Kamu İhale Sözleşmesinde Değişiklik Yapılabilir mi? 4735 m.15 Sınırları 2026

4735 m.15’in sözleşme değişikliği kuralı

Kamu ihale sözleşmesi, ihale dokümanında ilan edilen ve tekliflerin bu şartlara göre verildiği düzenlemelerin sözleşmeye dönüşmüş halidir. Bu nedenle sözleşme imzalandıktan sonra tarafların “anlaşarak” ihale sonucunu değiştirecek yeni şartlar kurması mümkün değildir. Kamu ihalesindeki eşit muamele ve rekabet ilkeleri, sözleşme aşamasında da korunur.

4735 m.15 bu katı yapıya sınırlı bir istisna getirir. Sözleşme bedeli aşılmamak ve taraflar karşılıklı anlaşmak şartıyla yalnız kanunda sayılan belirli konularda değişiklik yapılabilir. Madde, değişiklik yapılabilecek konuları açık biçimde sınırlar.

Bu nedenle m.15 yorumlanırken “kanunda yasaklanmamış her şey değiştirilebilir” yaklaşımı uygulanmaz. Tersine, yalnız kanunun açıkça izin verdiği alanlar değiştirilir.

Sözleşme bedeli artırılabilir mi?

M.15’in ilk şartı, sözleşme bedelinin aşılmamasıdır. Bu nedenle taraflar ek protokol yaparak aynı sözleşme kapsamında bedeli yükseltemez. Bedel artışı gerektiren ilave işler varsa bunun hukuki dayanağı m.15 değil, şartları mevcutsa 4735 m.24’tür.

Sözleşme bedelinin aşılmaması, sadece toplam rakamı koruyup kalem fiyatlarını keyfî biçimde değiştirme yetkisi de vermez. Teklif yapısını, fiyat dışı unsurları veya ihale sonucunu etkileyen ekonomik dengeyi bozan değişiklikler ayrıca hukuka aykırılık yaratabilir.

Fiyat farkı ise sözleşme bedelinin “keyfî artırılması” değildir. İhale dokümanında ve yürürlükteki fiyat farkı esaslarında öngörülen hesaplama ayrı hukuki rejime tabidir. M.15 ile fiyat farkı birbirine karıştırılmamalıdır.

Karşılıklı anlaşma şartı ne anlama gelir?

Kanun, idare ile yüklenicinin karşılıklı anlaşmasını zorunlu kılar. İdare m.15 kapsamındaki değişikliği tek taraflı dayatamaz; yüklenici de tek taraflı talebiyle sözleşmeyi değiştiremez. Değişiklik iki tarafın açık ve yazılı iradesine dayanmalıdır.

Kamu sözleşmelerinde ispat ve denetim gereği değişikliğin yazılı ek protokolle yapılması gerekir. Sözlü anlaşma, saha toplantısı notu veya e-posta yazışması sözleşmenin temel hükümlerini değiştirmek için yeterli görülmemelidir.

Ek protokolde dayanak madde, değişen hüküm, değişikliğin gerekçesi ve sözleşme bedelinin aşılmadığı açıkça gösterilmelidir.

İşin yapılma veya teslim yeri değiştirilebilir mi?

Evet. 4735 m.15/a, işin yapılma veya teslim yerinin değiştirilmesine izin verir. Örneğin idarenin fiziki yapılanmasının değişmesi veya malın teslim edileceği depoda zorunlu değişiklik olması halinde taraflar karşılıklı anlaşarak yeni yeri belirleyebilir.

Ancak yer değişikliği sözleşmenin ekonomik ve teknik niteliğini baştan sona değiştirecek boyuta ulaşmamalıdır. Yeni yer nedeniyle işin konusu, miktarı, temel teknik şartları veya maliyeti fiilen farklı bir işe dönüşüyorsa m.15 sınırı aşılır.

Yer değişikliği yüklenicinin maliyetini etkiliyorsa, sözleşme bedelinin m.15 kapsamında artırılamayacağı unutulmamalıdır. Taraflar değişikliği kabul ederken bu sonucu birlikte değerlendirmelidir.

İşin süresi değiştirilebilir mi?

M.15, işin süresinde değişikliği yalnız özel bir şartla mümkün kılar: işin süresinden önce yapılması veya teslim edilmesi. Yani madde yükleniciye sonradan genel bir süre uzatımı verme aracı değildir.

Taraflar işin daha erken tamamlanmasını kararlaştırıyorsa işin süresi buna göre kısaltılabilir ve ödeme şartları da yeni süreyle uyumlu hale getirilebilir. Buna karşılık gecikme, mücbir sebep veya idare kaynaklı nedenlerle süre uzatımı m.15’e değil, ilgili özel hükümlere dayanır.

Bu ayrım önemlidir. “Taraflar anlaştı, süreyi altı ay uzattık” biçimindeki bir işlem m.15’in lafzıyla bağdaşmaz. Süre uzatımının mücbir sebep, idarenin gecikmesi, iş artışı veya ilgili genel şartname gibi ayrı bir dayanağı bulunmalıdır.

Ödeme şartları değiştirilebilir mi?

Ödeme şartları tek başına serbestçe değiştirilemez. M.15/b, işin süresinden önce yapılması veya teslim edilmesi nedeniyle süre değişikliği yapıldığı durumda, bu süreye uygun olarak ödeme şartlarının değiştirilebileceğini düzenler.

Dolayısıyla ödeme planındaki değişiklik erken ifa ile bağlantılı olmalıdır. Yükleniciye ihale dokümanında bulunmayan yeni avans hakkı tanınması, ödeme vadelerinin rekabet sonucunu etkileyecek biçimde yeniden kurulması veya bedelin ekonomik yapısının değiştirilmesi m.15’in kapsamını aşar.

Ödeme değişikliği yapılırken kamu mali yönetimi, bütçe ve hakediş kuralları da korunmalıdır.

Hangi sözleşme değişiklikleri m.15’e göre yapılamaz?

Kanunun sınırlı sayımı nedeniyle aşağıdaki işlemler m.15’e dayanılarak yapılamaz: sözleşme bedelinin artırılması, işin konusunun başka bir işe dönüştürülmesi, ihale dokümanındaki temel yeterlik veya rekabet şartlarının sonradan değiştirilmesi, yüklenicinin başka kişiyle değiştirilmesi, genel süre uzatımı verilmesi veya fiyatların yeniden pazarlık edilmesi.

Bu işlemlerin bazıları başka kanun maddelerinde sınırlı şartlarla düzenlenmiştir. Örneğin yüklenicinin değişmesi m.16’daki sözleşme devri kurallarına, ilave iş m.24’e, mücbir sebep kaynaklı süre uzatımı m.10’a tabidir.

Başka bir maddede özel şartları bulunan işlemin m.15 üzerinden yapılması, özel hükmün dolanılması sonucunu doğurur.

Sözleşme değişikliği ile iş artışı arasındaki fark

İş artışı 4735 m.24’te düzenlenir. Öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu ilave iş çıkması, işin sözleşmeye esas proje içinde kalması ve asıl işten teknik veya ekonomik olarak ayrılmasının mümkün olmaması gibi şartlar aranır. Oran sınırları da sözleşme türüne göre ayrıca belirlenmiştir.

M.15 ise ilave iş yaptırma maddesi değildir. Sözleşme bedeli aşılmadan, yalnız yer ile erken ifaya bağlı süre ve ödeme şartlarında değişiklik yapılmasına izin verir.

Bu nedenle “sözleşmeyi değiştirdik” denilerek m.24’teki yüzde sınırları veya öngörülemezlik şartı bertaraf edilemez.

Sözleşme değişikliği ile sözleşme devri arasındaki fark

M.15’te sözleşmenin tarafları aynıdır; yalnız belirli hükümler değiştirilir. M.16’da ise sözleşmenin yüklenici tarafı değişir. Devir için zorunlu hal, ihale yetkilisinin yazılı izni, devralanın ilk ihale şartlarını taşıması ve üç yıllık devir kuralı aranır.

Sitedeki kamu ihale sözleşmesi devri rehberi m.16’yı ayrıntılı açıklar. Taraf değişikliği m.15’e dayanılarak ek protokolle yapılamaz.

Mücbir sebep nedeniyle sözleşme değişikliği yapılır mı?

Mücbir sebebin sonucu m.10 ve ilgili tip sözleşme/genel şartname hükümlerine göre süre uzatımı veya fesih olabilir. Mücbir sebep oluştu diye sözleşme bedeli veya işin konusu m.15 üzerinden serbestçe yeniden yazılamaz.

4735 m.10 mücbir sebep rehberi 20 günlük bildirim, belgelendirme ve süre uzatımı şartlarını açıklar.

İhale dokümanına aykırı ek protokol geçerli olur mu?

Kamu ihale sözleşmesi ihale dokümanının devamıdır. Ek protokol, kanunun emredici hükümlerini veya ihale dokümanında rekabetin temelini oluşturan şartları ortadan kaldıramaz. Tarafların karşılıklı imzası tek başına hukuka aykırı değişikliği geçerli hale getirmez.

Özellikle teklif fiyatını, teslimin esas niteliğini, garanti süresini, teknik şartnamenin temel performans kriterlerini veya cezaları yüklenici lehine rekabeti etkileyici ölçüde değiştiren protokoller dikkatle incelenmelidir.

Teknik şartname değiştirilebilir mi?

M.15 teknik şartnamenin serbestçe değiştirilmesine ilişkin genel yetki vermez. Teknik şartnamedeki bir düzenlemenin değiştirilmesi işin niteliğini, kalite seviyesini veya teklif fiyatını etkiliyorsa, ihale sırasında diğer isteklilerin teklif kararını da etkileyebilecek niteliktedir.

Bu nedenle teknik değişiklik ancak başka açık mevzuat dayanağı içinde ve ihale sonucunu bozmayacak kapsamda değerlendirilebilir. M.15’e dayanarak daha düşük kalite veya farklı iş kabulü yapılamaz.

Cezai şart veya gecikme cezası kaldırılabilir mi?

İhale dokümanı ve sözleşmede öngörülen gecikme cezasının sonradan tarafların anlaşmasıyla kaldırılması m.15’te sayılan değişiklik alanlarından değildir. Ceza uygulanmaması ancak mevzuatta öngörülen mücbir sebep, idare kaynaklı gecikme veya başka hukuki neden varsa söz konusu olur.

İdarenin m.15’e dayanarak yüklenici lehine ceza hükümlerini değiştirmesi kamu zararına ve sorumluluk tartışmasına yol açabilir.

Garanti süresi değiştirilebilir mi?

Garanti süresi m.15’te sayılan işin yeri, erken ifaya bağlı süre veya ödeme şartlarından değildir. İhale dokümanında belirlenen garanti süresinin sonradan yüklenici lehine azaltılması, teklif karşılaştırmasını ve kamu yararını etkileyebilir. Bu nedenle m.15 genel dayanak olarak kullanılamaz.

Ek protokol nasıl düzenlenmelidir?

Hukuka uygun değişiklik için önce m.15 şartlarının sağlandığı gerekçeli idari değerlendirmeyle tespit edilmelidir. Ardından tarafların karşılıklı anlaşmasını gösteren yazılı ek protokol hazırlanmalıdır.

Protokolde sözleşmenin tarih ve numarası, değişen madde, eski ve yeni düzenleme, değişikliğin kanuni dayanağı, sözleşme bedelinin aşılmadığı, yürürlük tarihi ve ödeme etkisi açıkça yazılmalıdır. Protokol sözleşmenin diğer hükümlerinin aynen devam ettiğini de belirtmelidir.

Yetkili imzalar ve varsa mali/teknik onay süreçleri tamamlanmadan fiili uygulamaya geçilmemelidir.

Sayıştay ve idari denetim açısından risk

Mevzuat dayanağı olmadan yapılan sözleşme değişiklikleri kamu zararına, sorumluluk ve ihaleyi dolanma tartışmalarına yol açabilir. Özellikle yüklenici lehine ekonomik avantaj yaratan ve rekabet sırasında öngörülmeyen değişiklikler denetimde yüksek risk taşır.

İdare, “işin devamı için pratik çözüm” yaklaşımı yerine her değişikliğin açık kanuni dayanağını dosyada göstermelidir.

Sözleşme değişikliği kontrol listesi

1. Değişiklik gerçekten m.15’te sayılan bir konu mu?
2. Sözleşme bedeli kesinlikle aşılmıyor mu?
3. İdare ile yüklenicinin karşılıklı yazılı anlaşması var mı?
4. Yer değişikliği işin niteliğini esaslı biçimde değiştiriyor mu?
5. Süre değişikliği işin erken tamamlanmasına mı dayanıyor?
6. Ödeme değişikliği erken ifa süresiyle doğrudan bağlantılı mı?
7. İş artışı varsa m.24 şartları ayrıca incelendi mi?
8. Mücbir sebep varsa m.10 uygulandı mı?
9. Taraf değişecekse m.16 devir hükümleri uygulandı mı?
10. Teknik şartname ve kalite seviyesi korunuyor mu?
11. Ek protokol rekabet sonucunu yüklenici lehine değiştirmiyor mu?
12. Gerekçeli idari onay ve bütün imzalar dosyada mı?

Sık Sorulan Sorular

Resmî mevzuat kaynağı

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun değişiklikler işlenmiş güncel metni Kamu İhale Kurumunun Kamu İhale Mevzuatı sayfasından kontrol edilmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →