Koruyucu Aile Olan İşçinin 10 Gün Ücretsiz İzin Hakkı | 4857 Madde 74 (2026)
Güncel kontrol tarihi: 16 Eylül 2026. 7578 sayılı Kanunla 4857 sayılı İş Kanununun 74 üncü maddesine eklenen yeni cümle, bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya tek başına koruyucu aile olan işçiye çocuk teslim edildikten sonra talebi üzerine 10 gün ücretsiz izin hakkı vermiştir. Düzenleme 1 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu hak evlat edinme izninden ve doğum izninden farklı, koruyucu aile modeline özgü yeni bir iş hukuku hakkıdır.
Kısa ve Net Cevap
4857 sayılı İş Kanunu m.74’ün güncel metnine göre bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan işçi, çocuğun kendisine teslim edildiği tarihten sonra talep ederse 10 gün ücretsiz izin kullanabilir. Kanun izni işçinin talebine bağlamıştır; otomatik olarak başlatılmaz. İzin ücretli değildir, yıllık ücretli izin değildir ve üç yaş altı çocuğu evlat edinene tanınan 8 haftalık analık hâli izniyle karıştırılmamalıdır.
Yasal Dayanak ve Yürürlük
4857 sayılı İş Kanununun 74 üncü maddesi analık halinde çalışma ve süt iznini düzenlemektedir. 7578 sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle bu maddede 2026 yılında önemli değişiklikler yapılmış; kadın işçinin doğum sonrası analık izni 16 haftaya çıkarılırken aynı fıkraya koruyucu aile olan işçiler için ayrı bir cümle eklenmiştir.
7578 sayılı Kanun 1 Mayıs 2026 tarihli ve 33240 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve İş Kanunu m.74 değişikliği aynı tarihte yürürlüğe girmiştir. Dolayısıyla çocuğun 1 Mayıs 2026 ve sonrasında koruyucu aileye teslim edildiği yeni durumlarda güncel hüküm esas alınmalıdır.
Kimler Bu İzni Kullanabilir?
Kanun hakkı “bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan işçiye” tanır. Buna göre temel şart, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve ilgili Koruyucu Aile Yönetmeliği kapsamında resmî koruyucu aile statüsünün kurulmuş olmasıdır.
Yalnız akraba yanında çocuğa fiilen bakmak, geçici olarak bir çocuğu evde misafir etmek veya mahkeme dışında gayriresmî bakım üstlenmek m.74’teki koruyucu aile kavramının yerine geçmez. İşverene sunulacak kayıt, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı sürecindeki resmî koruyucu aile/teslim belgesine dayanmalıdır.
İzin İçin Evlilik Şart mı?
Hayır. Kanun iki ihtimali açıkça yazmıştır: işçi çocuğa eşiyle birlikte koruyucu aile olabilir veya münferit olarak koruyucu aile olabilir. Bu nedenle işçinin tek başına koruyucu aile statüsü kazanması da m.74’teki izin hakkı bakımından yeterlidir.
Evli işçi açısından eşle birlikte koruyucu aile statüsü mümkündür. Kanun, koruyucu aile izni cümlesinde yalnız kadın veya yalnız erkek işçi ayrımı yapmamıştır; “işçi” kavramını kullanmıştır.
Kadın ve Erkek İşçi Yararlanabilir mi?
Evet. Yeni cümlede cinsiyet sınırlaması yoktur. Kadın veya erkek işçi, kanundaki koruyucu aile şartını taşıyorsa ve çocuk kendisine teslim edilmişse talepte bulunabilir.
Bu yönüyle düzenleme, biyolojik doğuma bağlı analık izninden farklıdır. Koruyucu aile izninin hukuki sebebi işçinin biyolojik ebeveynliği değil, çocuğun koruyucu aileye teslim edilmesiyle ortaya çıkan yeni bakım ve uyum sürecidir.
Birden Fazla Çocuk İçin İzin Süresi Artar mı?
Kanun “bir veya daha fazla çocuğa” koruyucu aile olan işçi ifadesini kullanmasına rağmen izin süresini 10 gün olarak belirlemiştir. Aynı anda birden fazla çocuğun teslim edilmesi durumunda her çocuk için ayrı ayrı 10 gün ekleneceğine dair bir hüküm yoktur.
Farklı tarihlerde yeni bir koruyucu aile yerleştirmesi yapılması halinde yeni teslimin bağımsız bir hukuki olay oluşturup oluşturmadığı somut koruyucu aile sözleşmesi ve işyeri kayıtları üzerinden değerlendirilmelidir. Kanundaki açık kural, teslim sonrasında talep üzerine 10 günlük izindir.
İzin Ne Zaman Başlar?
Kanun izni “çocuğun teslim edildiği tarihten sonra” kullanılacak hak olarak düzenler. Bu nedenle izin hakkını doğuran temel tarih, koruyucu aile kararının verildiği gün değil, çocuğun fiilen aileye teslim edildiği tarihtir.
İşçi teslim belgesini işverene sunmalı ve izni mümkün olan en kısa sürede talep etmelidir. Kanunda “teslimden itibaren en geç şu kadar gün içinde başvuru” şeklinde özel bir süre yoktur; ancak izin çocuğun yeni aile ortamına uyum süreciyle bağlantılı olduğundan talebin teslim olayından kopmadan yapılması hukuki amaca uygundur.
İzin Otomatik mi Başlar?
Hayır. İş Kanunu m.74 yeni cümlesi “isteği üzerine” ifadesini kullanır. İşçi izin talep etmezse işverenin kendiliğinden 10 günlük ücretsiz izin başlatması kanuni düzenlemenin yapısına uygun değildir.
Talep yazılı dilekçe, e-posta veya işverenin insan kaynakları sistemi üzerinden kayıt altına alınmalıdır. Böylece izin tarihleri ve işçinin talebi konusunda ileride uyuşmazlık çıkması önlenir.
İzin Ücretli mi?
Hayır. Kanun açıkça 10 gün ücretsiz izin düzenler. Bu süre içinde işçi çalışmaz ve kural olarak ücret ödeme borcu bulunmaz. Bordro ve SGK bildiriminin ücretsiz izin niteliğine uygun yapılması gerekir.
Bununla birlikte toplu iş sözleşmesi, bireysel iş sözleşmesi veya işyeri uygulaması koruyucu aile iznini ücretli hale getirmişse işçi lehine daha iyi düzenleme uygulanabilir. Kanundaki 10 günlük ücretsiz izin asgari yasal haktır.
Ücretsiz İzin Yıllık İzin Bakiyesinden Düşülür mü?
Hayır. Koruyucu aile izni yıllık ücretli izin değil, İş Kanunu m.74’te düzenlenen ayrı bir ücretsiz izin hakkıdır. İşveren bu 10 günü işçinin yıllık ücretli izin bakiyesinden düşmemelidir.
İşçi isterse ayrıca yıllık izin talebinde bulunabilir; ancak bu başka bir hukuki hak ve işverenin yıllık izin planlamasına tabi ayrı süreçtir. Koruyucu aile için kanunen verilen 10 gün, yıllık izin şartlarına bağlı değildir.
Bir Yıl Kıdem Şartı Var mı?
Hayır. M.74’teki koruyucu aile izni için “en az bir yıl çalışma” gibi bir kıdem şartı yoktur. Yıllık ücretli izindeki bir yıllık çalışma koşulu burada uygulanmaz.
İşçi deneme süresi içinde veya işe yeni başlamış olsa da resmî koruyucu aile statüsü kapsamında çocuk kendisine teslim edilmiş ve izin talep edilmişse kanuni hak bakımından kıdem engeli bulunmaz.
Deneme Süresindeki İşçi Yararlanabilir mi?
Evet. İş Kanunu m.15 kapsamındaki deneme kaydı iş sözleşmesini ortadan kaldırmaz; işçi sıfatı devam eder. M.74 yeni cümlesi deneme süresindeki işçiyi kapsam dışında bırakmamıştır.
İşverenin sırf deneme süresi devam ettiği için talebi reddetmesi kanunda yer almayan bir sınırlama yaratır. Ancak iş sözleşmesinin deneme süresinde feshi ayrı hukuki kurallara tabidir ve somut fesih sebebi ayrıca incelenmelidir.
Kısmi Süreli İşçi Yararlanabilir mi?
Kanun tam süreli çalışma şartı koymamıştır. İş Kanunu kapsamındaki kısmi süreli işçi de koruyucu aile statüsü ve teslim şartını taşıyorsa izin hakkına sahiptir.
Kısmi süreli çalışanın ücretsiz izin dönemindeki ücret ve SGK bildirimi kendi çalışma düzeni üzerinden yürütülür; fakat çalışma süresinin kısa olması izni tamamen ortadan kaldırmaz.
Belirli Süreli İşçi Yararlanabilir mi?
Evet. Belirli süreli iş sözleşmesi m.74 hakkına engel değildir. Sözleşme devam ederken çocuk koruyucu aileye teslim edilir ve işçi talep ederse 10 günlük ücretsiz izin kullanılabilir.
Belirli süreli sözleşmenin objektif bitiş tarihi izin dönemine denk gelirse, koruyucu aile izninin sözleşme süresini otomatik uzattığına ilişkin özel bir hüküm yoktur. Sözleşmenin sona erme şartları ayrıca değerlendirilir.
Her İki Eş de İşçiyse İkisi de İzin Kullanabilir mi?
Yeni cümle, “eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan işçiye” izin verir ve “eşlerden yalnız biri” şeklinde bir sınırlama yazmaz. Bu nedenle her iki eş de işçi ve her ikisi de resmî koruyucu aile statüsündeyse her birinin kendi iş ilişkisi bakımından kanun metni ayrı değerlendirilir.
Somut uygulamada koruyucu aile kayıtları, çocuğun teslim belgesi ve işverenlerin talep prosedürleri birlikte incelenmelidir. Kanunda bulunmayan bir “yalnız anne” veya “yalnız baba” sınırlaması getirilemez.
Koruyucu Aile İzni ile Evlat Edinme İzni Aynı mı?
Hayır. İş Kanunu m.74, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren 8 hafta analık hâli izni düzenler. Koruyucu aile için ise 2026’da eklenen hüküm 10 gün ücretsiz izin verir.
| Durum | İzin | Nitelik |
|---|---|---|
| Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme | 8 hafta | Analık hâli izni |
| Bir veya daha fazla çocuğa koruyucu aile olma | 10 gün | Talep üzerine ücretsiz izin |
Koruyucu aile statüsü evlat edinme değildir. Çocuğun hukuki soybağı ve velayet statüsü farklıdır; iş hukuku izinleri de bu nedenle farklı düzenlenmiştir.
Koruyucu Aile İzni ile SED/Prim Desteği Aynı mı?
Hayır. İş Kanunu m.74’teki 10 günlük ücretsiz izin işçinin iş ilişkisine yönelik haktır. 2828 sayılı Kanun m.23’teki koruyucu aile isteğe bağlı sigorta primi desteği ise sosyal hizmet ve sosyal güvenlik alanında ayrı bir mali destektir.
Şartları varsa aynı aile farklı hukuki haklardan yararlanabilir; ancak her hakkın dayanağı, başvurusu ve ödeme/izin süreci ayrı yürütülür.
SGK Bildirimi Nasıl Olmalı?
İzin ücretsiz olduğundan, işçinin fiilen çalışmadığı ve ücret almaması nedeniyle SGK bildiriminde eksik gün/ücretsiz izin kodlaması gündeme gelir. İşveren güncel SGK kod ve bildirim kurallarını kullanmalıdır.
İşçinin hizmet dökümünde 10 günlük dönemin yanlışlıkla devamsızlık veya işten çıkış gibi gösterilmemesi gerekir. Kodlama hatası varsa işverenin düzeltme işlemi yapması istenebilir.
İzin Kıdem Tazminatı Süresine Etki Eder mi?
Ücretsiz izin dönemlerinin kıdem tazminatı hesabındaki etkisi, 1475 sayılı Kanun m.14 ve yüksek yargı uygulamasındaki “çalışılmış sayılan süreler” çerçevesinde değerlendirilir. M.74’teki koruyucu aile izninin ücretli çalışma gibi değerlendirilmesi gerektiğine dair özel bir cümle yoktur.
Bu nedenle kıdem hesabında somut çalışma süresi, ücretsiz izin kayıtları ve yürürlükteki yargı uygulaması birlikte incelenmelidir. On günlük iznin varlığı kıdem tazminatı hakkını tümden ortadan kaldırmaz.
İşveren İzni Reddedebilir mi?
İşçi kanuni şartları taşıyor, çocuk teslim edilmiş ve talepte bulunmuşsa işveren “iş yoğunluğu” gerekçesiyle kanuni hakkı tümden reddedemez. Düzenleme işverenin takdirine bırakılmış sosyal yardım değil, İş Kanununda yer alan izin hakkıdır.
İşçi talebini yazılı yapmalı ve teslim belgesini sunmalıdır. Ret halinde dilekçe, e-posta, insan kaynakları yazışmaları ve puantaj kayıtları saklanmalıdır.
İzin Nedeniyle Fesih Yapılabilir mi?
Kanuni bir izin hakkını kullanmak tek başına haklı fesih sebebi değildir. İşveren sırf işçinin koruyucu aile olması ve m.74 iznini kullanması nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirirse fesih nedeni iş güvencesi, eşit davranma ve kötü niyet hükümleri yönünden incelenebilir.
İş güvencesi kapsamındaki işçi bakımından işe iade davası süreleri kısa olduğundan fesih bildiriminin tebliği üzerine vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
İşçi İçin Kontrol Listesi
- Resmî koruyucu aile statüsünü gösteren kaydı saklayın.
- Çocuğun fiilî teslim tarihini gösteren belgeyi alın.
- 10 günlük ücretsiz izin talebini yazılı yapın.
- İzin tarihlerini işverenle kayıt altına alın.
- Yıllık izin bakiyenizin düşürülmediğini kontrol edin.
- Bordro ve SGK hizmet dökümünü izin sonrası kontrol edin.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- İşyeri izin prosedürüne 2026’daki yeni koruyucu aile iznini ekleyin.
- Talebi otomatik değil, işçinin isteği üzerine başlatın.
- Çocuğun teslim tarihini doğrulayan belgeyi ölçülü şekilde isteyin.
- İzni yıllık izinle karıştırmayın.
- Ücretsiz izin SGK kodlamasını güncel mevzuata göre yapın.
- İzin kullanan işçiye devamsızlık yaptırımı uygulamayın.
Sık Sorulan Sorular
1. Koruyucu aile olan işçinin izni kaç gün?
10 gün ücretsiz izin.
2. Ne zaman yürürlüğe girdi?
1 Mayıs 2026’da.
3. İzin otomatik mi?
Hayır. İşçinin isteği üzerine verilir.
4. Erkek işçi kullanabilir mi?
Evet. Kanun kadın-erkek ayrımı yapmadan “işçi” ifadesini kullanır.
5. Tek başına koruyucu aile olan işçi yararlanabilir mi?
Evet. Kanun “eşiyle birlikte veya münferit olarak” der.
6. Birden fazla çocukta 20 gün mü?
Kanun bir veya daha fazla çocuk için 10 günlük izin düzenler; çocuk başına ayrı 10 gün yazmaz.
7. Yıllık izinden düşer mi?
Hayır. Ayrı bir ücretsiz izin hakkıdır.
8. Bir yıl kıdem şartı var mı?
Hayır.
9. Evlat edinme izniyle aynı mı?
Hayır. Üç yaş altı evlat edinmede 8 haftalık analık hâli izni vardır; koruyucu aile izni 10 gün ücretsizdir.
10. İşveren reddedebilir mi?
Kanuni şartları taşıyan ve talep eden işçinin hakkı iş yoğunluğu gerekçesiyle tamamen ortadan kaldırılamaz.
Resmî Kaynaklar
- 7578 sayılı Kanun – TBMM
- 4857 sayılı İş Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – Koruyucu Aile
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Yazılar
Sonuç
1 Mayıs 2026’da yürürlüğe giren yeni İş Kanunu m.74 hükmü, koruyucu aile olan işçiye çocuk teslim edildikten sonra talep üzerine 10 gün ücretsiz izin hakkı vermektedir. Hak kadın veya erkek işçiye, eşiyle birlikte ya da tek başına koruyucu aile olması halinde uygulanır; kıdem şartı yoktur. Bu izin yıllık izinden ve evlat edinme izninden ayrıdır. İşçi teslim belgesiyle yazılı talep yapmalı, işveren de bordro ve SGK kaydını ücretsiz izin niteliğine uygun düzenlemelidir.
Hukukçu İncelemesi
Bu içerik 16 Eylül 2026 tarihinde 4857 sayılı İş Kanunu m.74’ün 7578 sayılı Kanunla 1 Mayıs 2026’da yürürlüğe giren güncel metni esas alınarak kontrol edilmiştir. Koruyucu aile izni; 8 haftalık evlat edinme izni, 24 haftalık analık izni ve koruyucu aile prim desteğinden ayrı hukuki kurum olarak ele alınmıştır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
