Kooperatifler Birliği Yönetim Kurulu Nasıl Oluşur? Yetki ve Sorumluluk | 1163 m.74 (2026)
Kısa ve net cevap: 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.74, kooperatifler birliğinin yönetim organını düzenler. Birlik yönetim kurulu, birliğin kendi genel kurulu tarafından Kanun ve tescilli anasözleşme hükümlerine göre seçilir; birliğin faaliyetlerini yürütür ve tüzel kişiliğini temsil eder. Birlik yönetim kurulunda görev almak, üye kooperatifin yönetim kurulu sıfatından ayrı bir üst kuruluş görevidir. Bu nedenle birlik adına alınan kararlar, yapılan sözleşmeler, temsil ve mali işlemler birliğin kendi karar defteri, muhasebesi ve ticaret sicili kayıtlarında yürütülmelidir. Birlik yönetim kurulu, üye kooperatiflerin genel kurullarının veya yönetim kurullarının yerine geçmez; yetkisi birliğin anasözleşmesindeki amaç ve görevlerle sınırlıdır.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.74 ne düzenliyor?
Kooperatifler birliği, üye kooperatiflerin üst kuruluşudur ve ayrı tüzel kişiliğe sahiptir. Bu tüzel kişinin günlük yönetimi ve dış temsili için kendi yönetim kurulu bulunur. m.74, birlik yönetim kurulunun organ yapısını ve üst kuruluş yönetiminde uygulanacak esasları düzenleyen temel maddedir.
m.73 birlik genel kurulunun temsilcilerden oluşmasını düzenler. Genel kurul politika, seçim, mali rapor ve diğer temel kararları alırken yönetim kurulu bu kararların uygulanmasını ve birliğin faaliyetlerinin yürütülmesini sağlar.
Güncel 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden; üst kuruluşların güncel anasözleşme ve uygulamaları Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik kaynaklarından kontrol edilmelidir.
Birlik yönetim kurulu nasıl seçilir?
Birlik yönetim kurulu, üst kuruluşun genel kurulu tarafından Kanun ve tescilli anasözleşmede öngörülen seçim usulüne göre belirlenir. Adayların kanuni nitelikleri, görev süresi, asıl ve yedek üyelik, temsil şartları ve varsa eğitim yükümlülükleri ilgili üst kuruluş hükümleriyle birlikte incelenmelidir.
Seçim gündemi açık biçimde çağrıya yazılmalı ve adaylar genel kurulda usulüne uygun oylanmalıdır. Sonuç tutanağında seçilen kişilerin adı, görevi, asıl/yedek durumu ve görev dönemi tereddütsüz gösterilmelidir.
Seçimden sonra ilk yönetim kurulu toplantısında başkan, başkan yardımcısı veya diğer görev dağılımı anasözleşmeye göre yapılır. Temsil ve imza yetkileri ayrıca karara bağlanıp ticaret siciline bildirilir.
Birliğe üye kooperatifin temsilcisinin birlik yönetim kuruluna seçilmesi, kooperatifin kendi yönetim kurulunun otomatik olarak birlik yönetimi hâline geldiği anlamına gelmez. Her iki tüzel kişinin organ kararları ayrı tutulur.
Birlik yönetim kurulunun görevleri nelerdir?
Birlik yönetim kurulu, üst kuruluşun anasözleşmesindeki amaçların gerçekleştirilmesi için genel kurul kararlarını uygular, bütçe ve çalışma programını yürütür, personel ve sözleşme süreçlerini yönetir, üye ilişkilerini takip eder ve birliğin ortak hizmetlerini organize eder.
m.70’te sayılan ortak menfaat, ekonomik faaliyet, koordinasyon, denetim, eğitim ve dış ilişkiler birliğin çalışma alanını belirler. Yönetim kurulu bu amaçları kendi başına genişletemez; tescilli anasözleşmeye bağlıdır.
Üye kooperatiflerden toplanan aidat ve diğer gelirlerin bütçeye uygun kullanılması, hizmetlerin eşit ve şeffaf yürütülmesi, sözleşmelerin yetkili kişilerce imzalanması ve kayıtların düzenli tutulması yönetim kurulunun temel kurumsal sorumluluklarıdır.
Yönetim kurulu üst kuruluş genel kurulunun devredilemez yetkilerini kullanamaz. Anasözleşme değişikliği, organ seçimi, mali tabloların onayı ve ibra gibi genel kurula bırakılmış konularda yalnız uygulama ve hazırlık işlemi yapabilir.
Kooperatifler birliğini kim temsil eder?
Birliğin dış temsili yönetim kurulu ve Kanun ile anasözleşme uyarınca yetkilendirilen temsilciler eliyle yürütülür. Temsil şekli tek imza veya müşterek imza olarak belirlenebilir ve ticaret siciline tescil edilir.
Birlik adına sözleşme imzalayan kişi, imzasını birliğin tam ticaret unvanı altında kullanmalıdır. Üye kooperatifin kaşesi veya unvanı birlik işlemlerinde kullanılmamalıdır. İki ayrı tüzel kişinin temsil kayıtları karıştırılamaz.
Birlik yönetim kurulu temsil yetkisini anasözleşmenin izin verdiği ölçüde müdür veya belirli yönetim kurulu üyelerine devredebilir. Bu devir kooperatiflerde yönetim ve temsil yetkisinin devrine ilişkin genel hükümlerle birlikte uygulanır.
Temsil yetkisi sona eren kişinin sicil, banka ve dijital erişimleri gecikmeden güncellenmelidir. Eski yöneticinin birlik adına işlem yapmaya devam etmesi üçüncü kişilerle ciddi yetki uyuşmazlığı yaratabilir.
Birlik yönetim kurulu üye kooperatiflere talimat verebilir mi?
Birliğin koordinasyon ve denetim görevi bulunabilir; ancak bu görev üye kooperatiflerin kanuni organlarının yerine geçen sınırsız talimat yetkisi anlamına gelmez. Üye kooperatif kendi genel kurulu ve yönetim kurulu eliyle yönetilir.
Birlik anasözleşmesinde üyeler için ortak standart, raporlama, eğitim veya hizmet yükümlülükleri düzenlenebilir. Bu yükümlülükler Kanun ve anasözleşme dayanağı olduğu ölçüde uygulanır.
Birlik yönetim kurulu, üye kooperatife Kanunda veya üyelik ilişkisinde bulunmayan yeni mali yükü tek taraflı biçimde yaratmamalıdır. m.71 kapsamındaki üyelik sınırları ayrıca gözetilmelidir.
Üye kooperatif yönetim kurulu da birliğin hukuka ve anasözleşmeye uygun kararlarını görmezden gelmemeli; üyelikten doğan yükümlülüklerini zamanında yerine getirmelidir.
Birlik yönetim kurulu mali işlemleri nasıl yürütmelidir?
Birliğin kendi banka hesapları, muhasebe defterleri, bütçesi ve mali tabloları bulunur. Üyelerden tahsil edilen sermaye, aidat, hizmet bedeli ve diğer gelirler birliğin kayıtlarına işlenir. Bu paraların herhangi bir üye kooperatifin hesabından kişisel veya kayıt dışı biçimde yürütülmesi doğru değildir.
Yüksek tutarlı satın alma, yatırım veya borçlanma işlemlerinde anasözleşme ve genel kurulun verdiği yetki sınırları kontrol edilmelidir. Yönetim kurulu bütçeyi aşan veya genel kurul kararı gerektiren işlemi sırf icra organı olduğu için yapamaz.
Üst kuruluş mali tablolarının dış denetim veya organ denetimine tabi olup olmadığı m.65–69 ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir. Üst kuruluşlar da denetim yükümlülüklerinden bağımsız değildir.
Üye kooperatiflerle yapılan mal ve hizmet işlemleri emsallere, anasözleşmeye ve çıkar çatışması kurallarına uygun belgelenmelidir. Bir üyenin özel olarak kayrılması birlik yönetiminin eşitlik sorumluluğunu zedeler.
Birlik yönetim kurulunda çıkar çatışması nasıl önlenir?
Birlik yöneticisinin aynı zamanda üye kooperatifte yönetici veya temsilci olması mümkündür; ancak Kanundaki bağdaşmayan görev ve çıkar çatışması kuralları ayrıca kontrol edilmelidir. Özellikle Ek m.3, belirli görev kombinasyonları ve yakınlık ilişkileri bakımından özel sınırlamalar getirir.
Yönetim kurulu üyesi, kendi kooperatifine özel ekonomik avantaj sağlayacak kararın alınmasında kişisel veya kurumsal çıkar çatışmasını açıklamalıdır. Oy yasağı veya toplantıya katılmama gerektiren durumlar Kanun ve anasözleşmeye göre uygulanmalıdır.
Birlik tarafından yapılan satın alma veya hizmet alımında yöneticiyle bağlantılı şirketler varsa ilişki gizlenmemelidir. Teklif süreci, piyasa karşılaştırması ve karar gerekçesi ayrıntılı dosyalanmalıdır.
Çıkar çatışmasının açıklanması işlemi otomatik olarak hukuka uygun hâle getirmez. İşlemin yetkili organ, eşitlik ve kooperatif menfaati bakımından ayrıca hukuka uygun olması gerekir.
Birlik yönetim kurulu üyeleri zarardan sorumlu olabilir mi?
Evet. Üst kuruluş yönetim kurulu üyeleri görevlerini Kanun, anasözleşme, genel kurul kararları ve özen yükümlülüğü içinde yürütmelidir. Kusurlu işlem veya ihmal sonucu birliğe zarar verilirse kişisel sorumluluk gündeme gelebilir.
Örneğin yetkisiz borçlanma, belgesiz ödeme, üst kuruluş amacının dışında yatırım, temsil yetkisini aşan işlem veya mali durumu açıkça tehlikeye sokan karar somut olayın koşullarına göre sorumluluk doğurabilir.
Her ekonomik zarar otomatik kusur anlamına gelmez. Kararın alındığı tarihte gerekli bilgi toplanmış, yetki sınırları kontrol edilmiş ve birlik menfaati için makul değerlendirme yapılmışsa ticari sonucun sonradan olumsuz olması tek başına kişisel sorumluluk oluşturmaz.
Kurul üyesi hukuka aykırı karara karşıysa muhalefetini ve gerekçesini tutanağa yazdırmalıdır. Pasif kalmak veya toplantılara sürekli katılmamak, kurul üyeliğinden doğan gözetim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Birlik yönetimi değişince devir nasıl yapılmalıdır?
Yeni yönetim kurulu seçildiğinde kasa, banka, kıymetli evrak, defter, sözleşme, personel dosyası, üye kayıtları, taşınır/taşınmaz belgeleri ve dijital erişimler ayrıntılı tutanakla devredilmelidir.
Üye kooperatiflerden gelen aidat ve alacak listesi, devam eden denetimler, eğitim programları, projeler, dava/icra dosyaları ve kamu kurumlarıyla yazışmalar ayrıca listelenmelidir. Böylece yeni kurul hangi yükümlülükleri devraldığını bilir.
Ticaret sicili temsil kaydı, banka imza yetkileri, KEP, e-fatura, vergi/SGK portalları ve diğer kurumsal erişimler yeni yönetimle eş zamanlı güncellenmelidir.
Eski yöneticinin kişisel cihazında veya e-posta hesabında birlik belgesi bırakılmamalıdır. Kurumsal kayıtlar birliğin kontrolündeki sistemlerde tutulmalıdır.
Birlik yönetim kurulu kontrol listesi
- Seçimi genel kurul gündemi ve anasözleşme hükümlerine uygun yapın.
- Görev dağılımını ilk yönetim kurulu toplantısında açıkça kararlaştırın.
- Temsil ve imza yetkilerini ticaret siciline tescil ettirin.
- Birliğin banka ve muhasebe hesaplarını üye kooperatiflerden ayrı tutun.
- Genel kurulun devredilemez yetkilerini yönetim kuruluna taşımayın.
- Üye kooperatiflere getirilen mali yüklerin hukuki dayanağını kontrol edin.
- Çıkar çatışmalı işlemleri açıklayın ve gerekli oy/katılım yasağını uygulayın.
- Denetim ve dış denetim yükümlülüklerini faaliyet dönemi başında kontrol edin.
- Karar ve sözleşmeleri birliğin kurumsal arşivinde saklayın.
- Görev değişiminde fiziksel ve dijital varlıkları tutanakla devredin.
Sık Sorulan Sorular
Kooperatifler birliği yönetim kurulunu kim seçer?
Birliğin genel kurulu, Kanun ve tescilli anasözleşmeye göre seçer.
Birlik yönetim kurulu üye kooperatifin yönetim kurulu mudur?
Hayır. İki ayrı tüzel kişinin ayrı organlarıdır.
Birlik yönetimi üye kooperatife sınırsız talimat verebilir mi?
Hayır. Yetki Kanun, birlik anasözleşmesi ve üyelik ilişkisinin sınırları içindedir.
Birlik adına imza kim atar?
Ticaret sicilinde temsil yetkisi bulunan kişiler, tescilli tek veya müşterek imza düzenine göre imza atar.
Birlik hesabı üye kooperatif hesabıyla birlikte kullanılabilir mi?
Hayır. Ayrı tüzel kişilik nedeniyle muhasebe ve banka hesapları ayrı tutulmalıdır.
Birlik yönetim kurulu genel kurulun yerine anasözleşme değiştirebilir mi?
Hayır. Genel kurulun devredilemez yetkileri yönetim kurulu tarafından kullanılamaz.
Birlik yöneticisi üye kooperatif yöneticisi de olabilir mi?
Görev kombinasyonu, anasözleşme ve özellikle bağdaşmayan görevleri düzenleyen özel Kanun hükümleriyle birlikte kontrol edilmelidir.
Birlik yöneticisi kusurlu işlemden şahsen sorumlu olabilir mi?
Evet. Kusur, zarar ve nedensellik bağı varsa hukuki sorumluluk doğabilir.
Birlikte dış denetim olabilir mi?
m.69 ve güncel yönetmelikteki kapsam ölçütleri üst kuruluşlar bakımından da kontrol edilmelidir.
Yönetim değişikliğinde dijital hesaplar devredilmeli mi?
Evet. Banka, KEP, e-posta ve diğer kurumsal erişimler yeni yönetime güvenli biçimde devredilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
