Kart Kuruluşunda Pay Devri ve Ana Sözleşme Değişikliği Nasıl Yapılır? 5464 m.6

5464 m.6 neyi düzenliyor?

5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu m.6, kart sektöründeki lisanslı kuruluşların ortaklık ve kurumsal yapısını özel düzenlemeye bağlar. Madde; ana sözleşme ve değişiklikleri, pay edinim ve devirleri ile dolaylı pay sahipliğinin belirlenmesine ilişkin hususların Kurulca belirleneceğini düzenler. Böylece lisanslı kart kuruluşu, Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi olmakla birlikte yalnız genel şirketler hukuku kurallarıyla hareket edemez.

Bu yaklaşımın nedeni, kart kuruluşunun ortaklık ve kontrol yapısının lisans şartlarıyla doğrudan bağlantılı olmasıdır. 5464 m.4 kurucuların mali güç, itibar, dürüstlük ve yeterlilik niteliklerini; payların nama yazılı olmasını ve kuruluşun denetlenebilir yapıda bulunmasını arar. Sonradan yapılan pay devri, bu koşulları etkileyebileceği için düzenleyici kontrol devam eder.

Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sisteminden kontrol edilmelidir. Pay devirlerinde ayrıca Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik m.12 ve dolaylı pay sahipliği bakımından m.13 birlikte uygulanır.

Ana sözleşme değişikliği için BDDK’nın uygun görüşü gerekir mi?

Evet. Yönetmelik m.12/1’e göre kart kuruluşlarının ve bilgi alışverişi kuruluşlarının ana sözleşme değişikliklerinde Kurumun uygun görüşü aranır. Kurumca uygun görülmeyen değişiklikler genel kurulda karara bağlanamaz. BDDK’nın uygun görüşü alınmadan yapılan ana sözleşme değişiklikleri Ticaret Siciline tescil edilemez.

Bu kural işlem sırasını kesin biçimde belirler: önce değişiklik taslağı hazırlanır, gerekli düzenleyici uygun görüş alınır, ardından genel kurul kararı ve ticaret sicili tescili aşamasına geçilir. Genel kurulun önce karar verip daha sonra BDDK’dan onay alma modeli Yönetmelik m.12/1’in sistematiğine uygun değildir.

Aynı fıkra, ana sözleşme değişikliği için 5464 ve ilgili diğer mevzuatta öngörülen izin, onay veya olumlu görüş başvurularının yetkili mercilerce on beş iş günü içinde cevaplandırılmasını düzenler. Bu süre işlem takvimine baştan eklenmelidir.

Sermaye artırımı, sermaye azaltımı, faaliyet konusu, pay türleri, imtiyazlar, yönetim kurulu yapısı veya şirketin kontrol mekanizmasını etkileyen değişiklikler düzenleyici bakımdan özellikle önemlidir. Taslak ana sözleşmenin ticaret siciline sunulmadan önce lisans koşullarıyla uyumu kontrol edilmelidir.

Hangi pay edinim ve devirleri Kurul iznine tabidir?

Yönetmelik m.12/2 açık yüzdesel eşikler getirir. Bir kişinin kart kuruluşunda doğrudan veya dolaylı pay sahipliği yoluyla sermayenin %10’unu ve daha fazlasını temsil eden payları edinmesi Kurul iznine tabidir. Bunun yanında mevcut ortağın doğrudan veya dolaylı payının %10, %20, %33 veya %50 eşiklerini aşması sonucunu veren edinimler de izin gerektirir.

Tersi yöndeki işlemler de düzenlenmiştir. Bir ortağa ait payların bu eşiklerin altına düşmesi sonucunu veren pay devirleri de Kurulun iznine tabidir. Dolayısıyla yalnız yeni yatırımcının belli seviyenin üzerine çıkması değil, mevcut kontrolün aşağı doğru değişmesi de düzenleyici izne bağlıdır.

Örneğin %9 payı olan yatırımcının %11’e çıkması ilk kez %10 eşiğini aştığı için izin gerektirir. %19’dan %21’e çıkış %20 eşiğini, %32’den %34’e çıkış %33 eşiğini, %49’dan %51’e çıkış %50 eşiğini aşar. Aynı şekilde %51’den %49’a düşüş %50’nin, %34’ten %32’ye düşüş %33’ün altına inme sonucunu doğurduğu için izin kapsamındadır.

İzin analizi yalnız doğrudan pay oranına bakılarak yapılamaz. Dolaylı pay sahipliği oranları ve kontrol ilişkileri Yönetmelik m.13’e göre ayrıca hesaplanır. Bu nedenle holding veya fon yapısındaki bir işlem, kart kuruluşu seviyesinde doğrudan hisse el değiştirmese bile düzenleyici eşik doğurabilir.

Yönetim kuruluna üye belirleme imtiyazı veren paylarda yüzde eşiği var mı?

Hayır. Yönetmelik m.12/3, yönetim kuruluna üye belirleme imtiyazı veren payların tesisi, devri veya yeni imtiyazlı pay ihracını yüzdesel sınırlara bakılmaksızın Kurul iznine bağlar. Bu hüküm, düzenleyicinin yalnız sermaye oranına değil yönetim kontrolüne de baktığını açıkça gösterir.

Bir yatırımcı yalnız %5 sermaye payı alsa dahi bu pay ona yönetim kurulunda üye belirleme imtiyazı veriyorsa “%10’un altında, izin gerekmez” sonucu çıkarılamaz. İmtiyazlı payın şirket yönetimine etkisi nedeniyle Kurul izni gerekir.

Yönetmelik m.12/9 ayrıca herhangi bir pay devri olmasa dahi mevcut paylar üzerine imtiyaz tesisini, imtiyazın kaldırılmasını veya intifa senedi çıkarılmasını Kurul iznine tabi tutar. Böylece ekonomik ve yönetsel hakların pay devri dışında değiştirilmesi de düzenleyici kontrol kapsamına alınmıştır.

İzinsiz pay devri pay defterine kaydedilebilir mi?

Yönetmelik m.12/3’e göre izin alınmadan yapılan pay devirleri pay defterine kaydolunmaz. Buna aykırı olarak pay defterine yapılan kayıtlar hükümsüzdür. Düzenleme, düzenleyici izni yalnız idari bir formalite olmaktan çıkarır ve şirket içi ortaklık kaydına doğrudan etki eder.

Taraflar satış bedelini ödemiş veya özel hukuk sözleşmesini imzalamış olsalar bile izin gerektiren devir bakımından pay defteri aşaması düzenleyici koşula bağlıdır. Bu nedenle hisse satış sözleşmelerinde kapanış koşulları açık kurulmalıdır. BDDK izni alınmadan pay bedelinin tamamının koşulsuz ödenmesi, yönetim kontrolünün fiilen devredilmesi veya pay defterine kayıt yapılması ciddi hukuki risk doğurur.

Ortak sayısının beşin altına düşmesine yol açan işlem yapılabilir mi?

Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik m.12/3, ortak sayısının beşten aşağı düşmesine yol açan işlemlerin pay defterine kaydolunmayacağını açıkça düzenler. Bu, genel anonim şirket hukukundaki ortak sayısı yaklaşımından bağımsız, kart kuruluşlarına özgü özel düzenlemedir.

Dolayısıyla bir birleşme veya pay toplama işlemi sonucunda lisanslı kart kuruluşunda ortak sayısı dörde inecekse yalnız pay yüzdeleri bakımından izin analizi yapmak yeterli değildir. İşlem yapısı ortak sayısı şartı bakımından da yeniden kurulmalıdır. Ortaklardan birinin paylarını diğer dört ortağa tamamen devretmesi gibi görünüşte basit bir işlem, özel düzenleme nedeniyle pay defteri aşamasında sonuç doğurmayabilir.

Bu kontrol özellikle şirket satışlarında önemlidir. Alıcının bütün payları tek elde toplama planı, kart kuruluşu için genel anonim şirket satın alması gibi uygulanamaz. İşlem öncesi hukuki yapı lisans rejimine göre tasarlanmalıdır.

Payı devralacak kişi hangi nitelikleri taşımalıdır?

Yönetmelik m.12/4, izne tabi pay devirlerinde bu paylara sahip olacak ortakların kurucularda aranan nitelikleri taşımasını şart koşar. Dolayısıyla yatırımcının yalnız finansman sağlayabilmesi yeterli değildir; 5464 m.4 ve Yönetmelikte kurucular için aranan mali güç, itibar, dürüstlük ve diğer şartlar incelenir.

Fıkra ayrıca bu oranlarda paya sahipken kurucularda aranan nitelikleri kaybeden ortakların temettü dışındaki ortaklık haklarından yararlanamayacağını düzenler. Böylece uygunluk şartı pay edinimi gününden sonra da devam eder.

Kurumsal yatırımcı bakımından ortaklık zinciri, nihai kontrol sahipleri, mali tablolar, faaliyet alanı ve fon kaynağı; gerçek kişi bakımından mali güç, adli ve ticari geçmiş ve finansal kaynaklar başvuru dosyasının temel unsurlarıdır.

Dolaylı pay sahipliği nasıl hesaplanır?

Yönetmelik m.13, kart kuruluşundaki dolaylı pay sahipliğini zincirleme ortaklık yapısı üzerinden hesaplar. Kart kuruluşunda pay sahibi bulunan veya pay devralacak tüzel kişi ortakların ve bunların tüzel kişi ortaklarının yapısı gerektiğinde gerçek kişilere ulaşıncaya kadar tespit edilir.

Tüzel kişiler aracılığıyla oluşan dolaylı pay sahipliği oranı, iştirak oranlarının çarpılması suretiyle hesaplanır. Aynı kişinin ara kademedeki tüzel kişiye ayrıca doğrudan iştiraki varsa, Yönetmelikte belirtilen yöntemle bu doğrudan oran da hesaplamaya dahil edilir.

Gerçek kişinin dolaylı pay sahipliği belirlenirken o kişi ile eş ve çocuklarının, sınırsız sorumlu oldukları ortaklıkların ve kontrol ettikleri ortaklıkların payları birlikte dikkate alınır. Tüzel kişiler bakımından da kendi payları ile sermayesini veya yönetimini kontrol ettikleri ortaklıklara ait paylar birlikte hesaplanır.

Kontrol yalnız sermaye çoğunluğu değildir. İmtiyazlı pay, diğer ortaklarla oy anlaşması, yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunu atama veya görevden alma gücü de kontrol oluşturabilir. Bu sebeple M&A işleminde yalnız sermaye tablosu değil oy ve yönetim hakları da incelenmelidir.

Oy hakkı edinilmesi ve intifa hakkı da izin kapsamına girebilir mi?

Evet. Yönetmelik m.12/3, oy hakkı edinilmesi ve paylar üzerinde intifa hakkı tesisinde de aynı izin hükümlerinin uygulanacağını açıkça düzenler. Şirket sermayesinde nominal pay devri yapılmadan ekonomik veya yönetsel kontrolün başka yollarla değiştirilmesi böylece düzenleyici denetime tabidir.

Örneğin payın çıplak mülkiyeti mevcut ortakta kalırken oy hakkı veya intifa hakkı başka kişiye bırakılıyorsa işlem “hisse satışı değil” denilerek izin rejiminin dışında görülemez. Hakların gerçek ekonomik ve yönetsel sonucu değerlendirilir.

Pay devri için BDDK başvurusunda hangi belgeler gerekir?

Yönetmelik m.12/5 ayrıntılı belge listesi içerir. Devralacakların noter huzurunda imzaladığı beyannameler, iflas ve konkordato durumuna ilişkin belgeler, gerçek kişiler için adli sicil kayıtları, ilgili finansal sektörlerdeki geçmişe ilişkin beyanlar, tüzel kişinin yetkili organ kararı, ticaret sicili ve ortaklık yapısı, son üç yıllık mali tablolar ve gerektiğinde konsolide tablolar başvuru dosyasının parçalarıdır.

Ayrıca mali durum hakkında YMM raporu, muaccel vergi ve prim borcu bulunmadığına ilişkin belgeler, bankalardan alınan hesap belgeleri, ayrıntılı özgeçmişler, vekâletnameler, payların satın alınmasında kullanılacak kaynağın açıklaması, pay devir sözleşmesinin örneği ve kaynağın yasal faaliyetlerden muvazaasız sağlandığına ilişkin taahhütname aranır.

Kurum gerekli gördüğü ilave bilgi ve belgeleri isteyebilir. Bu nedenle dosya yalnız Yönetmelikteki maddeleri işaretleyen bir klasör değil, devralanın kaynak, kontrol ve uygunluk yapısını düzenleyiciye açık biçimde gösteren bütünlüklü bir başvurudur.

Yabancı yatırımcı kart kuruluşundan pay alabilir mi?

5464 ve Yönetmelik yabancı yatırımcının pay edinmesini kategorik olarak yasaklamaz; ancak izne tabi oranlarda pay edinecek yabancı gerçek veya tüzel kişinin de kurucu niteliklerini ve düzenleyici şeffaflık şartlarını karşılaması gerekir. Yabancı tüzel kişiliklerde ortaklık zinciri ve gerçek faydalanıcılar açık biçimde gösterilmelidir.

Yabancı ticaret sicili belgeleri, şirket statüsü, yetkili organ kararları, mali tablolar ve kontrol yapısına ilişkin kayıtların Türkiye’deki başvuru dosyasında kullanılabilir şekilde hazırlanması gerekir. Belgenin kaynağına göre apostil veya tasdik ve Türkçe tercüme süreçleri işlem takvimine dahil edilmelidir.

Yabancı fon veya çok katmanlı holding yapısında yalnız doğrudan alıcının adı yeterli değildir. Dolaylı pay sahipliği ve kontrol zinciri m.13 yöntemiyle gerçek kişilere kadar tespit edilmelidir. Denetimi güçleştiren belirsiz sahiplik yapısı izin sürecini doğrudan etkiler.

Kart kuruluşu M&A işleminde kapanış sırası nasıl kurulmalıdır?

İlk aşamada işlem öncesi ve sonrası cap table hazırlanmalı; doğrudan ve dolaylı oranlar, oy hakları, imtiyazlar ve yönetim kurulu atama hakları ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Ardından Yönetmelik m.12 eşikleri test edilmelidir.

İkinci aşamada hisse satış veya yatırım sözleşmesi imzalanırken BDDK izni gerekli ise izin bir “kapanış ön koşulu” olarak yazılmalıdır. Genel kurul ve yönetim kurulu değişiklikleri, pay bedeli ödeme takvimi, pay defteri kaydı ve ticaret sicili işlemleri bu koşula bağlanmalıdır.

Üçüncü aşamada BDDK başvuru dosyası hazırlanır. Devralanın gerçek faydalanıcıları, finansman kaynağı ve kurucu nitelikleri doğrulanır. Yabancı yatırımcı varsa yabancı sicil, apostil, tercüme ve düzenleyici durum belgeleri baştan tamamlanmalıdır.

Dördüncü aşamada izin alındıktan sonra sözleşmedeki kapanış işlemleri gerçekleştirilir. Pay defteri ve ticaret sicili kayıtları düzenleyici onayla uyumlu hale getirilir; yeni ortak ve yönetim yapısının bildirimleri yapılır.

Pay devir sözleşmesine hangi düzenleyici kapanış hükümleri yazılmalıdır?

İzne tabi kart kuruluşu devrinde hisse satış sözleşmesinin en önemli unsurlarından biri düzenleyici şartlardır. Sözleşmede BDDK izninin alınması açık kapanış ön koşulu olmalı; başvuruyu kimin hazırlayacağı, bilgi ve belgeyi hangi tarafın sağlayacağı, düzenleyicinin ek belge istemesi halinde işbirliği yükümlülüğü ve izin için son tarih belirlenmelidir.

Taraflar ayrıca izin şartlı veya sınırlı verilirse nasıl hareket edileceğini kararlaştırmalıdır. Örneğin Kurulun pay oranı, yönetim imtiyazı veya finansman kaynağı konusunda değişiklik istemesi halinde tarafların sözleşmeyi uyarlayıp uyarlamayacağı önceden düzenlenebilir.

Kapanıştan önce yönetim kontrolünün fiilen alıcıya geçmesini sağlayan vekâlet, oy sözleşmesi veya işletme yönetimi düzenlemesi yapılacaksa bunların m.12 ve m.13 bakımından dolaylı kontrol etkisi ayrıca incelenmelidir. “Hisse henüz devredilmedi” gerekçesi, gerçek kontrolün değiştiği yapıda yeterli değildir.

Pay bedelinin emanet hesapta tutulması veya izin sonrasında ödenmesi, işlem riskinin yönetilmesinde kullanılabilir. Ancak sözleşme tekniği ne olursa olsun pay defteri kaydı ve ortaklık haklarının kullanımı Yönetmelikteki düzenleyici şartlara uygun olmalıdır.

Dört somut pay devri örneği

Örnek 1: %8’den %12’ye çıkan yatırımcı

Yatırımcı mevcut %8 payına ilave %4 alarak %12’ye çıkacaktır. %10 eşiği aşıldığı için Kurul izni gerekir.

Örnek 2: %35’ten %32’ye düşen ortak

Ortak %3 pay satacak ve %33 eşiğinin altına inecektir. Yönetmelik, eşiklerin altına düşüren pay devirlerini de izin kapsamına aldığı için Kurul izni gerekir.

Örnek 3: %5 pay fakat yönetim kurulu üyesi atama imtiyazı

Yüzde oranı %10’un altında olmasına rağmen pay yönetim kuruluna üye belirleme imtiyazı verdiği için m.12/3 uyarınca Kurul izni gerekir.

Örnek 4: Holding seviyesinde kontrol değişikliği

Kart kuruluşunun doğrudan ortağındaki paylar değişmeden kalabilir; ancak o ortağı kontrol eden üst holdingin sahibi değişirse m.13’e göre dolaylı pay sahipliği yeniden hesaplanır. Sonuçta kart kuruluşundaki dolaylı %10, %20, %33 veya %50 eşiği aşılır veya altına düşerse Kurul izni gündeme gelir.

İşlem imzalanmadan önce yapılacak kontrol listesi

İşlem ekibi şu kontrolleri tamamlamadan bağlayıcı kapanış takvimi oluşturmamalıdır: mevcut ve işlem sonrası doğrudan pay oranları; dolaylı pay oranları; oy hakları; yönetim kurulu atama imtiyazları; intifa ve rehin hakları; ortak sayısı; devralanın kurucu nitelikleri; pay alımının finansman kaynağı; ana sözleşmede gerekli değişiklikler; yabancı belge ve tercüme ihtiyacı; BDDK başvuru belgeleri; rekabet veya başka sektörel izinler.

Bu kontrolün sonucu bir “regulatory conditions precedent” tablosunda sözleşmeye eklenebilir. Her izin için başvuru tarihi, sorumlu taraf, eksik belge, beklenen karar ve kapanış etkisi ayrı takip edilmelidir.

İşlem sonrası kontrol de önemlidir. Pay defteri, ticaret sicili, BDDK kayıtları, nihai faydalanıcı kayıtları ve yönetim kurulu temsil yapısı birbiriyle uyumlu hale getirilmelidir.

Hukuki due diligence’de neler kontrol edilmelidir?

Alıcı taraf; faaliyet izninin kapsamını, BDDK karar ve yazışmalarını, geçmiş pay devirlerinin izinlerini, pay defteri ile ticaret sicili arasındaki uyumu, imtiyazlı payları, intifa ve oy sözleşmelerini, dolaylı ortaklık zincirini ve kurucu niteliklerinin korunup korunmadığını incelemelidir.

Satıcı taraf ise işlemden önce pay kayıtlarındaki tutarsızlıkları gidermeli, izin gerektiren geçmiş işlemlerin eksiksiz olup olmadığını kontrol etmeli ve yeni yatırımcının başvuru belgelerini zamanında hazırlamasını sağlamalıdır. İzin sorunu kapanış gününe bırakılırsa işlem gecikebilir veya kapanış yapılamayabilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →