Karşı Tarafın Delil Avansını Yatırma Dilekçesi | HMK 324

Kısa ve net cevap: HMK 324/2’ye göre bir taraf delil avansı yükümlülüğünü yerine getirmezse diğer taraf bu avansı yatırabilir. Başvuruda hangi ara karara, hangi delile ve hangi tutara ilişkin ödeme yapıldığı açıkça gösterilmeli; ödeme belgesi sunularak delilin toplanması işlemlerine devam edilmesi istenmelidir. Bu yol, kişinin kendi kaçırdığı ödeme süresini karşı taraf sıfatı varmış gibi kullanarak aşması anlamına gelmez.

Bu sayfa, karşı tarafın karşılamadığı delil giderini yatıran tarafın dosyaya yapacağı bildirime ve Word dilekçesine odaklanır. Dava açılırken alınan genel gider avansı, teminat ve kullanılmayan avansın iadesi farklı işlemlerdir. Kavramsal ayrım için gider avansı ile delil avansı arasındaki fark rehberi incelenebilir. Buradaki örnek, belirlenmiş bir delil avansının diğer tarafça ödenmesine ilişkindir.

HMK 324/2 hangi imkânı verir?

HMK 324/1, her tarafın yerine getirilmesini istediği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin sürede yatırmasını gerektirir. İkinci fıkra, yükümlülük yerine getirilmediğinde diğer tarafın avansı yatırabilmesini düzenler. Diğer taraf da yatırmazsa talep olunan delilin yerine getirilmesinden vazgeçilmiş sayılma sonucu gündeme gelir. Böylece avansın ödenmemesiyle ilgili değerlendirme yalnız ilk yükümlünün davranışına indirgenmez.

Bu imkânın kullanılmasında önce avansın hangi tarafa yüklendiği anlaşılmalıdır. Ara kararda davacı veya davalıya verilen ödeme görevi, dosya üzerindeki sıfatlarla eşleştirilir. Ödemeyi yapan kişinin o yükümlülük bakımından diğer taraf olduğu açıkça gösterilir. Birden fazla davacı veya davalı bulunan dosyada yalnız “biz yatırdık” denmesi yeterince açıklayıcı değildir; ödemeyi kimin yaptığı ve hangi kalemi karşıladığı belirtilir.

Hükmün resmî metni Adalet Bakanlığının yayımladığı Hukuk Muhakemeleri Kanununda bulunur. Güncel metin UYAP Mevzuat sistemindeki 6100 sayılı Kanun üzerinden de incelenebilir. Bu başvuruda 324/2 temel dayanak, kesin süre için 94 ve giderlerin son dağılımı için 326 tamamlayıcı hükümlerdir.

Hangi delilin gideri karşılanıyor?

Dilekçe, belirli bir delil işlemini işaret etmelidir. Mahkeme bir bilirkişi incelemesi, keşif veya tanığın dinlenmesi için avans belirlemişse ara kararın tarihi ve ilgili bendi yazılır. Birden fazla delil gideri aynı celsede belirlenmişse ödeme hangi işleme ait olduğu açıklanmadan topluca bildirilmez. Makbuzda yalnız dosya numarası bulunması, metinde delil işleminin açıklanmasını gereksiz kılmaz.

Delilin uyuşmazlıkla bağlantısı da kısa biçimde belirtilir. Amaç, mahkemenin daha önce belirlediği incelemenin hangi vakıayı aydınlatacağını hatırlatmaktır. Bu ödeme dilekçesi, dosyaya süresinden sonra yeni bir vakıa veya delil ekleme aracı olarak kullanılmamalıdır. Daha önce kabul edilmemiş bir incelemenin giderini kendiliğinden yatırmak, o incelemenin yapılmasına karar verilmiş olduğu anlamına gelmez.

HMK 196, delil gösteren tarafın karşı tarafın açık izni olmadan o delile dayanmaktan vazgeçemeyeceğini düzenler. Bununla birlikte açık vazgeçme bildirimi ile avansın yatırılmamasına bağlanan HMK 324 sonucu aynı işlem değildir. Başvuruda ödeme dayanağı doğrudan 324/2 olarak gösterilmeli; 196’nın tek başına bütün avans ve süre sorunlarını ortadan kaldırdığı ileri sürülmemelidir.

Ara karar ve kesin süre nasıl kontrol edilir?

HMK 94/2, hâkimin belirlediği kesin sürenin konusu olan işlemi duraksamaya yer vermeden açıklamasını ve uyulmamasının hukuki sonucunu tutanağa geçirerek ihtar etmesini düzenler. Bu nedenle ilgili ara karar bütünüyle okunmalıdır. Tutar, ödeme yükümlüsü, delil işlemi ve süre açık biçimde belirlenmiş mi soruları dosya kaydı üzerinden cevaplanır. Yalnız duruşma notuna veya tarafın hatırladığı rakama dayanılmaz.

Diğer tarafın ödeme yapmadığı da somut kayıtlarla kontrol edilir. Dosyadaki tahsilat kaydı, sunulmuş makbuzlar ve son ara kararlar birlikte incelenir. Henüz sisteme işlenmemiş ödeme olasılığı gerekçe gösterilerek kanıtlanmamış kesin ifadeler kullanılmamalıdır. Dilekçede karşı tarafın ödeme yapmadığı iddiasının hangi dosya durumuna dayandığı açık yazılır; mahkemenin güncel ödeme kayıtları üzerinden değerlendirme yapması istenir.

HMK 324/2, diğer taraf için bütün dosyalarda geçerli sabit bir ek süre rakamı yazmaz. Dosyada mahkemenin verdiği süre varsa buna uyulur. Avansın her aşamada ve sınırsız biçimde yatırılabileceği sonucu çıkarılamaz. Özellikle delilden vazgeçilmiş sayılmaya ilişkin karar verilmiş dosyada, sonraki ödemenin bu kararı otomatik ortadan kaldırdığı varsayılmamalıdır. Usulün mevcut aşaması ayrıca değerlendirilir.

Ödeme nasıl belgelenir ve yanlış dosya riski nasıl önlenir?

Ödeme, mahkeme dosyası için bildirilen resmî tahsilat bilgilerine göre yapılır. Dilekçedeki dosya yılı ve esas numarasıyla ödeme belgesindeki bilgiler aynı olmalıdır. Başka bir dosyaya yatırılan para, yalnız bu dosyaya makbuz sunulmasıyla doğru avansa dönüşmez. Yanlış kayıt varsa ilgili birim nezdinde düzeltme işlemi takip edilir ve mahkemeye durum açıkça bildirilir.

Makbuzda tarih, tutar ve tahsilat numarası okunabilir olmalıdır. Kısmi ödeme yapılmışsa toplam avansın tamamı yatırılmış gibi yazılmaz. Mahkemenin istediği tutarın bir kısmı dosyada zaten bulunuyorsa bakiye hesabı ara karar ve tahsilat kaydıyla ilişkilendirilir. Aynı ödeme hem önceki avans hem yeni tamamlama bedeli olarak iki kez hesaba katılmamalıdır.

Mahkemenin istediği delil avansı, karşı tarafın kişisel hesabına gönderilecek bir borç değildir. Paranın delil işlemi için dosyada kullanılabilir hâle gelmesi gerekir. Bilirkişiye veya tanığa doğrudan ödeme yapılması, mahkemenin belirlediği tahsilat ve görevlendirme düzeninin yerine geçirilmemelidir. Başvuru, dosyada gerçekleşmiş resmî ödemeyi gösteren kayıtla desteklenir.

Ödemeyi yapan diğer taraf için bildirim dilekçesi

Aşağıdaki örnek, karşı tarafa yüklenen belirli delil avansını gerçekten yatırmış kişi için hazırlanmıştır. Henüz ödeme yapmadıysanız ödeme yapılmış gibi bir beyan kullanmayın. Dosyadaki ara kararın tarihi, avansın yükümlüsü, miktarı ve makbuz bilgisi doğrudan kayıtlardan alınmalıdır.

Delil avansı ödeme dilekçesini Word olarak indir

Word örneğinde ara kararın tarihini, delil işlemini, ödeme yükümlüsünü ve makbuz bilgilerini doldurun. Tutarın doğru dosyaya gerçekten yatırıldığını kontrol edin. Kısmi ödeme varsa açıklamayı buna göre değiştirin. Ödeme yapılmadan yapılmış gibi beyanda bulunmayın; ek listesini gerçek makbuzla eşleştirip tarih ve imza bölümünü tamamlayın.

Word dilekçeyi indir (.docx)

İki taraf da aynı delili istemişse ne olur?

HMK 324/1, tarafların aynı delilin yerine getirilmesini birlikte istemesi hâlinde gerekli giderin yarı yarıya avans olarak ödenmesini düzenler. Böyle bir dosyada başvuranın kendi payı ile diğer tarafın karşılamadığı pay birbirinden ayrılmalıdır. “Delil avansını yatırdım” cümlesi hangi kısmın ödendiğini göstermeyebilir. Dilekçede önceki ödemeler, eksik kalan pay ve yeni ödeme ayrı tutarlarla açıklanır.

Örnek metin tek bir yükümlülüğün diğer tarafça karşılanmasına göre yazılmıştır. Ortak delil durumunda açıklamalar, mahkemenin paylaştırdığı ara karara göre uyarlanır. Başvuran kendi payını da yatırmamışsa yalnız diğer tarafın eksikliğinden söz ederek kendi yükümlülüğünü gizlememelidir. Dosyadaki toplam kullanılabilir tutar, delil işleminin gideriyle karşılaştırılabilir biçimde gösterilmelidir.

Mahkeme daha sonra ek avans belirlerse önceki ödemenin her gideri süresiz karşıladığı düşünülmez. Yeni ara kararın hangi işleme ve hangi tutara ilişkin olduğu kontrol edilir. Bilirkişi incelemesinin kapsamı genişlemiş veya farklı bir delil gideri doğmuşsa bunun eski makbuzla karşılandığı ancak gerçek dosya bakiyesi ve karar üzerinden değerlendirilebilir. Her ödeme kendi işlem kaydıyla izlenir.

Ödeme yapan taraf davayı veya gider hakkını kazanır mı?

Avans yatırılması delilin toplanmasını sağlayan mali işlemdir; delilin sonucunu önceden belirlemez. HMK 198’e göre hâkim, kanuni istisnalar dışında delilleri serbestçe değerlendirir. Bir incelemenin masrafını ödemiş olmak, raporun veya tanık anlatımının mutlaka ödeyen taraf lehine çıkacağı anlamına gelmez. Ödeme dilekçesinde karşı tarafın iddiaları kabul edilmiş gibi gereksiz bir ifade kullanılmamalıdır.

Nihai gider sorumluluğunda HMK 326 dikkate alınır. Kanunda yazılı hâller dışında giderler aleyhine hüküm verilen tarafa yükletilir; kısmi haklılıkta tarafların haklılık oranına göre paylaştırılır. Bu nedenle başlangıçta avansı yatıran kişinin gideri kesin olarak geri alacağı da hiçbir zaman geri alamayacağı da söylenemez. Ödeme kaydının dosyada doğru tutulması, hükümde yapılacak değerlendirmenin dayanağını oluşturur.

Bu konu için HMK 326 kapsamında yargılama giderlerinin dağılımı rehberi ayrıca incelenebilir. Dilekçede istenen sonuç, giderin kanuna göre değerlendirilmesidir. Henüz hüküm kurulmadan karşı tarafın başvurana derhâl belirli miktar ödemesi gerektiği, yalnız avans makbuzuna dayanılarak kesinleştirilemez.

Kendiliğinden araştırılan işlerde aynı sonuç geçerli mi?

HMK 324/3, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlere ilişkin hükümleri saklı tutar. HMK 325 de bu işlerde hâkimin kendiliğinden başvurduğu delillerin giderlerini ayrıca düzenler. Bu nedenle her dosyada “avans yatırılmadı, delil kesin olarak toplanamaz” şeklinde genel bir sonuç kurulmaz. Önce davanın niteliği ve delile hangi usulle başvurulduğu belirlenmelidir.

HMK 325’te mahkemece bir haftalık sürede ödeme kararı verilmesi, ödeme yapılmazsa ileride yükümlüsünden alınmak üzere Hazineden karşılanmasına hükmedilmesi düzenlenmiştir. Bu özel usul, burada ele alınan diğer tarafın HMK 324/2 kapsamında kendi isteğiyle avansı yatırmasıyla aynı değildir. Dilekçede farklı maddelerdeki süre ve ödeme kaynakları birleştirilerek gerçekte bulunmayan ortak bir usul oluşturulmamalıdır.

Kullanılmayan para ile yapılan giderin karşılanması farklıdır

Mahkeme veznesinde kalmış kullanılmayan avans ile delil için harcanmış gider ayrı kalemlerdir. HMK 333, hükmün kesinleşmesinden sonra kullanılmayan avansın iadesine mahkemece kendiliğinden karar verilmesini düzenler. Harcanmış bir bilirkişi veya keşif gideri, kullanılmayan bakiye gibi vezneden geri alınmaz; nihai gider değerlendirmesi farklı kurallara tabidir.

Dosya sonunda bakiye bulunduğunda gider avansı iadesi dilekçesi ayrı işlem için kullanılabilir. Buradaki ödeme bildirim dilekçesi, iade talebi olarak sunulmamalıdır. Ödemeyi yapan kişi, tutarın ne kadarının kullanıldığını ve kayıtta hangi adla yer aldığını takip ederek yanlış veya mükerrer bir iade talebinden kaçınmalıdır.

Kendi süresini kaçıran taraf bu hükmü kullanabilir mi?

HMK 324/2’deki düzenleme, avans yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişinin karşısındaki tarafa ödeme imkânı verir. Kendi yükümlülüğünü süresinde yerine getirmemiş kişi, aynı dosyada sonradan ödeme yapıp kendisini bu hükümdeki “diğer taraf” gibi gösteremez. Böyle bir durumda kesin sürenin niteliği, verilen ara karar, bildirim ve gerçekleşen usul sonucu kendi koşullarıyla incelenmelidir. Başvurunun başlığını değiştirmek kişinin dosyadaki sıfatını veya kaçırılan işlemin niteliğini değiştirmez.

Özellikle tarafın hem kendi istediği başka bir delil için borçlu olduğu hem karşı tarafın deliline ait avansı yatırmak istediği dosyada iki kalem ayrı tutulmalıdır. Bir ödeme belgesinin hangi delile ilişkin olduğu açıklanmadığında, kendi eksikliğinin mi diğer tarafın eksikliğinin mi karşılandığı anlaşılamaz. Dilekçeye ara kararların tarihleri ve her kalemin tutarı eklenerek bu karışıklık giderilir. Ödeme açıklamasında belirtilen amaç ile dosyaya verilen yazılı beyan birbirini doğrulamalıdır.

Ödemeden sonra delil işlemi nasıl takip edilir?

Makbuzun sunulması, bilirkişinin hemen rapor verdiği veya keşif gününün kendiliğinden belirlendiği anlamına gelmez. Dosyada ödeme kaydının işlendiği, delil işlemi için gereken sonraki ara kararın verildiği ve varsa bildirimlerin yapıldığı takip edilir. Mahkeme ödeme hakkında açıklama isterse hangi tahsilatın hangi gideri karşıladığı belgeleriyle yanıtlanır. Dilekçe verilmiş olduğu için yeni bir mahkeme talebinin cevapsız bırakılması doğru değildir.

Bir bilirkişi raporu sonradan tebliğ edilmişse buna ilişkin inceleme ve itiraz süreleri ayrı işlemeye devam eder. Avansı ödeyen taraf, masrafı üstlendiği gerekçesiyle raporu inceleme ihtiyacını göz ardı etmemelidir. Ödemenin konusu delilin toplanmasıdır; toplanan delile ilişkin açıklama veya itirazların yerini ödeme dilekçesi tutmaz. Aynı şekilde keşif ya da tanık dinleme günü hakkında gelen bildirimler kendi içerikleriyle değerlendirilir.

Son dosya kontrolünde makbuzun bir örneği, ödeme bildirim dilekçesi ve sonraki mahkeme işlemleri birlikte saklanır. İlk ödeme ile sonradan tamamlanan avans birbirinden ayrılır. Hükümde gider toplamları incelenirken bu kayıtlar kullanılarak hangi miktarın fiilen yatırıldığı, ne kadarının harcandığı ve ne kadarının bakiyede kaldığı anlaşılır. Böylece başlangıçtaki ödeme tercihi ile dosyanın sonunda yapılacak gider ve iade işlemleri denetlenebilir bir kayıt zinciri oluşturur.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynaklar ve kontrol tarihi

Kaynaklar: UYAP Mevzuat sistemindeki 6100 sayılı Kanun ve Adalet Bakanlığının HMK metni. İncelenen hükümler: HMK 94, 196, 198, 324–326 ve 333. Güncel metin kontrol tarihi: 28 Eylül 2026. Dilekçenin tutar, süre ve tahsilat bilgileri gerçek dosya kayıtlarıyla doldurulmalıdır.