Kiraya Verenin Hapis Hakkı Nedir? Hangi Eşyalar Alıkonabilir? TBK 336 | 2026
Kiracı kira borcunu ödemeden taşınmak üzereyken ev veya işyerindeki eşyaların çıkarılması, kiraya veren açısından tahsil riskini artırır. Türk Borçlar Kanunu bu risk için özel bir güvence düzenlemiştir: kiraya verenin hapis hakkı. Hapis hakkı, her kira sözleşmesinde ve kiralanandaki her eşya üzerinde sınırsız bir yetki değildir. Uygulama alanı, güvence altına aldığı kira dönemi, eşyanın niteliği, mülkiyet durumu ve haczedilebilir olup olmadığı kanunda açıkça sınırlandırılmıştır.
Bu nedenle “kiracı borçluysa evdeki her şeyi tutabilirim”, “ev sahibinin kiracının arabasına el koyma hakkı var” veya “kiraya veren kendi başına kapıyı kilitleyip eşyayı çıkarmayabilir” şeklindeki genellemeler hukuken doğru değildir. TBK m.336, m.337 ve m.338 birlikte okunmalıdır.
Kiraya Verenin Hapis Hakkı Nedir?
Kiraya verenin hapis hakkı, kanundan doğan özel bir kira güvencesidir. TBK m.336, taşınmaz kiralarında kiraya verene, belirli kira alacaklarını güvence altına almak amacıyla kiralananda bulunan ve kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan bazı taşınırlar üzerinde hapis hakkı tanır.
Bu hak mülkiyet hakkı değildir. Kiraya veren eşyanın maliki hâline gelmez, eşyayı satıp bedelini kendiliğinden alamaz ve borcu gerekçe göstererek dilediği taşınırı sahiplenemez. Hapis hakkı, kanunda öngörülen cebrî icra ve alıkoyma mekanizması içinde alacağın güvencesini sağlar.
Hakkın doğması için ayrıca sözleşmeye “kiraya verenin hapis hakkı vardır” şeklinde hüküm yazılması gerekmez. Şartları varsa hak doğrudan kanundan kaynaklanır. Buna karşılık sözleşmeyle kanunun kapsamı sınırsız biçimde genişletilemez; haczedilemeyen malın veya kiralananın kullanımına hizmet etmeyen eşyanın sırf sözleşme hükmüyle m.336 kapsamına sokulması mümkün değildir.
Hangi Kira Sözleşmelerinde Hapis Hakkı Uygulanır?
TBK m.336 açıkça “taşınmaz kiralarında” der. Bu nedenle hüküm yalnız konut kirasına özgü değildir. Konut, ofis, mağaza, depo, restoran, atölye ve diğer taşınmaz kiralarında şartları varsa uygulanır.
Ancak taşınır kirasında m.336’daki özel hapis hakkı uygulanmaz. Örneğin yalnız bir makinenin, aracın veya ekipmanın kiralanması taşınmaz kirası değildir. Hakkın dayanağı kiralananın taşınmaz olmasıdır.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında TBK’nın özel hükümleriyle birlikte değerlendirme yapılır. İşyeri kiralarında kiralananın işletme amacıyla kullanılması nedeniyle ekipman, masa, raf, makine ve benzeri taşınırlar bakımından hapis hakkının konusu daha geniş bir pratik önem taşıyabilir; yine de her bir eşyanın m.336’daki “döşenme veya kullanılmaya yarama” ölçütünü karşılaması gerekir.
Hapis Hakkı Hangi Kira Borçlarını Güvence Altına Alır?
TBK m.336, kapsamı süre bakımından açıkça sınırlar: işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedeli. Bu nedenle kiraya veren geçmişte birikmiş bütün kira borçlarını sınırsız biçimde hapis hakkıyla güvence altına alamaz.
“İşlemiş bir yıllık” ibaresi, hapis hakkının kullanıldığı döneme göre geçmişte muaccel olmuş bir yıllık kira bedelini; “işlemekte olan altı aylık” ise içinde bulunulan ve ilerleyen altı aylık döneme ilişkin kanuni güvence kapsamını ifade eder. Alacağın gerçekten mevcut olup olmadığı ve hangi döneme ait olduğu kira sözleşmesi, banka hareketleri ve ödeme kayıtlarıyla belirlenir.
Hapis hakkının miktarı alacakla sınırlıdır. Kiraya veren, güvence altına alınacak kira alacağını aşacak ölçüde eşyanın alıkonulmasını isteyemez. TBK m.338 de alacağını güvence altına almasını sağlayacak miktardaki taşınırın alıkonulmasından söz eder.
Hangi Eşyalar Üzerinde Hapis Hakkı Kullanılabilir?
Kanun iki temel şart arar. Birincisi eşyanın kiralananda bulunması, ikincisi ise kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yaramasıdır. Her taşınır sırf kira konusu yerde bulunduğu için hapis hakkına tabi olmaz.
Konut bakımından oturma grubunun, masa ve sandalyenin, bazı beyaz eşyaların ve konut kullanımına hizmet eden diğer taşınırların durumu bu ölçüte göre değerlendirilir. İşyeri bakımından raflar, çalışma masaları, işyerinin kullanımına hizmet eden makineler, ekipman ve demirbaşlar m.336 ölçütü içine girebilir. Ancak eşyanın aynı zamanda haczedilebilir olması gerekir.
Kiralananla hiçbir işlevsel bağlantısı olmayan, kısa süre için orada bırakılmış veya yalnız muhafaza amacıyla tesadüfen bulunan bir eşya bakımından m.336 kapsamı otomatik değildir. Hakkın konusu belirlenirken taşınırın kiralananın döşenmesi veya kullanımına gerçekten hizmet edip etmediği incelenir.
Hangi Eşyalar Üzerinde Hapis Hakkı Kullanılamaz?
TBK m.336’nın üçüncü fıkrası kesin bir sınır koyar: hapis hakkı, kiracının haczedilemeyen malları üzerinde kullanılamaz. Bu nedenle İcra ve İflâs Kanunu m.82 ve diğer özel hükümler uyarınca haczedilemeyen mallar, kiraya verenin hapis hakkının da dışında kalır.
Ayrıca m.336’nın işlevsel şartını taşımayan eşya da kapsam dışındadır. Kiralananda bulunması tek başına yeterli değildir. Kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına hizmet etmeyen taşınır bakımından kanuni hapis hakkı kurulmaz.
Üçüncü kişilere ait eşyalar yönünden ayrıca TBK m.337 uygulanır. Kiraya verenin kiracıya ait olmadığını bildiği veya bilmesi gerektiği eşya üzerindeki üçüncü kişi hakları, kanundaki şartlarla kiraya verenin hapis hakkından önce gelir.
Haczedilemeyen Mallar Neden Kapsam Dışıdır?
Hapis hakkı cebrî icra hukukuyla bağlantılı bir güvence olduğundan, kanunun borçlunun asgarî yaşamını veya mesleğini korumak amacıyla haciz dışında bıraktığı malların bu yolla dolanılması mümkün değildir. TBK m.336 bu nedenle doğrudan “haczedilemeyen mallar üzerinde kullanılamaz” hükmünü içerir.
Bir malın haczedilebilir olup olmadığı İİK m.82 ve ilgili özel hükümler kapsamında eşyanın niteliğine göre değerlendirilir. Borçlunun ve aynı çatı altında yaşayan ailesinin lüzumlu eşyası, mesleğin sürdürülmesi için zorunlu bazı araçlar ve kanunun açıkça koruduğu diğer mallar konusunda icra hukuku denetimi yapılır.
Kiraya veren, “kira alacağım var” gerekçesiyle haczedilemezlik korumasını ortadan kaldıramaz. Uyuşmazlıkta hangi eşyanın haczedilemez olduğu icra hukukunun ölçütleriyle belirlenir.
Alt Kiracının Eşyaları Üzerinde Hapis Hakkı Var mı?
Evet, ancak sınırlı olarak. TBK m.336’nın ikinci fıkrasına göre kiraya verenin hapis hakkı, alt kiracının asıl kiracıya olan kira borcunu aşmamak üzere, alt kiracının kiralanana getirdiği aynı nitelikteki taşınırları da kapsar.
Bu hüküm, asıl kiracı ile kiraya veren arasındaki borç nedeniyle alt kiracının bütün malvarlığının sınırsız güvenceye dönüşmesini engeller. Üst sınır, alt kiracının asıl kiracıya olan kira borcudur. Ayrıca eşyanın m.336’daki nitelikleri taşıması ve haczedilebilir olması gerekir.
Alt kira ilişkisinin varlığı ve alt kiracının borç miktarı sözleşme ve ödeme belgeleriyle belirlenmelidir. Asıl kira borcu ile alt kira borcu birbirine karıştırılmamalıdır.
Üçüncü Kişiye Ait Eşya Hapis Hakkına Girer mi?
Bu soru TBK m.337’de özel olarak düzenlenmiştir. Üçüncü kişilerin, kiraya verenin kiracıya ait olmadığını bildiği veya bilmesi gerektiği eşya üzerindeki hakları kural olarak kiraya verenin hapis hakkından önce gelir. Çalınmış, kaybolmuş veya malikinin elinden iradesi dışında çıkmış eşya için de aynı öncelik kuralı vardır.
Kiraya veren, kira devam ederken taşınırların kiracıya ait olmadığını öğrenir ve buna rağmen sözleşmeyi en yakın fesih döneminin sonu için feshetmezse bu eşya üzerindeki hapis hakkını kaybeder. Bu nedenle üçüncü kişinin fatura, finansal kiralama kaydı, mülkiyet belgesi veya başka delille hakkını ortaya koyması önemlidir.
Kiraya veren, özellikle işyerlerinde makine ve araçların leasing şirketine, tedarikçiye veya başka bir işletmeye ait olabileceğini göz önünde bulundurmalıdır. Mülkiyet açıkça üçüncü kişideyse m.337 denetimi yapılmadan eşya üzerinde hapis hakkı ileri sürülmemelidir.
Kiraya Veren Hapis Hakkını Nasıl Kullanır?
Hapis hakkı, kiraya verene kendi başına fizikî güç kullanma yetkisi vermez. TBK m.338’e göre kiracı taşınmak veya kiralanandaki taşınırları başka yere taşımak istediğinde kiraya veren, alacağını güvence altına alacak miktardaki taşınırı sulh hâkiminin veya icra müdürünün kararıyla alıkoyabilir.
Bu düzenleme önemlidir. Kiraya veren borç iddiasını ileri sürüp kiracının eşyasını kendiliğinden alarak başka yere götüremez, eşyayı kullanamaz veya satamaz. Kanuni yol üzerinden alıkoyma kararı alınmalı; hangi alacak ve hangi eşya için güvence istendiği somutlaştırılmalıdır.
Başvuruda kira sözleşmesi, borç hesap dökümü, ödeme kayıtları, taşınırların listesi ve mümkünse fotoğrafları hazırlanmalıdır. Talep, kira alacağıyla orantılı olmalıdır.
Kiracı Eşyayı Gizlice veya Zorla Götürürse Ne Olur?
TBK m.338’in ikinci fıkrası, alıkoyma kararının konusu eşyanın gizlice veya zorla götürülmesi hâlini de düzenler. Bu eşya, götürülmesinden başlayarak on gün içinde kolluk gücünün yardımıyla kiralanana geri getirilebilir.
On günlük süre kanunda açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle alıkoyma kararı alınmış bir eşyanın götürüldüğünün öğrenilmesi hâlinde süre geçirilmemelidir. Kolluk yardımı da ancak kanuni karar ve süreç çerçevesinde kullanılır; kiraya verenin özel güç kullanması söz konusu değildir.
Götürülen eşyanın gerçekten alıkoyma kararının konusu olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir. Kararda yer almayan veya m.336 kapsamına girmeyen taşınır için aynı sonuç doğmaz.
Konut ve İşyeri Kirasında Hapis Hakkı Farklı mı?
TBK m.336 taşınmaz kiraları için genel bir düzenlemedir. Konut ve işyeri ayrımı, hakkın temel koşullarını değiştirmez. Ancak hangi eşyanın “kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yaradığı” somut kullanım amacına göre değişir.
Konut içinde kişisel ve ailevi yaşam eşyalarının önemli bölümü İİK’daki haczedilemezlik korumasıyla karşılaşabilir. İşyeri kiralarında ise ticari faaliyet için kullanılan bazı demirbaş ve makineler m.336 bakımından daha sık gündeme gelir. Buna rağmen mesleğin icrası için zorunlu haczedilemez araçlar varsa m.336 üçüncü fıkrası yine uygulanır.
Bu nedenle eşya listesi yapılırken yalnız “ev eşyası” veya “işyeri demirbaşı” şeklinde toplu niteleme yerine her taşınır ayrı incelenmelidir.
Depozito Varsa Hapis Hakkı Kullanılamaz mı?
TBK m.342’deki güvence bedeli ile TBK m.336’daki hapis hakkı farklı hukuki kurumlardır. Kira sözleşmesinde geçerli bir depozito bulunması, m.336’daki şartlar oluşmuşsa kanuni hapis hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Ancak aynı alacağın ne ölçüde güvence altında olduğu, alıkoymanın orantısı ve talep edilen miktar somut dosyada dikkate alınır. Hapis hakkı güvence amacı taşır; alacağı aşan veya hakkın amacını aşan ölçüde eşya üzerinde kullanılamaz.
Bankada tutulan depozitonun serbest bırakılması ise TBK m.342’deki ayrı şartlara tabidir. İki kurumun usulleri birbirine karıştırılmamalıdır.
Kira Dışındaki Alacaklar İçin Hapis Hakkı Kullanılabilir mi?
TBK m.336, hapis hakkını açıkça “kira bedelinin güvencesi” olarak düzenler. Bu nedenle kiraya verenin kira sözleşmesi dışında doğan bağımsız bir alacağını m.336 hapis hakkıyla güvence altına alması mümkün değildir.
Kira ilişkisinden doğan yan gider, zarar veya başka talebin hapis hakkı kapsamında olup olmadığı, maddenin kira bedeline ilişkin açık sınırı nedeniyle ayrıca hukuki nitelendirmeye tabidir. Hapis hakkı geniş yorumlanarak her türlü alacağa uygulanmamalıdır.
Kiraya verenin başka alacağı varsa genel dava ve icra yolları kullanılabilir. Hapis hakkının özel koşulları genel haciz yollarının yerine geçmez.
İspat ve Hazırlanması Gereken Belgeler
Hapis hakkı başvurusu için öncelikle geçerli kira sözleşmesi ve borcun hangi aylara ait olduğunu gösteren hesap hazırlanmalıdır. Banka hesap hareketleri, ödeme dekontları ve kira çizelgesi borç miktarını somutlaştırır.
İkinci aşamada kiralanandaki taşınırlar belirlenmelidir. Eşyanın adı, mümkünse marka/modeli, yaklaşık niteliği, kiralananın kullanımına nasıl hizmet ettiği ve haczedilemez olup olmadığı kontrol edilir. Üçüncü kişinin mülkiyet iddiası varsa fatura, ruhsat, finansal kiralama kaydı veya diğer belgeler incelenir.
Alt kiracı eşyası söz konusuysa alt kira sözleşmesi ve alt kiracının asıl kiracıya borç miktarı ayrıca dosyalanmalıdır. Çünkü TBK m.336 alt kiracı eşyası üzerindeki hakkı bu borçla sınırlar.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
TBK m.336-338 Türkiye genelindeki taşınmaz kiralarında uygulanır. Mersin’de konut, mağaza, ofis veya depo kiralarında hapis hakkı talebi de aynı kanuni koşullara tabidir. Büronun tek fizikî ofisi Mersin’dedir; görev ve yetki kuralları elverdiği ölçüde Türkiye genelindeki kira dosyaları Mersin’den takip edilir.
İlgili Rehberler ve Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
- Kira depozitosu en fazla kaç aylık?
- Kiracı eşyalarına haciz gelir mi?
- Ev tesliminde hasar bildirimi TBK 335
Sık Sorulan Sorular
Kiraya verenin hapis hakkı kaç aylık kira için kullanılabilir?
TBK m.336, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedelini güvence altına alır.
Ev sahibi kiracının her eşyasını tutabilir mi?
Hayır. Eşyanın kiralananda bulunması, döşenme veya kullanıma yaraması ve haczedilebilir olması gerekir.
Haczedilemeyen eşya üzerinde hapis hakkı var mı?
Hayır. TBK m.336 bunu açıkça yasaklar.
Alt kiracının eşyası hapis hakkına girer mi?
Alt kiracının asıl kiracıya kira borcunu aşmamak üzere aynı nitelikteki taşınırlar kapsama girebilir.
Üçüncü kişiye ait eşya tutulabilir mi?
TBK m.337 uyarınca üçüncü kişinin hakları belirli koşullarda kiraya verenin hapis hakkından önce gelir.
Kiraya veren eşyayı kendi başına alabilir mi?
Hayır. TBK m.338, alıkoymayı sulh hâkimi veya icra müdürü kararı üzerinden düzenler.
Alıkonulan eşya gizlice götürülürse ne olur?
TBK m.338’e göre götürülmeden başlayarak on gün içinde kolluk yardımıyla kiralanana geri getirilebilir.
Depozito varsa hapis hakkı kalkar mı?
Hayır. Depozito ve hapis hakkı ayrı güvence kurumlarıdır; her birinin kendi şartları uygulanır.
Hapis hakkı kira dışı borç için kullanılabilir mi?
TBK m.336 özel olarak kira bedelinin güvencesini düzenler.
Hapis hakkı konut kiralarında da geçerli mi?
Evet. Hüküm taşınmaz kiralarında uygulanır; haczedilemezlik koruması ayrıca dikkate alınır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
