Bilirkişi Hukuka veya Etiğe Aykırı Talebi Kime Bildirmeli? Yönetmelik m.13 | 2026
Etik dışı ve hukuka aykırı talebi bildirme yükümlülüğünün hukuki dayanağı
Bilirkişilik Yönetmeliği m.13, bilirkişinin görev sırasında karşılaştığı hukuka veya etik ilkelere aykırı talep ve davranışlar karşısında pasif kalmamasını öngören özel bir etik kuraldır. Bilirkişi görevin bağımsız, tarafsız ve saygın biçimde yürütülmesini zedeleyen durumu görev veren mercie bildirmelidir.
6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu m.3/1, bilirkişinin bağımsız, tarafsız ve objektif davranmasını temel ilke olarak düzenler. Kanunun Resmî Gazete metni ile Yönetmelik m.8-13 arasındaki etik hükümler birlikte değerlendirildiğinde, bilirkişinin yalnız kendi davranışlarından değil, görevini etkilemeye yönelik hukuka aykırı müdahaleler karşısındaki tutumundan da sorumlu olduğu görülür.
Bildirim yükümlülüğü bilirkişiye yargısal soruşturma yetkisi vermez. Bilirkişi karşılaştığı talep veya davranışı olduğu gibi, somut bilgi ve belgeleriyle görevlendiren mercie aktarır. Hukuki nitelendirme ve gerekli işlemi yapma yetkisi ilgili mercilere aittir.
Hangi talepler hukuka veya bilirkişilik etiğine aykırı olabilir?
Bilirkişiden belirli bir teknik sonuca ulaşmasının istenmesi, dosyada olmayan veriyi varmış gibi kabul etmesi, belirli belgeyi görmezden gelmesi, raporunu taraflardan birinin beklentisine göre değiştirmesi veya hukuki sonuç yazması yönündeki talepler bilirkişilik görevinin bağımsızlığıyla bağdaşmaz. Talebin açıkça baskı içermesi şart değildir; dolaylı yönlendirme de somut koşullara göre değerlendirilir.
Tarafın bilirkişiye para, hediye veya başka menfaat teklif etmesi de Yönetmelik m.12 kapsamındaki menfaat yasağıyla bağlantılıdır. bilirkişi hediye veya menfaat kabul edebilir mi? rehberimiz bu başlığı ayrıntılı açıklar. Böyle bir teklif yalnız reddedilmekle kalmayıp görevin güvenliği bakımından görevlendiren mercie bildirilmesi gereken nitelikte olabilir.
Bilirkişiden görev alanı dışındaki hukuki nitelendirmeyi yapmasının istenmesi de ayrı bir sorundur. Bilirkişi hukuki değerlendirme yapamaz. Bu durumda doğru yaklaşım hukuki soruyu cevaplamak değil, görevlendirme sınırı bakımından açıklama istemektir. bilirkişinin hukuki değerlendirme yasağı rehberi bu sınırı açıklar.
Bilirkişi aykırı talebi kime bildirmelidir?
Yönetmelik m.13’teki sistem bakımından bildirim, bilirkişiyi görevlendiren mercie yapılır. Bu merci mahkeme, savcılık, idari merci veya mevzuat gereği bilirkişi görevlendirmeye yetkili başka bir makam olabilir. Bildirim, görev veren makamın süreci denetleyebilmesini sağlar.
Bilirkişi taraflardan gelen uygunsuz talep karşısında tarafla tartışmaya girmek veya kendi yaptırımını uygulamak yerine talebi reddeder ve görevlendiren mercie aktarır. Böylece olay yargılama dosyasında veya ilgili idari süreçte kayıt altına alınabilir.
Talebin aynı zamanda suç şüphesi, kişisel veri ihlali veya başka özel hukuk/kamu hukuku sorunu doğurması hâlinde ilgili mevzuat ayrıca uygulanabilir. Bilirkişilik Yönetmeliği m.13’teki bildirim bu diğer hukuki mekanizmaların yerine geçmez; bilirkişilik görevinin güvenliğini sağlamak için özel bir etik yükümlülüktür.
Bildirim nasıl somutlaştırılmalıdır?
Bildirimin mümkün olduğunca somut olması gerekir. Talebi kimin, ne zaman ve hangi yolla yaptığı; bilirkişiden tam olarak ne istendiği; varsa e-posta, mesaj, belge, tutanak veya diğer hukuka uygun kayıtlar belirtilmelidir. Soyut “baskı yapıldı” ifadesi yerine olayın maddi unsurlarının açıklanması görevlendiren mercinin değerlendirmesini kolaylaştırır.
Telefon veya yüz yüze görüşme gibi yazılı olmayan temaslarda bilirkişi olayın tarihini, yerini ve içeriğini gecikmeden kayda geçirip merciye bildirebilir. Bildirimin amacı delil üretmek için hukuka aykırı kayıt yapmak değildir; mevcut olayı doğru ve denetlenebilir biçimde aktarmaktır.
Bilirkişi raporunu teslim ederken olayı raporun teknik sonucuna karıştırmamalıdır. Etik dışı talep ayrı bir bildirim konusu; rapor ise uzmanlık sorularının teknik cevabıdır. Gerekli görülen açıklama ayrıca mercie sunulmalıdır.
Bildirim yükümlülüğü bağımsızlığı nasıl korur?
Bilirkişinin bağımsızlığı yalnız “etkilenmedim” demekle korunmaz; dış müdahaleye karşı şeffaf davranmak gerekir. Yönetmelik m.8’deki bağımsızlık ilkesi ile m.13’teki bildirim yükümlülüğü bu nedenle birbirini tamamlar. Bilirkişi uygunsuz müdahaleyi sakladığında, raporun nasıl oluşturulduğu hakkında sonradan ciddi kuşkular doğabilir.
bilirkişinin bağımsızlık yükümlülüğü rehberimiz teknik kanaatin dış etkiden uzak oluşturulmasını ayrıntılı açıklar. Bildirim sistemi, bu bağımsızlığın somut süreç içinde korunmasına yardımcı olur.
Tarafsızlık bakımından da aynı yaklaşım geçerlidir. Bir taraf bilirkişiyi kendi lehine yönlendirmeye çalıştığında diğer tarafın bu müdahaleden habersiz kalması yargılama güvenini zedeler. Görevlendiren mercie bildirim, olayı görünür hâle getirir.
Görevlendiren merci bilirkişiden belirli sonuç isterse ne olur?
Mahkeme veya diğer merci bilirkişinin inceleme konusunu, kapsamını ve cevaplaması gereken teknik soruları belirler; ancak bilimsel veya teknik sonucun nasıl çıkacağını dayatamaz. Bilirkişilik bağımsız teknik kanaat kurumudur. Görevlendirme yazısında yanlışlıkla hukuki veya yönlendirici soru bulunuyorsa bilirkişi Yönetmelik m.54/2 uyarınca görev alanı ve sınırları hakkında açıklama isteyebilir.
Görevlendirme kapsamı için bilirkişi görevlendirmesinde konu ve sınırlar rehberi kullanılabilir. Bilirkişi görevin sınırını kendi başına genişletmemeli veya daraltmamalı; tereddüdü merci aracılığıyla gidermelidir.
Taraf vekilinin bilirkişiyle iletişimi nasıl olmalıdır?
Taraf vekilleri rapora ilişkin beyan ve itirazlarını yargılama usulü içinde mahkemeye sunmalıdır. Bilirkişiye özel kanaldan teknik sonucu değiştirmesi için ulaşılması uygun değildir. Ek belge veya açıklama gerekiyorsa bu talep görevlendiren merci üzerinden yürütülmelidir.
Yerinde inceleme, zamanlama veya lojistik konularda usulüne uygun iletişim gerekebilir. Ancak iletişim uyuşmazlığın esası, rapor sonucu veya bilirkişinin kanaatini yönlendirme noktasına geçmemelidir. Bu sınır hem tarafların eşitliği hem bilirkişinin korunması bakımından önemlidir.
Bildirim yapıldıktan sonra ne olur?
Görevlendiren merci bildirimi değerlendirir ve olayın niteliğine göre gerekli usul işlemlerini belirler. Bilirkişinin görevine devam edip etmeyeceği, tarafların beyanlarının alınması, dosyada başka tedbir gerekip gerekmediği veya konunun başka mercilere iletilmesi somut olayın özelliklerine göre kararlaştırılır.
Bilirkişi bildirim yaptı diye otomatik olarak görevden çekilmiş sayılmaz. Aynı şekilde bildirim, talebi yapan kişi hakkında kendiliğinden yaptırım doğurmaz. Bilirkişinin sorumluluğu olayı doğru biçimde bildirmek; hukuki sonucu belirlemek görevli mercinin işidir.
Bilirkişi kendi etik ihlali nedeniyle şikâyet ediliyorsa ayrı sistem uygulanır. Yönetmelik m.59 ve devamı bölge kurulunun denetimini düzenler. Bu denetim bilirkişinin davranışlarına ilişkindir; m.13 ise bilirkişinin görev sırasında karşılaştığı aykırı talebi bildirmesini düzenler.
Bildirim yapmamanın bilirkişilik bakımından riski
Bilirkişi ciddi bir etik dışı müdahaleyi bilerek saklar ve görevini bu koşullar altında yürütürse bağımsızlık, tarafsızlık ve mesleki özen ilkeleri yönünden sorun doğabilir. İhlalin niteliğine göre Yönetmelik m.48 kapsamındaki sicil ve liste yaptırımları gündeme gelebilir.
Bununla birlikte her rahatsız edici iletişimi “etik ihlal” olarak nitelendirmek doğru değildir. Bildirim yükümlülüğü hukuka veya etik ilkelere aykırı, görev üzerinde etkili olabilecek somut talep ve davranışlar için kullanılmalıdır. Tarafın usulüne uygun rapor eleştirisi veya mahkeme aracılığıyla ek soru talep etmesi etik dışı baskı değildir.
Pratik kontrol listesi
- Talep bilirkişiden belirli bir sonuca ulaşmasını mı istiyor?
- Belirli belgeyi yok sayma veya gerçeğe aykırı veri kullanma isteği var mı?
- Hediye, ödeme veya başka menfaat teklifi yapılmış mı?
- Hukuki değerlendirme yapması için uygunsuz yönlendirme var mı?
- Talebi yapan kişi, tarih ve iletişim yolu belirli mi?
- Varsa hukuka uygun yazılı kayıtlar muhafaza edilmiş mi?
- Görevlendiren mercie gecikmeden bildirim yapılmış mı?
- Etik olay raporun teknik içeriğinden ayrı tutulmuş mu?
Bu kontrol bilirkişinin etik dışı baskı karşısında hem bağımsızlığını hem dosyanın şeffaflığını korumasına yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
1. Taraf bilirkişiden raporu değiştirmesini isterse ne olur?
Bilirkişi talebi kabul etmez ve hukuka veya etik ilkelere aykırı nitelikteyse görevlendiren mercie bildirir.
2. Bildirim nereye yapılır?
Bilirkişiyi görevlendiren mahkeme, savcılık, idari merci veya yetkili makama yapılır.
3. Menfaat teklifi de bildirilir mi?
Görev nedeniyle hediye, para veya çıkar teklifi Yönetmelik m.12 ile bağlantılı ciddi etik sorun oluşturur ve görevlendiren merciye bildirilmelidir.
4. Mahkeme hukuki soru sormuşsa bilirkişi ne yapar?
Hukuki değerlendirme yapmaz; görev sınırı konusunda açıklama veya düzeltme ister.
5. Bildirim için mutlaka yazılı delil gerekir mi?
Yükümlülük yalnız yazılı delilin bulunduğu hâllerle sınırlı değildir; ancak olay mümkün olduğunca somut bilgilerle aktarılmalıdır.
6. Bilirkişi talebi reddedip hiç bildirmese olur mu?
Yönetmelik m.13 hukuka veya etik ilkelere aykırı talep ve davranışların görevlendiren mercie bildirilmesini öngörür.
7. Tarafın rapora itiraz etmesi etik baskı mıdır?
Hayır. Tarafın usulüne uygun itiraz ve açıklama talepleri yasal haklardır. Etik sorun, özel ve uygunsuz yönlendirmede doğar.
8. Bildirimden sonra bilirkişi göreve devam eder mi?
Buna görevlendiren merci olayın niteliğine göre karar verir; bildirim tek başına otomatik görev sonu değildir.
Resmî kaynaklar
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Bilirkişilik etik ilkeleri ve delil hukuku rehberleri.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
