Limanda Denize Kazık Çakmak veya Dolgu Yapmak Yasak mı? 618 m.5 | 2026

618 Sayılı Limanlar Kanunu m.5 Hangi Fiilleri Yasaklar?

618 sayılı Limanlar Kanunu m.5 üç ana grupta yasak öngörür. Birincisi, Hükûmetin tayin ve tahdit ettiği liman yerlerinde deniz kıyısına kazık çakılmasıdır. İkincisi, doldurmak suretiyle denize tecavüz edilmesidir. Üçüncüsü ise liman içinde veya deniz üzerinde kahvehane, yemekhane, yatakhane benzeri mahaller tesis edilmesi ya da herhangi bir suretle limanların genişliğine halel verilmesidir.

Bu hüküm kıyıda her türlü inşaatı mutlak olarak yasaklayan bir düzenleme değildir. Hukuka uygun plan, tahsis ve izin süreçleriyle yapılan kıyı yapıları ayrı değerlendirilir. Maddenin temel hedefi, kamu otoritesinin belirlediği liman alanında izinsiz ve fiilî işgallerle deniz alanının daraltılmasını, seyir-manevra imkânlarının bozulmasını ve liman düzeninin zarar görmesini önlemektir.

“Hükûmetin Tayin ve Tahdit Ettiği Yerler” Ne Anlama Gelir?

Madde, yasağı limanlar içinde kamu otoritesince belirlenmiş alanlara bağlar. Günümüzde liman idari sınırları, kamu limanlarının yetki alanları ve deniz koordinatları Limanlar Kanununun m.2 hükmü ile Limanlar Yönetmeliği ve ilgili idari kararlar çerçevesinde belirlenir. Bu nedenle belirli bir kıyı noktasının m.5 kapsamındaki liman alanında bulunup bulunmadığı koordinat üzerinden kontrol edilmelidir.

“Burası fiilen kullanılmıyor” veya “gemiler burada yanaşmıyor” savunması tek başına alanı liman idari sınırının dışına çıkarmaz. Resmî koordinatlar, liman başkanlığının yetki haritası ve varsa özel liman işletme sınırları incelenmelidir. İşgalin deniz trafiğine etkisi bulunmasa bile kamu deniz alanının izinsiz kullanılması başka mevzuat bakımından ayrıca sorun yaratabilir.

Denize Kazık Çakmak Neden Yasaktır?

Denize çakılan kazıklar, bağlama sistemi veya platform ayakları deniz alanında kalıcı veya yarı kalıcı engel oluşturabilir. Bu engeller gemi ve teknelerin manevra alanını daraltabilir, seyir güvenliği bakımından görünmeyen tehlike yaratabilir ve liman otoritesinin planladığı kullanım düzenini bozabilir. Bu nedenle m.5 kazık çakmayı açıkça sayar.

Ancak izinli bir iskele veya rıhtım projesinin teknik gereği olan kazık imalatı farklıdır. Böyle bir proje m.4 kapsamındaki liman başkanlığı izni, Kıyı Kanunu, imar ve teknik proje süreçlerinden geçtikten sonra uygulanabilir. M.5’in yasakladığı, kamu otoritesinin belirlediği liman alanında izinsiz biçimde deniz alanına fiilî müdahalede bulunulmasıdır.

Dolgu Yapmak Suretiyle Denize Tecavüz Nedir?

Deniz alanına moloz, toprak, taş, beton veya başka malzeme dökülerek kıyının ileri taşınması ve yeni kara alanı oluşturulması dolgu niteliği taşıyabilir. Kıyı Kanunu belirli kamu yararı amaçları için planlı dolgu ve kurutma alanlarına izin verir; fakat bu işlemler ayrıntılı plan ve idari izin sürecine tabidir. Malik veya işletmeci, kendi kararıyla denizi doldurup alan kazanamaz.

İzinsiz dolgu yalnız 618 m.5 bakımından değil, Kıyı Kanunu, imar ve çevre mevzuatı bakımından da sonuç doğurabilir. Denize dökülen malzeme su kalitesini, akıntıyı ve habitatı etkiliyorsa çevresel yaptırımlar da gündeme gelebilir. Dolgunun miktarı, koordinatları ve tarihsel gelişimi uydu görüntüsü, hava fotoğrafı ve teknik ölçümle tespit edilebilir.

Deniz Üzerindeki Kahvehane, Yemekhane ve Yatakhane Benzeri Yapılar Neden Sayılmıştır?

Kanun tarihî dilinde kahvehane, yemekhane ve yatakhane örneklerini kullanır. Bu sayımın amacı, deniz alanının ticari veya barınma amaçlı yapılarla kapatılmasını ve limanın kullanılabilir alanının daraltılmasını önlemektir. Günümüzde yüzer restoran, sürekli bağlı sosyal tesis, personel barınma platformu veya benzeri deniz üstü yapıların hukuki durumu fiilî özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.

Bir yapının “yüzer araç” olarak adlandırılması onu otomatik biçimde m.5 ve diğer kıyı/liman kurallarının dışında bırakmaz. Sürekli aynı yerde bağlı, kara bağlantısı bulunan ve fiilen sabit tesis gibi kullanılan yapı deniz trafiği, çevre, güvenlik ve işletme izinleri bakımından idarenin denetimine tabidir. Sicile kayıtlı bir deniz aracı olması da her yerde sınırsız ticari tesis işletme hakkı vermez.

“Limanların Genişliğine Halel Vermek” Ne Demektir?

M.5 yalnız belirli yapı türlerini saymakla kalmaz; “herhangi bir suretle limanların genişliğine halel vermek” ifadesiyle daha genel bir yasak da getirir. Bu ifade limanın gemi trafiği, dönüş, yanaşma, bağlama, demirleme veya acil durum operasyonları için gerekli deniz alanının fiilen daraltılmasını kapsayabilecek geniş bir koruma amacına sahiptir.

Örneğin izin dışı yüzer depolama sistemi, uzun süreli bağlı kullanılmayan platform, izinsiz şamandıra dizisi veya kıyıdan denize uzanan yapı manevra sahasını daraltabilir. Somut olayda gerçekten liman genişliğine zarar verilip verilmediği teknik harita, gemi trafik verisi ve liman başkanlığı değerlendirmesiyle belirlenir.

Kıyı Kanunu Dolgu Alanlarını Nasıl Etkiler?

3621 sayılı Kıyı Kanunu, denizden dolgu ve kurutma yoluyla kazanılan alanları özel planlama rejimine tabi tutar. Dolgu yapılabilmesi için kamu yararı, planlama ve ilgili kurum onayları aranır. Kıyıda özel taşınmaz sahibi olmak, denize doğru parsel büyütme hakkı vermez. Dolgu sonucu oluşan alanın hukuki statüsü de özel mülkiyete otomatik geçiş şeklinde kurulamaz.

Bu nedenle 618 m.5 ile Kıyı Kanunu birlikte okunmalıdır. Liman düzeni bakımından uygun olmayan bir dolgu planla meşrulaştırılamayabilir; kıyı planı bulunmayan bir dolgu da yalnız liman başkanlığının onayıyla yapılamaz. İki izin alanı birbirini tamamlar.

İzinli Dolgu ile İzinsiz Dolgu Nasıl Ayrılır?

İzinli dolgunun koordinatları, planı, hacmi, malzeme türü ve kullanım amacı resmî belgelerde tanımlıdır. İnşaat aşamasında dolgunun onaylanan sınır dışına taşmaması gerekir. İzin belgesinde 5.000 metrekare alan öngörülmüşken fiilen 7.000 metrekare deniz alanının doldurulması, izinli proje içinde kalındığı anlamına gelmez.

As-built ölçüm, drone haritası, uydu görüntüsü, kıyı kenar çizgisi ve ruhsat eki proje karşılaştırılarak fiilî alan belirlenebilir. Proje değişikliği gerekiyorsa önceden tadil izni alınmalı; sonradan “uygulamada böyle oldu” savunmasına güvenilmemelidir.

İzinli Teknik Kazık ve İksa İşleri m.5 Yasağından Nasıl Ayrılır?

Kazık veya iksa elemanının varlığı tek başına hukuka aykırılık anlamına gelmez. Onaylı bir iskele, rıhtım, yanaşma platformu veya kıyı koruma projesinde teknik hesapların öngördüğü kazıklar, projenin plan ve izin sınırları içinde yapılabilir. Esas ayrım, deniz alanına müdahalenin yetkili idarelerce onaylanmış proje ve koordinatlara dayanıp dayanmadığıdır.

Şantiyede onaylı projeden farklı çapta, sayıda veya koordinatta kazık uygulanması ise yeni bir teknik ve hukuki sorun yaratabilir. Değişikliğin taşıyıcı sistem güvenliğini, seyir alanını veya tahsis sınırını etkilediği durumda tadil projesi ve ilgili idarelerin onayı alınmadan uygulamaya devam edilmemelidir.

Geçici Yapılar ve Çalışma Platformları Serbest midir?

Geçici olması bir yapıyı otomatik olarak izin dışı bırakmaz. İnşaat iskelesi, yüzer vinç platformu, şantiye pontonu veya geçici bağlama sistemi liman içindeki deniz alanını kullanıyorsa liman başkanlığının çalışma ve emniyet düzenine tabi olabilir. Kullanım süresi, koordinat, gece işaretleri ve kaldırma tarihi izin koşullarında belirlenebilir.

Geçici yapı faaliyet bittikten sonra kaldırılmıyorsa fiilî kalıcı işgale dönüşebilir. Bu durumda hem izin şartına aykırılık hem de m.5 kapsamında liman alanını daraltma tartışması doğabilir. Şantiye kapanışında deniz alanının eski hâline getirilmesi kayıt altına alınmalıdır.

İşgal Alanı Nasıl Tespit Edilir?

Deniz alanındaki işgalin tespiti karadaki klasik parsel ölçümünden farklıdır. Koordinatlı hidrografik ölçüm, GNSS, drone, uydu görüntüsü, batimetri ve kıyı çizgisi verileri kullanılabilir. Resmî liman koordinatlarıyla fiilî yapı koordinatları aynı sistemde karşılaştırılmalıdır.

Uyuşmazlıkta eski tarihli hava fotoğrafları dolgunun ne zaman yapıldığını gösterebilir. Yapının yeni mi yoksa yıllardır mevcut mu olduğu, izin tarihinden önce veya sonra mı oluştuğu ve sonradan genişleyip genişlemediği böylece belirlenebilir. İdari yaptırımın dayanağı açısından fiilin tarihi önemlidir.

İzinsiz Faaliyette Hangi İdari Yaptırımlar Gündeme Gelir?

618 sayılı Kanuna ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenlemelere aykırılık m.11’deki idari para cezası sistemini gündeme getirebilir. Ayrıca imar, Kıyı Kanunu ve çevre mevzuatının kendi yaptırımları uygulanabilir. Aynı yapı için farklı idarelerin farklı hukuki sebeplerle işlem tesis etmesi mümkündür.

İdari para cezası yanında faaliyetin durdurulması, yapının kaldırılması veya izin dışı kullanımın sona erdirilmesi gerekebilir. Uygulanacak tedbirin dayanağı ve ölçülülüğü işlem gerekçesinde gösterilmelidir. Eski bir yapı için güncel yaptırım uygulanırken fiilin tarihi ve devam eden ihlal niteliği ayrıca değerlendirilir.

Kaldırma ve Eski Hâle Getirme Nasıl Yürütülür?

İzinsiz kazık, platform veya dolgunun kaldırılması teknik olarak deniz yapısı operasyonu gerektirebilir. Yapının sökülmesi sırasında çevreye yeni zarar verilmemesi, dipte tehlikeli parça bırakılmaması ve seyir emniyetinin korunması gerekir. Liman başkanlığı çalışma saatleri ve emniyet tedbirleri belirleyebilir.

Dolgunun tamamen kaldırılması her zaman teknik olarak aynı yöntemle mümkün olmayabilir. Çevresel etkiler ve kıyı morfolojisi uzman incelemesi gerektirebilir. Eski hâle getirme projesi, yeni bir kontrolsüz müdahale yaratmamalıdır.

Komşu Terminal veya Marina Zarar Görürse Ne Olur?

İzinsiz yapı yalnız kamu düzenini değil, komşu kıyı tesislerinin faaliyetini de etkileyebilir. Manevra alanı daralır, akıntı değişir veya bağlama sistemi başka tesisin kullanımını engellerse özel hukuk tazminat ve müdahalenin önlenmesi talepleri gündeme gelebilir. İdari izin eksikliği, özel hukuk zararının ispatını otomatik sağlamaz; zarar ve nedensellik ayrıca gösterilmelidir.

Komşu tesis, idari başvuru yoluyla liman başkanlığından emniyet incelemesi isteyebilir. Kendi ruhsat ve koordinatlarının da hukuka uygun olması önemlidir. İki izinsiz yapının birbiriyle uyuşmazlığı, taraflardan birine otomatik hak üstünlüğü sağlamaz.

Çevre ve Deniz Kirliliği Boyutu

Denize yapılan kontrolsüz dolgu, moloz dökümü veya söküm faaliyeti su kalitesi ve deniz tabanını etkileyebilir. 618 m.5 yanında 2872 sayılı Çevre Kanunu ve deniz kirliliğine ilişkin özel düzenlemeler uygulanabilir. Atığın niteliği, döküm yeri ve miktarı çevresel yaptırımın belirlenmesinde önem taşır.

İzinli kıyı projesinde dahi tarama ve dolgu malzemesinin nasıl yönetileceği belirlenmelidir. Liman başkanlığı izni çevresel bertaraf yükümlülüğünü kaldırmaz. Tehlikeli veya kirletici malzemenin denize bırakılması daha ağır idari ve cezai sonuçlara yol açabilir.

İdari İşleme Karşı Dava Açılabilir mi?

M.5’e aykırılık gerekçesiyle verilen idari para cezası, kaldırma emri veya faaliyetin durdurulması işleminin hangi kanuna dayandığı, yetkili makam, tebliğ tarihi ve başvuru yolu incelenmelidir. İdari yaptırımın türüne göre görevli yargı ve süre değişebilir. Bu nedenle işlem tebliğ edilir edilmez kanun yolu belirlenmelidir.

Yapının kaldırılması telafisi güç sonuç doğuracaksa yürütmenin durdurulması talebi değerlendirilebilir; ancak yalnız ekonomik kayıp yeterli değildir. İşlemin açık hukuka aykırılığı ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar şartları somutlaştırılmalıdır.

Delil ve Belge Kontrol Listesi

• Liman idari sınır ve koordinat haritası
• Kıyı kenar çizgisi ve imar planı
• Mevcut izin, tahsis ve ruhsatlar
• Onaylı proje ve as-built proje
• Uydu ve hava fotoğrafları
• GNSS/drone ölçüm raporları
• Dolgu hacmi ve malzeme kayıtları
• Liman başkanlığı tutanakları
• Çevre denetim tutanakları
• Komşu tesis koordinatları
• Fotoğraf ve video kayıtları
• İdari tebligat ve savunma yazıları

İlgili İçerikler

• Deniz kıyısında iskele ve rıhtım için liman izni
• Gemi liman tesisine zarar verirse kim öder?
• Liman sahasına geliş bildirimi
• Liman yanaşma ordinosu

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 618 sayılı Limanlar Kanunu ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

Sık Sorulan Sorular