Konteyner Tartımı Yanlış Yapılırsa DBA Hizmetinden Doğan Zarar

Konteynerin doğrulanmış brüt ağırlığının yanlış ölçülmesi veya yanlış bildirilmesi, tartım hizmetini üstlenen işletmeye karşı sözleşmesel zarar talebine yol açar. Talep TBK m. 112 kapsamında üstlenilen borç, aykırılık, zarar ve nedensellik bağlantısıyla kurulur. 12 Mayıs 2026 tarihli güncel DBA Yönergesi m. 11/3 de hatalı veya yapılmayan bildirimin ticari kayıplarını taraflar arasındaki sözleşme hükümlerine bırakır.

Yönergedeki yüzde 5 hata payı, ticari ilişkide her yanlış tartımı hukuka uygun sayan serbestlik değildir. Aynı şekilde belge düzeltmek için düzenlenen 72 saat, tazminat davası süresi değildir. Tartının yapılması, belgeye doğru aktarım ve doğru tarafa zamanında bildirim ayrı ayrı incelenmelidir.

Hangi güncel düzenleme uygulanır?

Denizyoluyla Taşınacak Dolu Konteynerlerin Brüt Ağırlıklarının Tespiti ve Bildirimi Hakkında Yönerge, 12/05/2026 tarihli ve 3638154 sayılı Bakanlık Oluru ile yayımlanmıştır. M. 30, 15/01/2021 tarihli önceki yönergeyi yürürlükten kaldırır. Bu nedenle eski metindeki görev dağılımı ve madde numaraları güncel işlem için denetimsiz kullanılmamalıdır.

Yönerge, m. 2’deki kapsamıyla kıyı tesislerimizden ilgili gemilere yüklenecek dolu konteynerleri ve sayılan tarafları düzenler. Kısa mesafeli belirli uluslararası ro-ro seferleri gibi kapsam dışında bırakılan hâller ayrıca vardır. Bu yazı, yönerge kapsamındaki olağan dolu konteynerin ihracat öncesi tartım hizmetini ele alır; her deniz yüküne aynı belge zorunluluğu yüklemez.

Bakanlığın yürürlük yazısı ve tam yönerge eki, Deniz Ticaret Odasına iletilen resmî belge nüshasında da görülebilir. Ticari talebin kanuni temeli ise ayrıca Türk Borçlar Kanunu ile belirlenir.

DBA, yükün net ağırlığından neden farklıdır?

Yönerge m. 4, brüt ağırlığı konteynerin darası dahil yük, paketleme, ambalajlama ve yük emniyet malzemelerinin toplamı olarak tanımlar. Satış faturasındaki net emtia miktarı, bu toplamın yerine doğrudan yazılamaz. Tartım uyuşmazlığında hangi ağırlığın ölçüldüğü ve hangi daraların düşüldüğü açıkça gösterilir.

M. 23’te Yöntem-1, dolu konteyner tamamen kapatılıp taşımaya hazır hâle getirildikten sonra tartılarak brüt ağırlığının doğrulanmasıdır. Konteyner araç üzerindeyken kullanılan hesaplarda aracın dolu ve boş tartımı veya belgeyle belirli araç darası gibi düzenlenen yöntemler ayrılır. Araç darasını etkileyen değişiklikler ve ilgili yakıt miktarı, hükmün kapsamına göre değerlendirilir.

M. 24’teki Yöntem-2 ise yük, paket, ambalaj ve emniyet malzemelerinin ağırlıklarıyla konteyner darasının toplanmasına dayanır; bu yöntem herkesin serbestçe kullanacağı basit bir beyan yolu değildir. Yetkilendirilmiş yükümlü veya onaylanmış kişi statüsünün yanında İdarece tartı aleti operatörü olarak yetkilendirme koşulu aranır.

Tartıyı yaptıran ile yükleten aynı kişi olmak zorunda mı?

Yönerge m. 15/4, yükletenin DBA belirleme, onaylama ve bildirme işlerini yazılı sözleşmeyle kıyı tesisi işletmesine, tartı aleti operatörüne veya benzer üçüncü kişilere yaptırmasını düzenler. Bu iş paylaşımı yükletenin tespit, doğrulama ve bildirim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Buna karşılık hizmet sağlayıcının müşterisine karşı sözleşmesel borcu da silinmez.

Bu nedenle kamu düzenlemesindeki yükleten sorumluluğu ile tartım firmasına yöneltilecek özel hukuk talebi birlikte fakat ayrı incelenir. Yükletenin idareye karşı yükümlülüğünün sürmesi, yanlış ölçüm yapan işletmenin bütün ticari kayıplardan muaf olduğu anlamına gelmez. TBK m. 19 ve 26 uyarınca gerçek görev paylaşımı ve kabul edilen iş belirlenir.

Faturayı kimin aldığı, siparişi kimin verdiği ve temsilcinin hangi yetkiyle hareket ettiği kaydedilir. Taşıma işleri organizatörü tartımı ayrıca üstlenmişse onun sözleşmesi de okunur. Sırf bütün işlemler aynı lojistik marka üzerinden izlendiği için farklı tüzel kişiler tek borçlu sayılmaz.

Ölçüm hatası mı, konteyner eşleştirme hatası mı?

Hatalı DBA’nın kaynağı yalnız kantar değildir. Doğru tartılan konteynerin değeri başka konteyner numarasına aktarılmış, yanlış araç darası kullanılmış veya doğru belge yanlış sevkiyata gönderilmiş olabilir. Hukuki talepte hangi adımın yanlış olduğu açıklanır; son belgedeki farktan doğrudan cihaz arızası sonucu çıkarılmaz.

Yönerge m. 5/4, konteyner numarası, kapasite, doğrulanmış brüt ağırlık, birim, tartım tarihi ve saati ile operatör bilgilerini düzenler. Ön ve arka yönden çekilen, tarih, saat, konum ile konteyner ve araç bilgileri okunabilir fotoğraflar da bu kayıt sisteminin parçasıdır. Bunlar tartılan fiziksel ünite ile düzenlenen belgenin eşleştirilmesine yardım eder.

M. 13, ölçüm değerlerinin değiştirilmeden sisteme aktarılması ve kayıtların denetlenebilirliği bakımından ayrıntılı kurallar içerir. Bir belge sonradan düzeltilmişse ilk ölçüm, yanlış kayıt ve düzeltme geçmişi birlikte korunur. Yalnız güncel PDF’nin sunulması, olay anındaki yanlış bilginin kimden kaynaklandığını her zaman açıklamaz.

Yüzde 5 hata payı tazminatı ortadan kaldırır mı?

Hayır; Yönerge m. 7/1 bu sınırın idari yaptırım uygulama limiti olduğunu açıkça belirtir. Beyan edilen DBA ile gerçek brüt ağırlık arasındaki farkın ±%5’ten fazla olamayacağı yazılmıştır. Aynı hüküm, yükletenin ağırlığı yönergedeki yöntemlerle doğru belirleme borcunun devam ettiğini de düzenler.

Bu yüzden sınırın altında kalmak, sözleşmede kararlaştırılan doğru ölçüm borcunun hiç ihlal edilmediğini otomatik göstermez. Ticari tazminatta hangi hata, hangi işlem ve hangi zararla bağlantılıdır soruları TBK m. 112 kapsamında ayrıca cevaplanır. Sınırın aşılması da talep edilen bütün giderlerin kendiliğinden ispatı değildir.

Kıyı tesisindeki operasyonlardan kaynaklanan ikinci tartım farkı için m. 7/2’nin özel koşulları vardır. Önceki DBA ile tesiste elde edilen brüt ağırlık arasında belirtilen sınırı aşan fark bulunursa nihai belgenin düzenlenmesi ve ilgili bildirimler hükmün kapsamıyla incelenir. Her iki tartım arasındaki farkın sebebi belirlenmeden ilk operatöre otomatik kusur yüklenmez.

72 saatlik düzeltme kuralı nasıl uygulanır?

Yönerge m. 11/1’e göre belgeyi düzenleyen tarafından bilginin hatalı girilmesi hâlinde düzeltme, dolu konteyner kıyı tesisine ulaşmadan ve belge üretildiği andan itibaren 72 saat içinde DBA Bilgi Sistemi üzerinden yapılır. Her iki koşul birlikte okunur. Konteyner tesise ulaştıktan sonra yalnız 72 saatin dolmamış olması, bu fıkradaki işlemin aynen uygulanacağı sonucunu vermez.

M. 11/2, hatalı bildirim ve düzeltme kayıtlarının düzenli tutulmasını ister. M. 11/4 ise gemiye yükleme yapılmadan yükletene iade edilen konteyner ve ilk fıkradaki şartların ortadan kalkması hâlinde İdareye bildirim yapılmasını ve belgenin İdarece iptal edilebilmesini düzenler. Bu işlemle özel hukuk zarar hesabı birbirinden ayrıdır.

72 saat bir dava, tazminat talebi veya genel ayıp ihbarı süresi değildir. Hatanın düzeltilmiş olması da o ana kadar oluşmuş ek taşıma veya bekleme giderini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Düzeltmenin yapılması, zararın büyümesini önleme ve doğru sevkiyatın sürdürülmesi açısından ayrıca önem taşır.

Belge doğru ama geç iletilmişse kim sorumlu?

Yönerge m. 15/3, gemiye ilişkin konteyner işlemlerinin kapanış zamanlarının taşıyan veya temsilcilerince önceden ilgili taraflara bildirilmesini düzenler. Belgeyi zamanında oluşturmakla doğru tarafa zamanında iletmek aynı işlem değildir. Siparişin hangi teslim saatini ve bildirim kanalını içerdiği belirlenmelidir.

M. 16 yükletenin tespit, doğrulama ve bildirim borçlarını; m. 19 taşıyan temsilcisi olarak alınan bilginin taşıyana aktarılmasını düzenler. M. 5/7 uyarınca taşıyanın temsilcisine yapılan bildirim taşıyana yapılmış sayılır. Dosyada gerçek alıcı, gönderim zamanı ve teslim kaydı bu nedenle önemlidir.

Tartım firması yalnız ölçüm ve belge üretimini üstlenmişse, ayrıca kabul etmediği bütün sevkiyat bildirimlerini ona yüklemek doğru değildir. Bildirimi de açıkça üstlenmişse belgenin kendi ekranında bulunması yeterli ifa değildir. Taşıyan temsilcisinin DBA bilgisini taşıyana iletmesi için yükletene bedel yansıtılamayacağı kuralı, gerçek tartım hizmet bedelinden ayrıdır.

Konteyner gemiye alınmadığında giderler nasıl ayrılır?

Yönerge m. 12/2, DBA bilgisi olmayan dolu konteynerin gemiye yüklenemeyeceğini açıkça düzenler. M. 17 ve 18, kıyı tesisi ile taşıyanın ilgili yükleme ve kabul sorumluluklarını ayrıca gösterir. Bu emniyet kuralına uygun yükleme reddi, sırf müşteriye ekonomik kayıp doğurduğu için hukuka aykırı işlem sayılmaz.

M. 5/6, DBA belgesi bulunmadığı için yükleme reddinden kaynaklanan geçici depolama, iade ve demuraj gibi maliyetlerin taraflar arasındaki özel hukuk ilişkisine tabi olduğunu belirtir. Hangi işletmenin hangi borca aykırılığı nedeniyle masraf doğurduğu belirlenmelidir. Ret kararını veren işletmeyle belgenin eksikliğine neden olan işletme aynı kişi olmayabilir.

Bekleme ücreti için başlangıç ve bitiş, uygulanabilir tarife ve hizmetin fiilî niteliği alınır. Ardiye ücretine itiraz bakımından hesap denetlenir. Ödenmiş her terminal faturası, tartım hatasının sebep olduğu zorunlu zarar kalemi olarak incelemesiz kabul edilmez.

Tartım firmasından hangi zararlar istenir?

TBK m. 112 gereğince borca aykırılık, zarar ve nedensellik gösterilir; borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur. Zorunlu tekrar tartım, hatanın giderilmesi için ek araç hareketi, doğrudan bağlantılı bekleme ve belge düzeltme giderleri ayrı kalemler hâlinde hazırlanır. Normal sevkiyatta zaten yapılacak giderin tamamı ek zarar diye yazılmaz.

Gemi kaçırıldığı iddiasında doğru DBA zamanında verilseydi yükün kararlaştırılmış seferine kabul şartlarını taşıdığı somut kayıtlarla gösterilir. Konteynerin geç gelmesi, başka evrak eksikliği veya yer tahsisi sorunu aynı dönemde bulunuyorsa etkileri ayrılır. Tartım hatasıyla ilgisi olmayan bütün ihracat gecikmesi tek işletmeye yüklenmez.

Alıcıya yapılan indirim veya ceza ödemesinde sözleşmesel dayanak, gerçek kesinti ve olayla bağlantı gerekir. Ciro kaybı doğrudan net kazanç kaybı değildir. TBK m. 114/2 aracılığıyla m. 50 ve 52 uyarınca zarar ispatı, tasarruf edilen giderler ve zarar görenin katkısı birlikte değerlendirilir.

Yetki belgesi veya cihaz muayenesi tazminatın yerine geçer mi?

Yönerge m. 20, operatörün periyodik muayene, yeterliliğini kaybeden cihazı kullanmama, sistem üzerinden belge düzenleme ve kayıt tutma gibi görevlerini sayar. Yetki belgesinin bulunması her tartımın doğru yapıldığını kesinleştirmez. Buna karşılık bir idari eksiklik bulunması da hasarın sebebini ve miktarını tek başına açıklamaz.

TBK m. 115, ağır kusur için önceden sorumsuzluk anlaşmasını geçersiz sayar. İzne bağlı uzmanlık hizmetleri ve yardımcı kişiler bakımından m. 115 ve 116’nın ilgili koşulları ayrıca değerlendirilir. Standart hizmet sözleşmesindeki sorumluluk kaydı da TBK m. 20–25 denetiminden ayrı tutulamaz.

İdari para cezasının kesilmiş olmasıyla bu tutarın hizmet sağlayıcıdan aynen geri alınabilmesi aynı sonuç değildir. Cezanın kime, hangi fiil ve yükümlülük nedeniyle verildiği; kişinin kendi davranışı ve talebin hukuki dayanağı incelenir. Özel hukuk talebi, idari yaptırımın otomatik aktarılması biçiminde kurulmaz.

Tartım kayıtları, saklama süresi ve başvuru

Yönerge m. 16, 17 ve 20’de ilgili tarafların DBA kayıtlarını en az üç yıl saklamasına ilişkin hükümler vardır. Bu süre tazminat davasının zamanaşımı değildir. Sözleşmenin niteliği, yapılan iş ve ileri sürülen istem bakımından TBK m. 146, 147 veya eser ayıbına ilişkin m. 478 gibi ilgili hükümler ayrıca belirlenir.

HMK m. 199 ve 219–221 kapsamında elektronik kayıt ve belge ibrazı incelenir. Elektronik delil dosyasında ham ölçüm, araç darası, fotoğraflar, ilk DBA, düzeltme ve gönderim kayıtları aynı konteynerle eşleştirilir. Kantarın sonradan doğru çalışması, önceki belirli tartımın doğruluğunu tek başına kanıtlamaz.

Delil kaybı riski varsa HMK m. 400–405 kapsamında delil tespiti değerlendirilir. Ticari para talebinde TTK m. 5/A arabuluculuk şartı gözetilir. Hizmet sağlayıcıya ilk başvuruda hata adımı, düzeltme zamanı ve belgeye dayanan net zarar birlikte açıklanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Yüzde 5 altında kalan tartım farkında hiçbir talep yok mu?

Yönerge m. 7/1, ±%5 sınırını idari yaptırım uygulama limiti olarak düzenler ve doğru tespit yükümlülüğünü saklı tutar. Sözleşmeye aykırılık ve bundan doğan zarar TBK m. 112 kapsamında ayrıca incelenir. Sınırın altında kalmak, her yanlış ölçümü hukuka uygun veya zararsız hâle getirmez.

DBA bilgisi hatalı girilirse 72 saat içinde her zaman düzeltilebilir mi?

M. 11/1, dolu konteyner kıyı tesisine ulaşmadan ve belge üretildikten itibaren 72 saat içinde sistem üzerinden düzeltme koşullarını birlikte arar. Konteyner tesise ulaştıysa yalnız sürenin dolmamış olması yeterli değildir. Diğer bildirim ve iptal işlemleri ilgili hükümlere göre yürütülür.

72 saat geçince tazminat hakkı da biter mi?

Hayır. Bu süre DBA bilgi düzeltme işlemine ilişkindir; genel tazminat veya dava süresi değildir. Ticari zarar talebi sözleşme ve ilgili kanuni zamanaşımı üzerinden değerlendirilir. Hatanın düzeltilmesi de daha önce doğmuş gerçek ek giderleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Tartımı başka firmaya yaptıran yükletenin sorumluluğu biter mi?

Yönerge m. 15/4 bunu açıkça reddeder. İşler yazılı sözleşmeyle üçüncü kişiye yaptırılsa da yükletenin tespit, doğrulama ve bildirim sorumluluğu sürer. Bu durum, hizmet sağlayıcının kendi müşterisine karşı sözleşmesel borcunu ve TBK m. 112 kapsamındaki zarar sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Satış faturasındaki net ürün ağırlığı DBA için yeterli mi?

Hayır. M. 4 kapsamındaki brüt ağırlık konteyner darası, yük, ambalaj ve yük emniyet malzemelerini içerir. Uygun Yöntem-1 veya Yöntem-2 ile doğrulama gerekir. Yöntem-2 de m. 24’teki statü ve yetkilendirme koşullarına bağlıdır; herkesin serbest net ağırlık beyanı değildir.

DBA belgesi bulunmayan konteyneri gemiye almayan işletme zarar öder mi?

M. 12/2, DBA bilgisi olmayan dolu konteynerin yüklenemeyeceğini düzenler. Kurala uygun ret tek başına sözleşmeye aykırılık değildir. M. 5/6 ve 11/3 uyarınca gider ve ticari kayıplar, hangi tarafın hangi borcunu ihlal ettiği belirlenerek özel hukuk ilişkisi içinde değerlendirilir.

Doğru belge yanlış konteynere bağlanmışsa cihazı mı incelemek gerekir?

Önce hata adımı ayrılır. Konteyner eşleştirme, araç darası, belge aktarımı ve bildirim hatası cihazın ölçüm kusurundan farklıdır. M. 5 ve 13 kapsamındaki tanıtıcı bilgiler, fotoğraflar, ham ölçüm ve değişiklik geçmişi birlikte alınır. Son belgedeki fark tek başına cihaz arızasını kanıtlamaz.

DBA bilgisini taşıyana aktarmak için acente ayrıca ücret isteyebilir mi?

Yönerge m. 5/7 ve 19/1-a, taşıyan temsilcisinin aldığı DBA bilgisini taşıyana iletmesi için yükletenden veya temsilcisinden bedel istenemeyeceğini düzenler. Bu kural, tartı operatörünün gerçek tartım hizmet ücretinden ayrıdır. Faturadaki kalemin hangi hizmeti karşıladığı belirlenmelidir.

Kayıtların üç yıl saklanması dava süresinin de üç yıl olduğu anlamına mı gelir?

Hayır. Yönergedeki en az üç yıllık kayıt saklama borcu, zamanaşımı düzenlemesi değildir. Talep edilen edim, sözleşmenin niteliği ve hukuki sebep üzerinden TBK veya ilgili özel hükümler incelenir. Belge saklama süresiyle dava süresi aynı takvime dönüştürülmez.

İlk talepte hangi kayıtlar birlikte sunulmalıdır?

Yazılı iş emri, kabul edilen kapsam, ham tartım verisi, araç ve konteyner darası, fotoğraflar, DBA’nın ilk ve düzeltilmiş sürümü, gönderim kayıtları, kapanış saati ve gerçek ek giderler sunulur. Her kayıt aynı konteynerle eşleştirilir. Ticari para davasında TTK m. 5/A kapsamındaki arabuluculuk şartı ayrıca gözetilir.

Mersin ve İstanbul bağlantılı konteyner ihracatında tartım yeri, terminal giriş saati, geminin kapanış zamanı ve DBA gönderimi aynı çizelgede gösterilir. Terminal, operatör ve organizatörün kayıtları birleştirilerek hata adımı belirlenir. Hukuki inceleme, güncel yönergedeki görev dağılımıyla kabul edilen hizmet sözleşmesini birlikte değerlendirir; her liman giderini tek başlıkla tartım firmasına yöneltmez.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 12 Mayıs 2026 DBA Yönergesi — resmî yazı ve ekinin İMEAK Deniz Ticaret Odası nüshası: 12/05/2026 ve 3638154 sayılı yönerge: 2, 4–7, 11–13, 15–21, 23–24, 30–31
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: 19–26, 50, 52, 112, 114–116, 146–147, 478
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: 199, 219–221, 400–405
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: 5/A

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →