmazlığın kapsamını netleştirmektir. Başvuruda zarar kalemleri ve miktarları mümkün olduğunca açık gösterilmelidir.

m.13 sistemi yalnız “tazminat istiyorum” denilen her uyuşmazlığa uygulanmaz. Zarara sebep olan hukuki olgunun idari işlem mi, idari eylem mi olduğu doğru belirlenmelidir.

İdari Eylem Nedir?

İdari eylem, idarenin kamu hizmetini yürütürken gerçekleştirdiği fiilî faaliyet veya hareketsizliktir. Belediyenin yol bakımını yapmaması, altyapı çalışması sırasında mala zarar verilmesi, kamu tesisinden kaynaklanan zarar, kamu hizmetinin fiilen yürütülmesi sırasında meydana gelen olaylar somut koşullara göre idari eylem niteliği taşıyabilir.

İdari işlem ise idarenin hukuki sonuç doğurmak amacıyla tek yanlı irade açıklamasıdır. Ruhsat iptali, atama, disiplin cezası veya kamulaştırma kararı gibi işlemler buna örnektir. İşlemden doğan zarar ile eylemden doğan zarar farklı usul yollarına bağlanmıştır.

Bir olayda hem işlem hem eylem birlikte bulunabilir. Örneğin kamulaştırma kararı bir idari işlem iken inşaat sırasında taşınmaza fiilî zarar verilmesi idari eylem niteliği taşıyabilir. Hangi zararın hangi olgudan doğduğu ayrıştırılmalıdır.

Yanlış nitelendirme başvuru ve dava sürelerinin yanlış hesaplanmasına yol açar. Bu nedenle dosyanın ilk analizi “zararın doğrudan kaynağı nedir?” sorusuyla başlamalıdır.

İYUK m.13’te Bir Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?

Kanuna göre idari eylemden zarar gören kişi, eylemi yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ilgili idareye başvurmalıdır. Uygulamada yalnız eylemin varlığının değil zarar ve zarar ile eylem arasındaki bağlantının öğrenilme tarihi önem taşıyabilir.

Örneğin altyapı çalışması sırasında bina duvarında aynı gün açık hasar oluşmuşsa eylem ve zarar aynı anda öğrenilebilir. Buna karşılık zararın teknik sonucu aylar sonra ortaya çıkıyorsa öğrenme tarihi farklı tartışılabilir.

Bir yıllık süre dava açma süresi değil, idareye zorunlu ön başvuru süresidir. Bu sürede başvuru yapılmazsa tam yargı talebinin süre yönünden reddi riski doğar.

Öğrenme tarihi mümkün olduğunca belgeyle desteklenmelidir. Hasar tespit tutanağı, hastane raporu, teknik rapor, sigorta kaydı, belediye tutanağı veya yazılı bildirim bu tarihin ispatında kullanılabilir.

Beş Yıllık Üst Süre Ne Anlama Gelir?

İYUK m.13, bir yıllık öğrenme süresinin yanında mutlak nitelikte bir üst süre öngörür: başvuru her hâlde idari eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır. Bu sınır, eylemin veya zararın geç öğrenilmesi durumunda dahi önem taşır.

Bir yıllık süre ile beş yıllık süre birlikte uygulanır. Kişi zararı eylemden dört yıl sonra öğrenmişse, sırf bir yıllık öğrenme süresi var diye beşinci yılı aşamaz. Kalan üst süre içinde başvuru yapmalıdır.

Süreklilik gösteren idari eylem veya devam eden zarar hâllerinde eylem tarihinin nasıl belirleneceği özel değerlendirme gerektirebilir. Tek seferlik olay ile sürekli kamu hizmeti kusuru aynı şekilde ele alınmaz.

Beş yıllık üst sınır nedeniyle eski olaylarda başvuru yapmadan önce olay tarihi kesinleştirilmelidir. Yaklaşık tarih üzerinden hareket etmek hak kaybına yol açabilir.

İdare Ön Başvuruya Kaç Günde Cevap Vermelidir?

İYUK m.13 sisteminde idare başvuruyu tamamen veya kısmen reddedebilir. Ret açıkça tebliğ edilirse dava süresi bu tebliği izleyen günden itibaren işler.

İdare başvuru hakkında otuz gün içinde cevap vermezse istek zımnen reddedilmiş sayılır. Otuz günlük sürenin bitiminden itibaren tam yargı davası için uygulanacak dava süresi hesaplanır.

İdareden yazılı cevap gelmesini aylarca beklemek güvenli değildir. Zımni ret oluştuğu anda dava süresi işlemeye başlayabileceğinden 30. gün takvimde ayrıca izlenmelidir.

Başvuruya kısmi ödeme veya kısmi kabul cevabı verilirse kalan zarar yönünden dava açma ihtiyacı devam edebilir. Ret edilen bölüm ve kabul edilen tutar dilekçede açıkça ayrılmalıdır.

İYUK m.12 ile m.13 Arasındaki Fark Nedir?

İYUK m.12, idari işlem nedeniyle kişisel hakkı doğrudan ihlal edilen kişinin iptal davası, tam yargı davası veya ikisini birlikte açabilmesine ilişkin sistemi düzenler. İYUK m.13 ise idari eylemden doğan zarar için idareye ön başvuruyu düzenler.

İşlemden doğan zarar için her durumda m.13’teki bir yıllık/beş yıllık ön başvuru sistemi uygulanmaz. Örneğin hukuka aykırı idari işlem nedeniyle mali kayıp doğmuşsa m.12 ve işlem dava süresi ön plana çıkar.

İdari eylemde ise ortada iptali istenebilecek hukuki işlem bulunmayabilir. Zarar fiilî faaliyet veya hizmet kusurundan doğmuştur. Bu durumda m.13 üzerinden idareye tazminat başvurusu yapılır.

Dosyada hem işlem hem eylem varsa talepler ayrı ayrı nitelendirilmelidir. Tek bir genel “idareye tazminat başvurusu” şablonu bütün uyuşmazlıkları çözmez.

Zarar Sonradan Ortaya Çıkarsa Süre Nasıl Hesaplanır?

Bazı idari eylemlerde zarar aynı gün ortaya çıkmaz. Sağlık zararının kalıcı etkisi sonradan belirlenebilir veya yapı hasarı zamanla görünür hâle gelebilir. Bu durumda zararın öğrenilme tarihi ve zararın kapsamının kesinleşmesi somut olayda önem taşır.

Yargısal uygulamada zarar, eylem ve illiyet bağının öğrenilmesi birlikte değerlendirilebilir. Buna rağmen m.13’teki beş yıllık üst sınır göz ardı edilmemelidir.

Zarar miktarı tam olarak belirlenemiyorsa başvuruda mevcut zarar açıklanıp belgeye bağlanabilir; sonradan gelişen zarar için miktar artırımının ve ek taleplerin usulü ayrıca değerlendirilir.

Sağlık olaylarında ilk rapor, tedavi süreci, maluliyet raporu ve kesin durum raporu tarihleri; malvarlığı zararında ekspertiz ve teknik tespit tarihleri kronolojik dosyalanmalıdır.

İYUK m.13 Ön Başvurusunda Neler Yazılmalıdır?

Dilekçede zarara yol açan idari eylem, olay tarihi, öğrenme tarihi, idarenin sorumluluğunun dayanağı, maddi ve manevi zarar kalemleri ile talep edilen tutar açıkça gösterilmelidir.

Maddi zarar belgelenmelidir. Fatura, gelir kaybı, onarım bedeli, tedavi gideri, ekspertiz veya diğer hesap belgeleri eklenebilir. Manevi tazminat talebinde olayın kişinin bedensel ve ruhsal bütünlüğü üzerindeki etkisi somut anlatılmalıdır.

Başvuru doğrudan sorumlu idareye yöneltilmelidir. Birden fazla idarenin sorumluluğu ihtimali varsa görev ve hizmet bağlantısı araştırılmalı; yanlış idareye başvurunun süre bakımından yaratacağı risk dikkate alınmalıdır.

Başvuru kaydı ve eklerin teslim edildiğini gösteren belge saklanmalıdır. KEP veya elektronik sistem kullanılıyorsa elektronik teslim kayıtları dosyaya konulmalıdır.

İdari Eylemden Doğan Tam Yargı Davası Nasıl Açılır?

İdarenin açık veya zımni reddinden sonra görevli ve yetkili idare mahkemesinde tam yargı davası açılır. Dava dilekçesinde İYUK m.3’teki zorunlu unsurların yanında m.13 ön başvuru kronolojisi açıkça gösterilmelidir.

Dava konusu tazminat miktarı ve zarar kalemleri ayrılmalıdır. Maddi tazminat hesap yöntemi açıklanmalı; manevi tazminatın dayandığı olaylar somutlaştırılmalıdır.

Hizmet kusuru, kusursuz sorumluluk veya sosyal risk gibi idarenin sorumluluk ilkelerinden hangisine dayanıldığı olayın niteliğine göre açıklanabilir. Mahkeme hukuki nitelendirmeyi re’sen yapabilse de olayların eksiksiz sunulması gerekir.

Dava açıldıktan sonra miktar artırımına ilişkin İYUK m.16/4 koşulları gündeme gelebilir. Talep artırımının harç, mahkeme teşekkülü ve vekâlet ücreti sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.

İdari Eylem Tazminatında Hangi Deliller Saklanmalıdır?

• Olay ve idari eylem tarihini gösteren tutanaklar.
• Zararın ilk öğrenildiği tarihi gösteren belgeler.
• Fotoğraf, video ve kamera kayıtları.
• Sağlık raporları, epikriz ve tedavi belgeleri.
• Ekspertiz, bilirkişi ve teknik tespit raporları.
• Fatura, onarım ve gelir kaybı belgeleri.
• İdareye yapılan m.13 başvuru dilekçesi.
• Başvurunun kayıt/teslim belgesi.
• İdarenin ret veya kısmi kabul cevabı.
• Zımni ret için 30 günlük süre hesabı.
• Olayla zarar arasındaki illiyet bağını gösteren belgeler.
• Varsa sigorta veya başka kurum ödemeleri.

İYUK m.13 Süre Kontrol Listesi

1. Zararın idari işlemden mi eylemden mi doğduğunu belirleyin.
2. Eylem tarihini belgeleyin.
3. Eylem ve zararı öğrendiğiniz tarihi ayrı kaydedin.
4. Bir yıllık öğrenme süresini hesaplayın.
5. Her hâlde beş yıllık üst sınırı kontrol edin.
6. İlgili idareye yazılı ön başvuruyu süre içinde yapın.
7. Maddi ve manevi zarar kalemlerini başvuruda açık yazın.
8. İdarenin açık ret cevabını ve tebliğini saklayın.
9. Cevap yoksa 30 günlük zımni ret tarihini hesaplayın.
10. Zımni veya açık ret sonrası dava süresini kaçırmayın.
11. Dava dilekçesine m.13 başvuru belgelerini ekleyin.
12. Zarar artıyorsa yeni tıbbi/teknik belgeleri dosyalayın.

İlgili İçerikler

• İdari dava dilekçesi – İYUK m.3
• İYUK m.10 zımni ret ve 30 günlük süre
• İYUK m.11 dava süresini durdurur mu?
• İdari yargı istinaf dilekçesi

Resmî Kaynaklar

• 2577 sayılı İYUK – m.3, m.7, m.12, m.13 ve m.16
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası – m.125

Sık Sorulan Sorular