Kıyı Tesisi Deniz Kirliliğine Müdahale İçin Hangi Personel, Malzeme ve Ekipmanı Bulundurmalı? | 5312 m.5 (2026)
Kısa ve net cevap: 5312 sayılı Kanun m.5 uyarınca petrol ve diğer zararlı maddelerle faaliyet gösteren Kanun kapsamındaki kıyı tesisleri, deniz kirliliğine acil müdahale için gerekli personel, malzeme ve ekipmanı hazır bulundurmak zorundadır. Yeni kurulacak kıyı tesisi bu personel, malzeme ve ekipman tamamlanmadan faaliyete geçirilemez. Yükümlülük yalnız depoda birkaç bariyer bulundurmakla yerine gelmez; tesisin riskine uygun müdahale organizasyonu, eğitimli personel, kullanılabilir ekipman ve bunların acil durumda devreye alınmasını sağlayan plan bulunmalıdır.
- Kanuni dayanak
- Personel yükümlülüğü
- Malzeme ve ekipman yükümlülüğü
- Yeni tesis ne zaman faaliyete geçebilir?
- Risk bazlı ekipman nasıl belirlenir?
- Bakım, test ve tatbikat
- Dış müdahale firması yeterli mi?
- Denetim dosyası kontrol listesi
- Mersin kıyı tesislerinde uygulama
- Sık sorulan sorular
5312 m.5 Kıyı Tesisine Hangi Yükümlülüğü Getirir?
5312 sayılı Kanun m.5, deniz kirliliğinin önlenmesi ve kirlilik gerçekleştiğinde ilk müdahalenin gecikmemesi için kıyı tesislerine hazırlık yükümlülüğü getirir. Petrol ve diğer zararlı maddelerle faaliyet gösteren tesisin kendi riskine uygun personel, malzeme ve ekipmanı bulundurması gerekir. Bu yükümlülük, kirlilik olayı ortaya çıktıktan sonra ekipman kiralamaya çalışmanın yeterli olmadığını açık biçimde gösterir.
Kanunun yaklaşımı önleyicidir. Tesis işletmecisi normal operasyon sırasında acil durum kapasitesini hazır tutar; olay anında ilk müdahale yapılır, kirliliğin yayılması sınırlandırılır ve yetkili birimlerin talimatları uygulanır. M.15 de olay anında ilgili ve yakın gemi/kıyı tesislerinin mevcut personel, malzeme ve ekipmanlarını ilk müdahalede kullanma yükümlülüğünü ayrıca düzenler.
Güncel metin için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – 5312 sayılı Kanun esas alınmalıdır.
Kıyı Tesisi Hangi Personeli Hazır Bulundurmalıdır?
Kanun sabit sayıda personel ismi vermek yerine gerekli personelin bulundurulmasını emreder. Bu nedenle personel sayısı ve uzmanlığı tesisin risk profiline göre belirlenir. Depolanan ve elleçlenen maddenin türü, yıllık hacim, boru ve tank kapasitesi, gemi-terminal transfer operasyonu, kıyı yapısı, akıntı-rüzgâr koşulları ve yakın çevredeki hassas alanlar personel planını etkiler.
Personelin yalnız isim listesinde bulunması yeterli değildir. Acil müdahale görevleri tanımlanmalı, vardiya düzeninde olayın günün her saatinde gerçekleşebileceği dikkate alınmalı ve personel ekipmanın kullanımını bilmelidir. Olay komuta, bariyer serme, pompa/skimmer kullanma, numune, atık yönetimi, haberleşme ve iş güvenliği görevleri ayrı kişilerde veya eğitimli ekiplerde planlanabilir.
Görevli personelin izinli, vardiya dışında veya tesisten uzakta olduğu dönemlerde yedekleme sistemi bulunmalıdır. “Acil durum ekibi gündüz vardiyasında mevcut” yaklaşımı 24 saat çalışan kıyı tesisinde yeterli değildir.
Hangi Malzeme ve Ekipmanlar Gündeme Gelebilir?
Gerekli ekipman, tesisin risk değerlendirmesine göre belirlenir. Yüzer bariyerler, emici bariyer ve pedler, skimmer sistemleri, transfer pompaları, geçici depolama tankları, kişisel koruyucu ekipman, güvenli numune ekipmanı, aydınlatma, haberleşme araçları ve müdahale teknesi gibi araçlar olayın niteliğine göre gerekli olabilir.
Kimyasal veya farklı zararlı maddelerde petrol müdahalesinde kullanılan ekipmanın aynısı her zaman uygun değildir. Maddenin reaktivitesi, toksisitesi, buharlaşması, suda çözünürlüğü ve insan sağlığı riski dikkate alınır. Güvenlik bilgi formları ve uluslararası taşıma sınıflandırmaları müdahale planına işlenmelidir.
Ekipmanın miktarı da önemlidir. Çok büyük transfer hattı bulunan tesisin yalnız birkaç metrelik bariyer stoklaması yeterli kapasite sayılmaz. Muhtemel en kötü senaryo, müdahale seviyeleri ve tesisin coğrafi özellikleri dikkate alınarak kapasite hesabı yapılmalıdır.
Yeni Kıyı Tesisi Personel ve Ekipmanı Tamamlamadan Faaliyete Geçebilir mi?
Hayır. 5312 m.5 yeni kurulacak kıyı tesisleri bakımından açık bir faaliyet ön şartı getirir: gerekli personel, malzeme ve ekipman tamamlanmadan tesis faaliyete geçirilemez. Bu hüküm, acil müdahale kapasitesini yatırımın sonradan tamamlanabilecek tali unsuru olmaktan çıkarır.
Tesisin inşaatı bitmiş, ticari sözleşmeleri yapılmış veya yük gelmiş olsa dahi m.5’teki hazırlık şartı yerine getirilmeden operasyona başlanması hukuka uygun değildir. İşletme planlamasında müdahale ekipmanı tedariki ve personel eğitimi devreye alma takviminin parçası olmalıdır.
Kanunun geçici hükmü mevcut tesisler bakımından da gerekli hazırlıkların tamamlanmaması halinde faaliyetin durdurulmasına varabilen sonuçlar öngörmüştür. Bu sistem, deniz çevresi güvenliğinin tesis faaliyeti için asli şart olduğunu gösterir.
Tesisin Riskine Uygun Ekipman Nasıl Belirlenir?
Birinci adım maddelerin envanteridir. Tesiste depolanan, transfer edilen veya elleçlenen petrol ve diğer zararlı maddeler miktarlarıyla birlikte listelenir. İkinci adım olası sızıntı noktalarıdır: gemi-terminal hortumu, manifold, tank, boru hattı, vana, dolum kolu ve drenaj sistemleri değerlendirilir.
Üçüncü adım senaryo çalışmasıdır. Küçük operasyonel döküntü, orta ölçekli hortum arızası ve büyük tank/transfer olayı gibi seviyeler için ihtiyaç duyulacak bariyer, toplama kapasitesi, personel ve atık depolama miktarı belirlenir. Dördüncü adım çevresel hassasiyettir; balıkçılık alanları, korunan alanlar, marina, plaj veya su alma yapıları gibi unsurlar plana dahil edilir.
Beşinci adım müdahale süresidir. Dış destek ekibinin tesise ulaşması iki saat sürüyorsa ilk iki saatte tesisin kendi imkanlarıyla ne yapabileceği açıkça planlanmalıdır. Hazırlık, yalnız ekipman adedine değil müdahalenin zaman içinde sürdürülebilirliğine dayanır.
Ekipman Depoda Bulunuyorsa Yükümlülük Tamamlanmış Olur mu?
Hayır. Ekipmanın kullanılabilir durumda olması gerekir. Bariyerlerin yırtık, pompaların çalışmaz, motorların yakıtsız veya emici malzemelerin kullanım süresi geçmiş olması fiilen hazırlık bulunmadığı anlamına gelir. Düzenli bakım, test ve envanter kontrolü yapılmalıdır.
Tatbikatlar personelin ekipmanı gerçekten kullanabildiğini gösterir. Tatbikat zamanı, senaryosu, katılan personel, kullanılan ekipman, tespit edilen eksiklik ve düzeltici faaliyet kaydedilmelidir. Aynı tatbikat senaryosunu sürekli tekrarlamak yerine gece, kötü hava veya farklı sızıntı noktaları gibi koşullar test edilebilir.
Bakım ve tatbikat kayıtları denetimde yalnız “evrak” değildir. Gerçek olaydan sonra işletmecinin hazırlık yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği tartışılırsa önemli delil oluşturur.
Dışarıdan Müdahale Firmasıyla Sözleşme Yapmak Yeterli midir?
Dış müdahale hizmeti önemli bir kapasite sağlar ancak 5312’nin tesisin gerekli personel, malzeme ve ekipmanı bulundurma yükümlülüğünün nasıl karşılandığı somut sözleşme ve acil müdahale planıyla gösterilmelidir. Sadece bir firmanın kartvizitinin dosyada bulunması hazırlık değildir.
Hizmet sağlayıcının ekipman listesi, personeli, 24 saat erişilebilirliği, tesise ulaşma süresi, aynı anda başka olaylara müdahale kapasitesi ve tatbikatlara katılımı belirlenmelidir. İlk müdahale dakikalarında kullanılacak tesis içi ekipman ayrıca hazır olmalıdır.
Sözleşme yenileme tarihleri ve hizmet sağlayıcının yetki/kapasite durumu düzenli kontrol edilmelidir. Tedarikçinin sözleşmesi sona ermişken tesisin “biz dışarıdan hizmet alıyoruz” savunması fiili kapasite oluşturmaz.
Kıyı Tesisi Acil Müdahale Denetim Dosyası
- Petrol ve diğer zararlı madde envanterini güncel tutun.
- Risk ve olası sızıntı senaryolarını yazılı hale getirin.
- Acil müdahale personeli ve yedek vardiya listesini oluşturun.
- Ekipman envanteri, konumu ve kapasitesini kaydedin.
- Bakım, test ve kalibrasyon kayıtlarını saklayın.
- Tatbikat raporlarını ve düzeltici faaliyetleri dosyalayın.
- Dış müdahale hizmet sözleşmesi ve ulaşım sürelerini doğrulayın.
- Atık geçici depolama, taşıma ve bertaraf planını ekleyin.
- Yetkili makamlara yapılacak bildirim iletişim listesini güncel tutun.
- Zorunlu mali sorumluluk sigortasının geçerliliğini ayrıca kontrol edin.
Mersin Kıyı Tesislerinde Uygulama
Mersin’de yüksek hacimli konteyner, sıvı dökme yük, akaryakıt ve tehlikeli yük operasyonlarının bulunması, kıyı tesislerinde müdahale kapasitesini doğrudan önemli hale getirir. Körfez içindeki akıntı, kıyı kullanım alanları ve yoğun gemi trafiği, küçük bir sızıntının kısa sürede farklı alanlara yayılmasına neden olabilir.
Tehlikeli yük operasyonlarında kıyı tesisi işleticisinin diğer görevleri için Tehlikeli Yüklerde Kıyı Tesisi İşleticisinin Sorumlulukları yazımız incelenebilir. Zorunlu mali sorumluluk sigortası için Kıyı Tesisi Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası rehberimiz bağlantılıdır.
Olay gerçekleştiğinde ortaya çıkacak temizleme ve atık giderlerinin hukuki paylaşımı için Deniz Kirliliğinde Temizleme ve Acil Müdahale Masrafları yazımız kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Kıyı tesisi acil müdahale ekipmanı bulundurmak zorunda mı?
Evet. 5312 m.5 gerekli personel, malzeme ve ekipmanın bulundurulmasını zorunlu kılar.
2. Yeni tesis ekipman gelmeden operasyona başlayabilir mi?
Hayır. Gerekli hazırlık tamamlanmadan yeni kıyı tesisi faaliyete geçirilemez.
3. Kanun kaç metre bariyer gerektiğini yazıyor mu?
5312 sabit ekipman miktarı belirlemez; ihtiyaç tesisin riski, acil müdahale planı ve ilgili ikincil düzenlemelerle belirlenir.
4. Ekipman kiralık olabilir mi?
Hizmet modeli mümkündür ancak ilk müdahale ve erişim süresi dahil fiili kapasitenin mevzuata uygun biçimde güvence altına alınması gerekir.
5. Personelin eğitimli olması gerekir mi?
Evet. Acil müdahale görevini yerine getirecek personelin kullanacağı ekipmanı ve güvenlik prosedürünü bilmesi gerekir.
6. Tatbikat yapmak zorunlu hazırlığın parçası mıdır?
Acil müdahale planının işlerliğini göstermek için tatbikat ve kayıt sistemi fiili hazırlığın temel unsurudur; ilgili ikincil mevzuat ve onaylı plan şartları ayrıca uygulanır.
7. Ekipman var ama bakım yapılmamışsa yeterli midir?
Hayır. Olay anında kullanılamayan ekipman gerçek müdahale kapasitesi sağlamaz.
8. Dış firma sözleşmesi tesisin sorumluluğunu kaldırır mı?
Hayır. Tesis işletmecisinin 5312 kapsamındaki yükümlülüğü devam eder; hizmet sağlayıcıyla iç ilişki ayrıca değerlendirilir.
9. Zorunlu sigorta ekipman yükümlülüğünün yerine geçer mi?
Hayır. M.5 hazırlık ve ekipmanı, m.8 mali güvenceyi ayrı ayrı düzenler.
10. Denetimde ilk gösterilecek dosya ne olmalıdır?
Risk analizi, onaylı acil müdahale planı, personel/eğitim listesi, ekipman envanteri ve bakım-tatbikat kayıtları birlikte hazır tutulmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
