Kıyı Kenar Çizgisi Nasıl Tespit Edilir? 3621 m.9 ve Üç Aylık Tespit Kuralı | 2026

Kıyı taşınmazlarında tapu, imar, yapı ruhsatı, yıkım, kamulaştırma, Hazine tescili, sahil şeridi ve özel mülkiyet uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü tek bir teknik-hukuki sınırdan başlar: kıyı kenar çizgisi. Deniz, göl veya akarsuya yakın bir parselin tapuda özel mülkiyette görünmesi, parselin tamamının yapılaşmaya açık olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde uydu görüntüsünde denizden uzak görünen bir yapı da, onaylı kıyı kenar çizgisine göre kıyı veya sahil şeridi rejimine tabi olabilir.

3621 sayılı Kıyı Kanunu kıyı çizgisi, kıyı kenar çizgisi, kıyı ve sahil şeridini birbirinden ayırır. Bu ayrım yalnız teknik bir harita meselesi değildir. Kıyının Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması, herkesin eşit ve serbest yararlanmasına açık bulunması, sahil şeridinin ilk 50 metresindeki yapı yaklaşma yasağı ve kıyıda yapılabilecek tesislerin sınırlı sayıda olması doğrudan bu çizgiye bağlıdır.

1. Kıyı kenar çizgisi nedir?
2. Tespit neden zorunludur?
3. 3621 m.9 tespit usulü
4. Komisyon nasıl çalışır?
5. Üç aylık tespit kuralı
6. Onay ve haritaya işleme
7. Tapulu parsel üzerindeki etkisi
8. İmar ve ruhsat üzerindeki etkisi
9. Hatalı çizgiye karşı hukuki yol
10. Malik için kontrol listesi
11. Sık sorulan sorular

Kıyı Kenar Çizgisi Nedir?

Kıyı Kanunu m.4’e göre kıyı kenar çizgisi; deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda kıyı çizgisinden sonra kara yönünde su hareketlerinin oluşturduğu kumluk, çakıllık, kayalık, taşlık, sazlık, bataklık ve benzeri alanların doğal sınırıdır. Dar-yüksek kıyılarda ise falez veya şevin üst sınırı doğal sınırın belirlenmesinde önem taşır. Kıyı ise kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasında kalan alandır.

Bu tanımda iki nokta belirleyicidir. Birincisi, kıyı kenar çizgisi tapu parsel sınırına göre çizilmez; doğal ve jeomorfolojik özelliklere göre tespit edilir. İkincisi, denizin belirli bir gündeki su seviyesini gösteren “kıyı çizgisi” ile kıyı kenar çizgisi aynı şey değildir. Kıyı kenar çizgisi çoğu yerde suyun değdiği noktadan daha içeride kalır.

Bu nedenle “parselim denize sıfır değil” veya “tapu kadastrosunda sınır burada” şeklindeki tek veri hukuki sonuca yetmez. Onaylı kıyı kenar çizgisinin pafta üzerinde nereden geçtiği ayrıca incelenmelidir.

Kıyı Kenar Çizgisi Tespiti Neden Zorunludur?

3621 sayılı Kanun m.5, kıyıda ve sahil şeridinde planlama ve uygulama yapılabilmesi için kıyı kenar çizgisinin tespitini zorunlu tutar. Bu hüküm, belediye veya başka bir idarenin kıyı alanında plan, ruhsat, yapılaşma veya kullanım kararı verirken öncelikle hukuki kıyı sınırını belirlemesini gerektirir.

Kıyı kenar çizgisinin kara tarafında sahil şeridi başlar. Sahil şeridi deniz ve tabii göllerde kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az 100 metredir. Kanun ve Uygulama Yönetmeliği bu alanı birinci ve ikinci bölüm olarak ayırır. Birinci bölüm kıyı kenar çizgisinden itibaren 50 metredir ve esas olarak açık alan, yeşil alan, gezinti, dinlenme, rekreatif kullanım ve yaya yolu niteliğindedir. İkinci bölüm ise en az 50 metre daha devam eder ve burada da yapılaşma yalnız kanunda ve yönetmelikte izin verilen kullanımlarla sınırlıdır.

Dolayısıyla onaylı çizgi yanlış yerdeyse yalnız birkaç metrelik harita hatası söz konusu değildir. Yapı yaklaşma mesafesi, ruhsat verilebilirlik, parselin ekonomik değeri ve özel mülkiyetin kapsamı değişebilir.

3621 Sayılı Kıyı Kanunu m.9’a Göre Tespit Usulü

Kıyı kenar çizgisinin tespiti 3621 m.9 ve Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre yürütülür. Tespit, valilik tarafından kamu görevlilerinden oluşturulan komisyonca yapılır. Kanun, komisyonun en az beş kişiden oluşmasını öngörür. Komisyonun amacı masa başında kadastral sınırı kopyalamak değil; arazinin doğal kıyı karakterini bilimsel verilerle belirlemektir.

Tespit için uygun ölçekli onaylı hâlihazır harita kullanılır. Uygulamada 1/1000 ölçekli hâlihazır pafta, kadastral durum, kotlar, topoğrafya, kıyı jeomorfolojisi, eski ve güncel hava fotoğrafları, su hareketleri, kumul-sazlık-kayalık alanların konumu ve teknik raporlar birlikte değerlendirilir. Tabii ve suni göllerde maksimum su kotunun belirlenmesinde Devlet Su İşleri verileri önem taşır.

Komisyonun görevi “hangi parselin kime ait olduğunu” belirlemek değildir. Mülkiyet kayıtları sonuç aşamasında önem taşısa da kıyı kenar çizgisi öncelikle fiziksel ve doğal kıyı sınırıdır. Bu nedenle yalnız tapu çapına göre çizgi kurulması hukuken yeterli değildir.

Kıyı Kenar Çizgisi Komisyonu Nasıl Çalışır?

Komisyon sahada inceleme yapar, kıyı tipini belirler, doğal sınırı haritaya işler ve tespit tutanağı ile teknik belgeleri hazırlar. Kıyının alçak-basık veya dar-yüksek nitelikte olması, kumul ve plaj sisteminin devamı, falez üst sınırı, sazlık-bataklık alanlar ve kıyı hareketlerinin etkilediği doğal kuşak bu değerlendirmede önemlidir.

Bir parsel sahibi bakımından en kritik belge yalnız sonuç paftası değildir. Komisyon raporu, dayanak jeolojik-jeomorfolojik değerlendirme, hâlihazır harita, koordinatlar ve onay süreci birlikte görülmelidir. Dava veya itiraz söz konusu olduğunda “çizgi parselimden geçiyor” iddiasından daha güçlü olan, çizginin bilimsel kriterlere hangi noktada aykırı olduğu somut teknik verilerle ortaya konulmasıdır.

Kıyı kenar çizgisinin tespiti, belediyenin tek taraflı imar kararı değildir. Yetki ve usul 3621 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikle belirlenmiştir. Bu nedenle yetkisiz organın hazırladığı taslak çizim, Bakanlık onaylı kıyı kenar çizgisinin yerine geçmez.

Kıyı Kenar Çizgisi Yoksa Üç Ay İçinde Tespit Zorunlu mu?

Evet. 3621 m.5 açık hüküm içerir: kıyı kenar çizgisinin tespit edilmediği bölgelerde talep vukuunda, talep tarihini takip eden üç ay içinde kıyı kenar çizgisinin tespiti zorunludur. Bu süre özellikle yapılaşma, planlama veya mülkiyet işlemi çizgi bulunmadığı için ilerlemeyen kişiler açısından önemlidir.

Talebin yazılı yapılması ve kayıt numarasının saklanması gerekir. Başvuruda taşınmazın ada-parsel bilgileri, mevcut pafta, koordinat veya kroki ve neden tespit istendiği açık biçimde gösterilmelidir. Böylece üç aylık sürenin başlangıcı ispatlanabilir.

Üç ay içinde tespit yapılmaması, kıyı alanında çizgi yokmuş gibi ruhsat verilebileceği anlamına gelmez. Kanunun sistemi tam tersidir: çizgi tespit edilmeden planlama ve uygulama yapılamaz. Gecikme varsa idari başvuru ve somut işleme göre idari yargı yolları değerlendirilir.

Tespit Edilen Çizgi Ne Zaman Hukuken Uygulanır?

Komisyonun sahada çizgiyi belirlemesi tek başına son aşama değildir. Tespit dosyası valilik ve Bakanlık sürecinden geçer; onaylanan kıyı kenar çizgisi ilgili paftalara işlenir. Planlama ve uygulamada esas alınacak olan, yetkili makamca onaylanmış çizgidir.

Malik, belediye veya tapu dosyasında yalnız fotokopi bir krokiye dayanmak yerine onay tarihini, onay makamını, pafta numarasını ve koordinatları kontrol etmelidir. Farklı tarihlerde birden fazla kıyı kenar çizgisi paftası bulunması hâlinde hangi paftanın yürürlükte olduğu ayrıca tespit edilmelidir.

Onaylı çizginin değiştirilmesi de serbest değildir. Bakanlığın güncel uygulamasında su seviyesinin değişmesi, mükerrer çizgi, paftalar arası uyumsuzluk, yargı kararı veya mevzuatta kabul edilen başka teknik sebepler gibi sınırlı hâllerde yeniden inceleme gündeme gelebilir. Sırf parselin ekonomik değerini artırmak amacıyla çizgi değiştirilemez.

Tapulu Parsel Kıyı Kenar Çizgisi İçinde Kalırsa Ne Olur?

Anayasa m.43 ve Kıyı Kanunu m.5 uyarınca kıyılar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve herkesin eşit ve serbest yararlanmasına açıktır. Bu nedenle özel tapu kaydının onaylı kıyı alanıyla çakışması ciddi mülkiyet sonucu doğurabilir. Tapunun varlığı, kıyı niteliğini tek başına ortadan kaldırmaz.

Ancak tapu iptali otomatik bir idari işlem değildir. Taşınmazın hukuki geçmişi, kadastro tarihi, onaylı çizginin tarihi, tapu kaydının oluşma nedeni ve varsa kesinleşmiş mahkeme kararları birlikte incelenir. Hazine tarafından tapu iptali ve tescil davası açılması veya mevcut davada kıyı niteliğinin tartışılması mümkündür.

Bu nedenle kıyıda taşınmaz satın almadan önce yalnız TAKBİS kaydı ve imar çapı değil, onaylı kıyı kenar çizgisi de görülmelidir. Özellikle denize yakın arsa, turizm tesisi, yazlık ve ticari yatırım alımlarında bu inceleme sözleşmeden önce yapılmalıdır.

Kıyı Kenar Çizgisi İmar ve Yapı Ruhsatını Nasıl Etkiler?

Çizginin deniz tarafı kıyıdır. Kıyıda genel kural yapı yasağıdır; 3621 m.6 yalnız kıyının kamu yararına kullanımı veya faaliyetinin özelliği gereği kıyıda bulunması zorunlu belirli altyapı ve tesislere uygulama imar planıyla izin verir. Kıyıda özel konut, villa veya sıradan ticari yapı yapılması mümkün değildir.

Çizginin kara tarafındaki sahil şeridinde ise m.5’teki en az 100 metrelik rejim uygulanır. Yapılar kıyı kenar çizgisine 50 metreden fazla yaklaşamaz. Aradaki ilk bölüm yalnız yaya yolu, gezinti, dinlenme, seyir ve rekreatif amaçlarla düzenlenebilir. Bu nedenle ruhsat başvurusunda kıyı kenar çizgisi koordinatlarının proje üzerine doğru işlenmesi gerekir.

Genel yapı ruhsatı süre ve başvuru düzeni için sitemizdeki 3194 m.22 yapı ruhsatı rehberi; kıyıya erişimi kapatan duvar ve çitler için 3621 m.6 kıyıda engel yasağı rehberi incelenebilir.

Kıyı Kenar Çizgisi Hatalıysa Ne Yapılabilir?

Onaylı kıyı kenar çizgisine karşı uyuşmazlık, çizginin hukuki niteliğine ve kişiye etkisinin nasıl ortaya çıktığına göre idari yargıda incelenebilir. Bakanlığın güncel uygulamasında onaylı kıyı kenar çizgilerine kurumlar ve ilgililer valilik kanalıyla itiraz edebilir; teknik komisyon incelemesi sonrası dosya Bakanlığa gönderilir. Ancak idari başvurunun dava süresine etkisi her dosyada aynı değildir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7’de genel dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür. Bununla birlikte kıyı kenar çizgisinin ilan, tebliğ, öğrenme ve uygulama işlemiyle somutlaşma biçimi süre başlangıcını etkileyebilir. Bu nedenle “çizgi yıllar önce onaylandı, artık hiçbir şey yapılamaz” veya “itiraz verdim, dava süresi kesin durur” şeklinde genelleme yapılmamalıdır.

Dava dosyasında teknik bilirkişi incelemesi çoğu kez belirleyicidir. Eski hava fotoğrafları, jeolojik-jeomorfolojik yapı, kıyı hareketleri, topoğrafik paftalar, DSİ kotları ve onaylı hâlihazır haritalar delil olarak önem taşır. Mülkiyet yönünden ayrıca tapu ve kadastro belgeleri incelenir.

Kıyıya Yakın Taşınmaz Malikinin 10 Adımlı Kontrol Listesi

1. Tapu kaydındaki ada-parsel ve yüzölçümünü doğrulayın.
2. Belediye veya ilgili idareden onaylı kıyı kenar çizgisi paftasını isteyin.
3. Paftanın onay tarihini ve onay makamını kontrol edin.
4. Çizgiyi güncel kadastro paftasıyla çakıştırın.
5. Parselin kıyıda mı, sahil şeridinin ilk 50 metresinde mi, ikinci bölümünde mi kaldığını belirleyin.
6. Mevcut yapı varsa ruhsat ve yapı kullanma izin belgelerini inceleyin.
7. Çizgi hiç yoksa yazılı tespit talebi yapıp kayıt numarasını saklayın.
8. Hatalı tespit iddianız varsa teknik jeoloji/harita verilerini baştan toplayın.
9. Tapu iptali veya idari işlem dosyası varsa iki yargı kolundaki süreçleri ayrı ayrı takip edin.
10. Satın alma öncesinde kapora veya satış sözleşmesi imzalamadan kıyı statüsünü kesinleştirin.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 3621 sayılı Kıyı Kanunu
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – KKÇ tespit ve onay işlemleri
• Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü
• Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü

Kıyı Kenar Çizgisi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kıyı kenar çizgisi denizin bittiği yer midir?

Hayır. Suyun kara parçasına değdiği doğal çizgi kıyı çizgisidir. Kıyı kenar çizgisi ise su hareketlerinin oluşturduğu kıyı alanının kara yönündeki doğal sınırıdır.

Kıyı kenar çizgisini belediye tek başına belirleyebilir mi?

Hayır. Tespit 3621 m.9 ve Uygulama Yönetmeliğindeki komisyon ve Bakanlık onay sürecine tabidir.

Çizgi olmayan yerde yapı ruhsatı verilebilir mi?

Kıyı veya sahil şeridinde planlama ve uygulama için kıyı kenar çizgisinin tespiti zorunludur. Çizgi olmadan kıyı rejimi yok sayılarak ruhsatlandırma yapılamaz.

Talep edilirse kıyı kenar çizgisi kaç ayda tespit edilmelidir?

3621 m.5’e göre tespit edilmemiş bölgede talep tarihini izleyen üç ay içinde kıyı kenar çizgisinin tespiti zorunludur.

Tapum kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında kalırsa tapu kesin geçerli midir?

Kıyılar özel mülkiyete konu olamaz. Tapunun oluşum sebebi ve uyuşmazlığın niteliğine göre tapu iptali ve tescil davası gündeme gelebilir; kayıt tek başına kıyı niteliğini kaldırmaz.

Sahil şeridi kaç metredir?

Deniz ve tabii göllerde kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az 100 metredir. İlk 50 metre özel sınırlı kullanıma tabidir.

Kıyı kenar çizgisi sonradan değiştirilebilir mi?

Değişiklik serbest değildir. Bilimsel ve teknik sebepler, mükerrerlik, yargı kararları veya mevzuatta öngörülen diğer sınırlı hâller bulunmalıdır.

Onaylı çizgiye itiraz nereye yapılır?

İlgililer valilik kanalıyla teknik itiraz sunabilir; dosya komisyon incelemesi ve Bakanlık değerlendirmesine konu olur. Dava hakkı ve süreler ayrıca değerlendirilmelidir.

KKÇ ile kadastro sınırı aynı olmak zorunda mı?

Hayır. Kadastro mülkiyet parselini, kıyı kenar çizgisi ise doğal kıyı sınırını gösterir. İki çizginin çakışmaması uyuşmazlık yaratabilir.

Kıyıda taşınmaz almadan önce hangi belge mutlaka görülmelidir?

Güncel tapu kaydı ve imar durumu yanında onaylı kıyı kenar çizgisi paftası ve koordinatları görülmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →