Katı Yakıtta Şahit Numune Talebi 2026: 3 İş Günü, Satışın Durdurulması ve Nihai Uygunsuzluk
Kısa ve net cevap: 16 Eylül 2026 tarihli Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliğinin 17 nci maddesine göre piyasadan alınan katı yakıt numunesi mevzuata aykırı çıkarsa ilgili satıcı ve dağıtım faaliyeti Katı Yakıt Modülü üzerinden il bazında durdurulur. İthalatçı, üretici, dağıtıcı veya satıcı ilk analiz sonucunun bildirilmesinden itibaren 3 iş günü içinde şahit numunenin analizini talep edebilir. Şahit numune uygun çıkarsa satış yeniden açılır. Süresinde talep yapılmazsa veya şahit numune de uygunsuz çıkarsa uygunsuzluk kesinleşir.
Kesinleşen uygunsuzlukta yakıt piyasada bırakılmaz. Yakıt, ithalatçı veya üreticinin masrafıyla gözetim altındaki alana alınır. İlgili taraf, kesinleşen uygunsuzluğun bildirilmesinden sonra 5 iş günü içinde yakıtın gönderileceği uygun bir sanayi tesisini teklif eder; teklif yapılmazsa tesisi il müdürlüğü belirler. Toplama, taşıma, depolama ve teslim giderleri sorumlu tarafa aittir. Bu nedenle 3 iş günlük şahit numune süresi, yalnız laboratuvar işlemi değil doğrudan satışın devamı, stokun akıbeti ve idari yaptırım bakımından kritik süredir.
- Şahit numune sisteminin hukuki dayanağı
- İlk numune uygunsuz çıkarsa ne olur?
- KYM üzerinden satışın durdurulması
- 3 iş günlük talep süresi nasıl işler?
- Şahit numune uygun çıkarsa sonuç
- Şahit numune de uygunsuz çıkarsa sonuç
- Kesinleşen uygunsuz yakıtın toplanması
- 5 iş günlük sanayi tesisi önerme süresi
- Masraflardan kim sorumludur?
- İthalatçı, üretici, dağıtıcı ve satıcının sorumluluğu
- İdari yaptırım ve yargısal denetim
- Denetim dosyasında tutulması gereken belgeler
- Sık sorulan sorular
Katı yakıtta şahit numune sisteminin hukuki dayanağı nedir?
Şahit numune mekanizmasının güncel dayanağı 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliğinin 16 ve 17 nci maddeleridir. Yönetmelik 2872 sayılı Çevre Kanununa dayanır. Numune alma ve analiz işlemleri Türk Standardları Enstitüsünce belirlenen standartlar ile Bakanlığın belirlediği usul ve esaslara göre yapılır.
Şahit numune, ilk analiz sonucuna karşı aynı denetim zinciri içinde ikinci bir teknik doğrulama imkânıdır. Bu yol, idari yargıda açılacak davayla aynı şey değildir. Şahit numune talebi, yakıtın teknik uygunluğunun laboratuvar düzeyinde yeniden kontrol edilmesini sağlar; idari para cezasına veya diğer idari işlemlere karşı yargı yoluna başvurma hakkını ortadan kaldırmaz.
Yönetmeliğin sistemi üç aşamalıdır: önce usulüne uygun numune alınır ve analiz edilir; uygunsuzluk çıkarsa satış/dağıtım KYM üzerinden durdurulur ve 3 iş günlük şahit numune talep süresi başlar; uygunsuzluk kesinleşirse yakıtın toplanması ve uygun tesise sevki süreci işletilir. Her aşamanın belgesi ayrı tutulmalıdır.
Numune alma ve analiz masrafı kime aittir?
Yönetmeliğin 16 ncı maddesi, numune alma ve analiz sürecini açık biçimde düzenler. İthalatçı, üretici, dağıtıcı veya satıcı kapsamında yapılan analizlerin giderleri ilgili faaliyeti yürüten tarafça karşılanır. Dolayısıyla denetimin kamu görevlisince yapılması, laboratuvar maliyetinin idare üzerinde kalacağı anlamına gelmez.
Üretim yerlerinde piyasaya arz edilen yakıtlardan belirlenen dönemlerde numune alınması, harman oranının değişmesi veya farklı kaynak ocaktan yakıt kullanılması halinde yeniden numune gerektiren hükümler de aynı denetim zincirinin parçasıdır. İşletme, yalnız son analiz raporunu değil numunenin nerede, hangi stoktan, hangi tarihte ve hangi tutanakla alındığını da muhafaza etmelidir.
Teknik uyuşmazlıkların önemli bölümü yalnız laboratuvar sonucundan değil numunenin temsil kabiliyetinden doğar. Bu nedenle torbalı yakıtta numunenin nereden alındığı, açık stokta yığının tanımlanması, parti/lot bilgisi, mühürleme ve şahit numunenin saklanma koşulları denetim dosyasının temel parçalarıdır.
İlk analiz sonucu mevzuata aykırı çıkarsa ne olur?
Yönetmeliğin 17 nci maddesine göre piyasa gözetimi ve denetiminde alınan numunenin mevzuata aykırı olduğunun belirlenmesi halinde, ilgili satıcı veya dağıtım faaliyeti Katı Yakıt Modülünde durdurulur. Böylece uygunsuz yakıtın analiz tartışması sürerken piyasaya yayılmasının önüne geçilir.
Bu aşamada idari işlem yalnız fiziki stokla sınırlı değildir. KYM kaydı üzerinden yeni satış ve dağıtım hareketi de engellenir. İşletmenin, ilk uygunsuzluk bildirimi gelir gelmez ilgili partiye ait stokun ayrı tutulmasını, sevkiyatın durdurulmasını ve şahit numune talep süresinin kayda alınmasını sağlaması gerekir.
İlk analiz sonucu henüz her durumda nihai uygunsuzluk değildir; çünkü Yönetmelik şahit numune yolunu tanımıştır. Ancak 3 iş günlük süre geçirilirse veya şahit numune sonucu da uygunsuz çıkarsa sonuç kesinleşir. Bu nedenle ilk bildirim tarihinin ve tebliğ yönteminin ispatı önemlidir.
KYM üzerinden satışın durdurulması ne anlama gelir?
KYM’de satışın durdurulması, işletmenin denetime konu yakıtı normal ticari akış içinde satmaya veya dağıtmaya devam edememesi demektir. Yönetmelik, uygunsuzluk tespitinin ardından ilgili ilde satış ve dağıtımın engellenmesini öngörür. Bu tedbir, şahit numune uygun çıkarsa kaldırılır.
İşletme bu dönemde stok hareketi yaratmamalı, farklı partiyle denetime konu partiyi karıştırmamalı ve yakıtın kaynağını belirsiz hale getirecek transferlerden kaçınmalıdır. Uygunsuzluk iddiasının hangi partiye ilişkin olduğu açık tutulmalıdır. Çünkü şahit numune aynı denetim ve aynı yakıt partisiyle bağlantılıdır.
KYM blokajının fiilî etkisi, yalnız satış belgesi sahibi perakendeciyi değil tedarik zincirindeki dağıtıcı ve kaynak işletmeyi de etkileyebilir. Yönetmelik sorumluluğu nihai tüketiciye kadar uzanan bir izlenebilirlik yapısı içinde kurduğundan, uygunsuz partinin hangi kanaldan piyasaya çıktığı kayıtlarla belirlenmelidir.
Şahit numune talebi için 3 iş günü nasıl hesaplanır?
Yönetmelik m.17, şahit numune analizi talebinin 3 iş günü içinde yapılmasını öngörür. Sürenin başlangıcında uygunsuz ilk analiz sonucunun ilgili tarafa usulüne uygun biçimde bildirilmesi esas alınır. Burada “iş günü” ifadesi kullanıldığı için hafta sonları ve resmî tatiller süre hesabında iş günü olarak değerlendirilmez.
Uygulamada işletmenin yalnız sözlü bilgi aldığı tarihi değil resmî bildirim tarihini belgelemeyi esas alması gerekir. Elektronik sistem bildirimi, tebligat, tutanak veya teslim belgesi hangi tarihte hukuki sonuç doğuruyorsa süre hesabı o kayıt üzerinden yapılmalıdır. Tereddüt halinde sürenin son gününü beklemek risklidir; talep gecikmeden ve kayıt oluşturacak şekilde yapılmalıdır.
Üç iş günlük süre, şahit numunenin laboratuvarda sonuçlanması için verilen süre değildir. Bu süre analiz talebinin yapılması içindir. Laboratuvar sürecinin tamamlanma zamanı ayrı teknik ve idari süreçtir.
Şahit numune talebi nasıl belgelendirilmelidir?
Yönetmelik belirli bir dilekçe formatı zorunluluğu getirmese de talebin hangi denetim tutanağına, hangi yakıt partisine, hangi ilk analiz raporuna ve hangi şahit numuneye ilişkin olduğunun açıkça gösterilmesi gerekir. Talebin süresinde yapıldığını ispatlayacak kayıt mutlaka saklanmalıdır.
Başvuruda işletmenin unvanı, Uygunluk Belgesi/Satış İzin Belgesi veya ilgili KYM kayıtları, numune alma tutanağı tarihi ve numarası, ilk analiz raporu, uygunsuz bulunan parametreler ve şahit numunenin analiz edilmesi talebi açıkça yer almalıdır. Talep elektronik sistem üzerinden yapılıyorsa sistem kayıt numarası ayrıca saklanmalıdır.
Şahit numunenin mühür, ambalaj ve muhafaza koşulları da sonradan doğabilecek teknik uyuşmazlıklar bakımından önemlidir. İşletme, şahit numunenin kendisine teslim edilip edilmediğini ve nerede muhafaza edildiğini tutanaklardan kontrol etmelidir.
Şahit numune uygun çıkarsa ne olur?
Yönetmelik m.17 uyarınca şahit numunenin mevzuata uygun çıkması halinde durdurulan satış ve dağıtım faaliyeti yeniden açılır. İlk analiz ile şahit numune arasındaki fark, ikinci teknik doğrulama sonucuyla işletme lehine sonuçlanmış olur.
Bu aşamada işletmenin yalnız satışın sistemde açıldığını görmekle yetinmemesi gerekir. Şahit numune analiz raporu, idarenin uygunluk sonucu ve KYM blokajının kaldırıldığına ilişkin kayıt aynı dosyada saklanmalıdır. Böylece daha sonra aynı partiye ilişkin denetim veya idari yaptırım gündeme geldiğinde sürecin uygunlukla sonuçlandığı gösterilebilir.
Şahit numune uygunluğu, başka belge eksikliklerini ortadan kaldırmaz. Örneğin satış izin belgesinin süresi dolmuşsa veya KYM bildirim yükümlülüğü ayrıca ihlal edilmişse, şahit numunenin uygun olması bu bağımsız ihlalleri kendiliğinden gidermez.
Şahit numune de uygunsuz çıkarsa ne olur?
Şahit numune analizinin de mevzuata aykırı çıkması halinde uygunsuzluk kesinleşir. Aynı sonuç, ilk analizden sonra 3 iş günü içinde şahit numune analizi talep edilmemesi halinde de doğar. Kesinleşme sonrasında yakıtın normal piyasada satışına devam edilemez.
Yönetmelik, uygunsuzluğun yalnız denetimin yapıldığı yerde kalmasını da öngörmez. Uygunsuz yakıtın diğer illerde de satışa sunulmuş olabileceği durumlarda gerekli bildirimler yapılır. Ancak uygunsuzluk yalnız Mahalli Çevre Kurulu tarafından belirlenen ilave yerel kriterlerden kaynaklanıyorsa diğer illere bildirim yapılması aynı şekilde uygulanmaz.
Bu ayrım önemlidir: merkezi mevzuattaki yakıt kalite kriterine aykırılık ülke çapındaki dağıtım zincirini ilgilendirebilir; yalnız belirli ilin Mahalli Çevre Kurulu kararına aykırılık ise yerel kriter niteliğindedir.
Kesinleşen uygunsuz yakıt nasıl toplanır?
Kesin uygunsuzluk halinde yakıt, ithalatçı veya üreticinin giderleriyle gözetim altındaki bir alana alınır. İşletmenin uygunsuz yakıtı normal uygun stokla karıştırmaması ve miktarı ayrı tespit etmesi gerekir. Toplama işleminde parti miktarı, depo konumu, taşıma aracı ve teslim tutanakları izlenebilir olmalıdır.
Uygunsuz yakıtın toplanması bir “imha” kararıyla aynı şey değildir. Yönetmelik, yakıtın özelliklerine uygun bir sanayi tesisinde kullanılabilmesini sağlayan kontrollü sevk mekanizması kurmuştur. Dolayısıyla sonraki aşamada yakıtın gönderilebileceği tesis belirlenir.
İşletme stokun toplanmasını geciktirirse piyasaya arzın devam ettiği izlenimi ve ilave yaptırım riski doğabilir. Bu nedenle kesinleşme bildiriminin ardından operasyon, hukuk ve çevre birimleri aynı gün koordineli hareket etmelidir.
5 iş günlük uygun sanayi tesisi önerme süresi nedir?
Yönetmelik m.17, kesinleşen uygunsuz yakıtın yönlendirileceği uygun sanayi tesisi için ilgili tarafa 5 iş günü verir. Bu süre içinde yakıtın özelliklerine uygun ve mevzuat kapsamında bu yakıtı kullanabilecek bir sanayi tesisi önerilmelidir.
Teklif edilen tesisin teknik ve izin bakımından gerçekten uygun olması gerekir. Sadece ticari olarak yakıtı satın almaya razı bir işletme bulunması yeterli değildir. Alıcı tesisin faaliyet konusu, çevre izinleri ve kullanabileceği yakıt özellikleriyle uygunsuz stokun özellikleri eşleştirilmelidir.
Beş iş günü içinde uygun tesis önerilmezse tesisi il müdürlüğü belirler. Bu sonuç işletmenin mali sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İdare tesis belirlese bile toplama, taşıma, depolama ve teslim süreçlerinin maliyeti ilgili sorumlu tarafa yüklenir.
Toplama, taşıma, depolama ve teslim masraflarını kim öder?
Yönetmeliğin sistemi maliyetleri kamuya yüklemez. Uygunsuz yakıtın toplanması, taşınması, depolanması ve uygun tesise teslim edilmesi için doğan giderler sorumlu ithalatçı veya üretici tarafından karşılanır. Tedarik zincirindeki diğer tarafların özel hukuk sözleşmelerinden doğan rücu ilişkileri ayrıca değerlendirilebilir.
Özel sözleşmede “ürün ayıplı çıkarsa satıcı tüm maliyeti öder” şeklinde hüküm bulunması, idarenin Yönetmelikte belirlenen sorumluya yönelmesini engellemez. Kamu hukuku sorumluluğu ile tarafların birbirine karşı sözleşmesel rücu hakkı birbirinden ayrıdır.
Bu nedenle tedarik sözleşmelerinde laboratuvar, geri çağırma/toplama, depolama, taşıma, yeniden sevk ve idari yaptırım kaynaklı maliyetlerin hangi tarafça üstlenileceği açıkça düzenlenmelidir. Böyle bir düzenleme idari yükümlülüğü kaldırmaz; ancak taraflar arasındaki mali uyuşmazlığı azaltır.
İthalatçı, üretici, dağıtıcı ve satıcı birlikte sorumlu olabilir mi?
Evet. Yönetmelik m.17, uygunluk aşamasındaki sorumluluk ile piyasa gözetimi aşamasındaki sorumluluğu ayırır. Uygunluk belgesinin alınması aşamasında temel sorumluluk ithalatçı ve üreticidedir. Yakıt nihai tüketiciye ulaşıncaya kadar yürütülen piyasa gözetimi ve denetiminde ise ithalatçı, üretici, dağıtıcı ve satıcı sorumluluk zincirinin içinde yer alır.
Bu düzenleme, her olayda tüm taraflara aynı yaptırımın otomatik olarak uygulanacağı anlamına gelmez. Somut ihlalin hangi aşamada gerçekleştiği, kimin kontrol alanında olduğu, kimin hangi kaydı oluşturduğu ve hangi belge yükümlülüğünün ihlal edildiği ayrı ayrı belirlenmelidir.
Dağıtıcı veya satıcının kaynağı belli olmayan yakıtı kabul etmesi, KYM kaydını kontrol etmemesi veya izin verilen dağıtım zinciri dışına çıkması bağımsız sorumluluk yaratabilir. Aynı şekilde üreticinin mevzuata uygun olmayan yakıtı piyasaya vermesi kendi yükümlülüğüdür.
Uygunsuzluk hangi idari yaptırımları doğurur?
Yönetmeliğin 19 uncu maddesi, nihai olarak uygunsuz olduğu belirlenen yakıtın satışı veya dağıtımı, KYM’de engellendiği halde satışa devam edilmesi ve izin/dağıtım kurallarına aykırılık gibi fiiller için 2872 sayılı Çevre Kanununun 20 nci maddesindeki ilgili idari yaptırım hükümlerine atıf yapar. Somut cezanın hangi bentten verildiği idari yaptırım kararında açıkça gösterilmelidir.
Ayrıca Yönetmelik, belirli ihlallerin bir yıl içinde tekrarlanmasına belge iptali sonucu bağlar. Bu nedenle ilk uygunsuzluk dosyası yalnız mevcut para cezası açısından değil, sonraki bir yıl içindeki belge statüsü bakımından da önemlidir.
İdari yaptırım kararının denetiminde numune alma usulü, analiz laboratuvarının yetkisi, şahit numunenin muhafazası, 3 iş günlük sürenin doğru işletilmesi, nihai uygunsuzluğun teknik dayanağı, fiilin doğru kişiye isnadı ve cezanın doğru bentten uygulanması birlikte incelenmelidir.
İdari işlem ve cezaya karşı yargı yolu nasıl değerlendirilir?
Şahit numune talebi, idari para cezasına veya belge iptaline karşı yargısal başvurunun yerine geçmez. İdari işlem tesis edildiğinde başvuru yolu, işlemin niteliği ve dayanak özel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir. 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamındaki işlemlerde görevli yargı ve dava süresi ilgili kanun hükümlerine göre belirlenir.
Dava dosyasına yalnız şirketin kendi analiz raporunun konulması yeterli değildir. Numune alma tutanağı, ilk analiz, şahit numune analizi, tebligatlar, KYM blokaj kayıtları, Uygunluk Belgesi, Satış İzin Belgesi, sevkiyat kayıtları ve varsa idari yaptırım tutanağı birlikte sunulmalıdır.
Özellikle 3 iş günlük sürenin kaçırıldığı iddia ediliyorsa tebliğ tarihi birincil uyuşmazlık haline gelir. Elektronik bildirimin hangi tarihte yapıldığı, fiziki tebligat varsa teslim tarihi ve başvurunun sisteme giriş zamanı somut kayıtla ispatlanmalıdır.
İşletme için pratik kontrol listesi
- İlk uygunsuz analiz raporunun tebliğ tarihini kaydedin.
- Denetime konu parti/lot stokunu diğer yakıttan fiziksel ve kaydi olarak ayırın.
- KYM’de satış/dağıtım blokajının kapsamını kontrol edin.
- Şahit numune analizini 3 iş günü içinde yazılı ve kayıtlı biçimde talep edin.
- Numune alma tutanağı, mühür ve muhafaza bilgilerini doğrulayın.
- Şahit numune sonucu uygun ise KYM satış açılış kaydını dosyalayın.
- Uygunsuzluk kesinleşirse stok miktarını tespit edin ve sevki durdurun.
- 5 iş günü içinde uygun sanayi tesisi önerisini teknik belgeleriyle sunun.
- Toplama, taşıma, depolama ve teslim giderlerini ayrı maliyet dosyasında izleyin.
- İdari yaptırım varsa fiil, bent, tebliğ ve dava süresini aynı gün kontrol edin.
İlgili içerikler ve resmî kaynaklar
Genel sistem için Katı Yakıt Satışında Uygunluk ve Satış İzin Belgesi 2026 rehberimizi; petrol koku kullanan tesisler için Petrol Koku Tahsisat Belgesi 2026 yazımızı inceleyebilirsiniz. İdari para cezasının gerekçe denetimi için idari para cezasında gerekçeli karar içeriği tamamlayıcıdır.
Resmî kaynaklar: 16 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete ve 2872 sayılı Çevre Kanunu.
Sık Sorulan Sorular
1. İlk numune uygunsuz çıkınca satış hemen durur mu?
Evet. Yönetmelik uyarınca ilgili satış ve dağıtım faaliyeti KYM üzerinden durdurulur.
2. Şahit numune talebi kaç gün içinde yapılır?
İlk uygunsuzluk sonucunun bildirilmesinden itibaren 3 iş günü içinde yapılır.
3. Üç günlük süre takvim günü mü?
Hayır. Yönetmelik açıkça “iş günü” ifadesini kullanır.
4. Şahit numune uygun çıkarsa ne olur?
Satış ve dağıtım faaliyeti yeniden açılır.
5. Şahit numune de uygunsuz çıkarsa ne olur?
Uygunsuzluk kesinleşir ve yakıtın toplanıp mevzuata uygun tesise yönlendirilmesi süreci başlar.
6. Şahit numune hiç talep edilmezse ne olur?
3 iş günlük süre sonunda ilk uygunsuzluk kesinleşir.
7. Uygunsuz yakıt için işletmenin tesis önerme süresi kaç gündür?
Kesinleşen uygunsuzluğun bildirilmesinden sonra 5 iş günüdür.
8. Tesis önerilmezse ne olur?
Uygun sanayi tesisini il müdürlüğü belirler.
9. Taşıma ve depolama masraflarını idare mi öder?
Hayır. Yönetmelik bu giderleri ilgili sorumlu tarafa yükler.
10. Şahit numune talebi dava açma hakkını ortadan kaldırır mı?
Hayır. Şahit numune teknik doğrulama yoludur; idari işleme karşı kanuni yargı yolları ayrıca değerlendirilir.
Sonuç
Katı yakıtta şahit numune sistemi kısa süreli fakat ağır sonuçlu bir süreçtir. İlk uygunsuz analizden sonra KYM satışı durdurulur; 3 iş günü içinde şahit numune talep edilmezse veya ikinci analiz de uygunsuz çıkarsa sonuç kesinleşir. Kesinleşmeden sonra stok normal piyasada bırakılamaz ve 5 iş günlük uygun sanayi tesisi önerme süresi başlar. İşletmenin numune, tebligat, KYM, stok ve taşıma kayıtlarını aynı dosyada tutması; süreleri günlük değil iş günü esasına göre takip etmesi gerekir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
