Lisanslı Depoda Ürünler Karıştırılabilir mi? Prim–İndirim Tarifesi | 5300 m.20 (2026)

5300 Sayılı Kanun m.20 Ne Düzenler?

5300 sayılı Kanunun 20. maddesi, lisanslı depoculuğun ekonomik olarak verimli işlemesini sağlayan “karıştırılarak depolama” sistemini ve buna bağlı prim–indirim mekanizmasını düzenler. Özellikle hububat gibi homojenleştirilebilen ürünlerde her üreticinin ürününü ayrı silo bölümünde tutmak hem kapasiteyi verimsiz kullanır hem işletme maliyetini artırır. Kanun, aynı tür ve sınıftaki ürünlerin belirli şartlarla birlikte depolanmasına izin verir.

Ancak karıştırma, tüm ürünlerin kalite bakımından tamamen aynı olduğu anlamına gelmez. Aynı sınıfa giren iki ürün arasında küçük kalite farklılıkları bulunabilir. Ürünü ortalamanın üzerinde olan mudi teslimde değer kaybetmemeli; ortalamanın altında ürün teslim eden kişi de haksız biçimde daha yüksek kalite ürünü bedelsiz elde etmemelidir. Prim ve indirim tarifesi bu ekonomik farkı dengelemek için kullanılır.

Ürünün ilk kabulünde sınıf ve kaliteyi yetkili sınıflandırıcı belirler. Bu süreç için 5300 m.12 yetkili sınıflandırıcı rehberimiz; ELÜS’ün miktar ve kaliteyi temsil etmesi için 5300 m.15 ELÜS rehberimiz incelenebilir.

Lisanslı Depoda Her Ürün Birbiriyle Karıştırılabilir mi?

Hayır. Kanunun izin verdiği karıştırma, aynı bitki türü ve mevzuatın öngördüğü aynı ürün sınıfı/standardı içinde yapılır. Farklı tür ürünlerin veya farklı sınıfların hiçbir kontrol olmadan aynı stokta birleştirilmesi mümkün değildir. Karıştırma sınırı ilgili ürün tebliği, kalite kriterleri ve Bakanlıkça onaylanan sistemle belirlenir.

Örneğin farklı kalite sınıfındaki buğdayın tek stokta değerlendirilmesi ürün senetlerinin temsil ettiği kaliteyi bozabilir. Aynı şekilde nem, bulaşma veya depolama riski bakımından diğer ürüne zarar verme ihtimali bulunan ürün kabul edilmemeli veya ayrı tutulmalıdır.

İşletme karıştırma kararını yalnız fiziksel boş alan yönetimine göre veremez. Bilgi sisteminde ürün kodu, sınıfı, kalite parametreleri ve depo hücresi doğru eşleştirilmeli; fiili stok hareketi elektronik kayıtla aynı anda güncellenmelidir.

Ürün Sınıfı ve Standardı Neden Karıştırmanın Ön Şartıdır?

ELÜS belirli miktar, tür, sınıf ve kalitedeki ürünü temsil eder. Karıştırılan stoktan daha sonra herhangi bir hak sahibine teslim yapılacağından, ortak stokun o senedin vaat ettiği temel kalite aralığını sağlaması gerekir. Sınıf ve standart birliği bu nedenle hak sahiplerinin değiştirilebilir eşdeğer ürün alabilmesinin hukuki temelidir.

Yetkili sınıflandırıcı analiz sonucu yanlışsa, ürün yanlış havuza girebilir ve tüm karışımın kalite dengesini bozabilir. Bu yüzden numune alma, analiz ve sınıf belirleme süreci karıştırma öncesinde tamamlanmalı; itiraz varsa sonucu kesinleşmeden riskli işlem yapılmamalıdır.

Ürün sınıflandırması hakkında 5300 m.36 da özel hükümler içerir. Yetkili sınıflandırıcı tarafından belirlenen ve itiraz süreci tamamlanan değerler esas alınarak depo kabul ve teslim kayıtları yürütülmelidir.

Lisanslı Depoculukta Prim Ne Anlama Gelir?

Prim, aynı sınıf içinde olmakla birlikte kalite değeri referans veya ortalama değerin üzerinde olan ürün sahibinin bu kalite farkı nedeniyle ekonomik olarak korunmasını sağlayan denkleştirme unsurudur. Karıştırma sonucunda yüksek kalite ürün fiziksel olarak diğer ürünlerle birleştiğinde, ürün sahibinin kalite farkı tamamen kaybolmamalıdır.

Prim miktarı işletmenin keyfi kararıyla belirlenmez. Bakanlıkça onaylı prim–indirim tarifesi esas alınır. Tarife hangi kalite parametresinde hangi farkın hangi ekonomik sonuca yol açacağını önceden gösterir.

Prim, ürün sahibine “bonus” verme mantığından çok eşdeğer teslim ve değer koruması işlevi görür. ELÜS devredildiğinde prim/indirim hakkının nasıl yansıtılacağı sistem ve tarife kurallarıyla uyumlu yürütülmelidir.

İndirim Hangi Durumda Uygulanır?

İndirim, aynı ürün sınıfı içinde kalite değeri referansın altında kalan ürünün, ortak stoktaki daha yüksek kalite üründen bedelsiz avantaj elde etmesini önleyen denkleştirmedir. Ürün kabul sırasında daha düşük kalite özelliği taşıyor ancak hâlâ aynı sınıf içinde kalıyorsa onaylı tarife uyarınca indirim uygulanabilir.

İndirim ile ürünün sınıfını gerçeğe aykırı düşürmek farklıdır. Yetkili sınıflandırıcı hangi sınıfı belirlediyse tarife o sınıf ve parametreler içinde uygulanır. İşletme, daha yüksek gelir elde etmek için analiz sonucunu veya indirim oranını değiştiremez.

İndirim hesabının dayandığı analiz değeri, tarife satırı ve miktar fatura/teslim kayıtlarında izlenebilir olmalıdır. Mudi hesaplamayı sonradan kontrol edebilmelidir.

Prim ve İndirim Tarifesini Kim Hazırlar?

5300 m.20 sisteminde prim ve indirim tarifesini lisanslı depo işletmesi hazırlar. Ancak işletmenin hazırlaması tarifeyi tek başına yürürlüğe sokmaz. İlgili borsanın görüşü alınır ve Ticaret Bakanlığının onayı gerekir.

Tarifede ürün, kalite parametresi, referans değer, prim veya indirim oranı ve hesap yöntemi açık olmalıdır. Farklı ürünler için tek ve belirsiz bir “kalite farkı bedeli” kullanılması şeffaflık ilkesine aykırı sonuç doğurabilir.

Tarife teknik analiz verileriyle uyumlu olmalıdır. Laboratuvar raporunda ölçülen değer ile tarife aralıkları örtüşmezse personel keyfi oran seçmemelidir; önce tarife veya teknik kayıt sorunu çözülmelidir.

Borsa Görüşü ve Bakanlık Onayı Neden Gerekir?

Prim–indirim tarifesi ELÜS’ün ekonomik değerini etkilediği için yalnız depo işletmesinin menfaatine göre belirlenemez. Borsa görüşü piyasa işleyişinin, Bakanlık onayı ise mevzuat ve kamu yararının denetimini sağlar.

Tarife değişikliği de aynı kontrol mantığına tabidir. İşletme kalite farklarının piyasa değerinin değiştiğini düşünüyorsa mevcut onaylı tarifeyi kendiliğinden değiştiremez. Yeni tarife usulüne uygun hazırlanmalı ve onay süreci tamamlanmalıdır.

Güncel Bakanlık tarifeleri ve örnekleri Ticaret Bakanlığı tarifeler sayfasında yayımlanmaktadır.

Karıştırılmış Üründe Mudiye Hangi Kalite Teslim Edilir?

Lisanslı depo, ürün senedinde temsil edilen miktar, tür, sınıf ve kalite yükümlülüğünü yerine getirmek zorundadır. Karıştırılmış stoktan teslim yapılırken mudiye mevzuat ve tarife sisteminin öngördüğü eşdeğer ürün verilir; kalite farkı varsa prim veya indirim mekanizmasıyla denkleştirme yapılır.

İşletme karışımın ortalama kalitesini zaman içinde kontrol etmelidir. Stoka sürekli alt sınırda ürün kabul edilip üst kalite ürün çıkarılırsa kalan ortak stok senetlerde temsil edilen kaliteyi karşılayamaz hale gelebilir. Bu nedenle stok kalitesi yalnız kabul anında değil operasyon boyunca izlenmelidir.

Teslimde kalite itirazı çıkarsa yetkili sınıflandırıcı analizi, numune ve 5300 m.36’daki itiraz usulü devreye girer. Sonuç kayıtları ELÜS iptali ve teslim belgeleriyle uyumlu tutulmalıdır.

Mudi Ürününün Karıştırılmamasını İsteyebilir mi?

5300 m.37, mudi talebi ve işletmenin kabulü halinde ürünlerin ayrı depolanabilmesine imkân tanır. Ayrı depolama, karıştırmanın istisnasıdır ve ilgili yönetmelik şartlarına göre yürütülür. Paketli ürünler de düzenli ve kolay erişilebilir biçimde depolanmalıdır.

Ayrı depolama talebi ürün kabulünden önce netleştirilmelidir. Ürün ortak stoka karıştırıldıktan sonra aynı fiziksel ürünü ayırmak çoğu zaman mümkün değildir. Sözleşme ve ELÜS/ürün senedi kayıtlarında ayrı depolama statüsü açıkça gösterilmelidir.

Ayrı depolamanın farklı maliyeti varsa bu ücret de onaylı tarifeye dayanmalıdır. İşletme mudiyle özel anlaşma yaparak Bakanlık tarifesi dışında bedel oluşturamaz.

Prim–İndirim Hesabına İtiraz Edilirse Ne Yapılır?

İtirazda önce üç veri karşılaştırılır: yetkili sınıflandırıcının analiz sonucu, uygulanan prim–indirim tarifesinin yürürlükteki sürümü ve hesaplanan ürün miktarı. Hatalı analiz, yanlış tarife sürümü veya yanlış tonaj farklı hukuki sorunlardır.

Analiz değerine itiraz varsa ürün sınıflandırma mevzuatındaki yeniden analiz mekanizması kullanılır. Tarife hesabına itiraz varsa Bakanlık onaylı tarife ile şirket hesabı karşılaştırılır. Fatura veya ELÜS kaydındaki miktar uyuşmazlığında kantar ve ürün hareketi kayıtları incelenir.

İşletme itirazı sözlü cevapla kapatmamalı; hesap tablosunu ve tarife dayanağını yazılı sunmalıdır. Sistematik bir yazılım hatası tespit edilirse aynı dönemdeki diğer mudilerin hesapları da kontrol edilmelidir.

Karıştırma ve Prim–İndirim Uyum Kontrol Listesi

Ürün ortak depoya alınmadan önce tür, sınıf ve standardın karıştırmaya uygun olduğu doğrulanmalıdır. Yetkili sınıflandırıcı sonucu sisteme işlenmeli ve ürün hücresi doğru seçilmelidir. Aktif prim–indirim tarifesinin Bakanlık onay tarihi ve sürümü yazılımda tanımlanmalıdır.

Karışımın ortalama kalite değerleri periyodik olarak izlenmeli; senetlerde vaat edilen sınıfın altına düşme riski varsa yeni kabul ve teslim planı buna göre düzenlenmelidir. Teslimde prim/indirim hesabı otomatik ve denetlenebilir olmalıdır.

Ayrı depolama talebi varsa ürün ortak stoka karıştırılmadan işaretlenmelidir. Tarife değişikliklerinde eski ve yeni sürümlerin yürürlük tarihleri korunmalı; geriye dönük keyfi uygulama yapılmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Lisanslı depoda farklı üreticilerin buğdayı karıştırılabilir mi?

Aynı tür, sınıf ve standart şartlarını taşıması ve ilgili mevzuata uygun olması halinde karıştırılabilir.

Farklı kalite sınıfları karıştırılabilir mi?

Kanunun karıştırma sistemi aynı ürün sınıfı ve standardı esasına dayanır; farklı sınıflar keyfi biçimde birleştirilemez.

Prim ne işe yarar?

Aynı sınıf içindeki daha yüksek kalite farkının ekonomik olarak korunmasını sağlar.

İndirim ne işe yarar?

Aynı sınıf içindeki daha düşük kalite ürünün ortak stoktan haksız kalite avantajı elde etmesini önler.

Prim–indirim oranını depo kendi belirleyebilir mi?

Tarifeyi işletme hazırlar; ilgili borsa görüşü ve Ticaret Bakanlığı onayı olmadan uygulanamaz.

Tarife sonradan değiştirilebilir mi?

Evet, ancak yeni tarifenin de gerekli görüş ve Bakanlık onay sürecinden geçmesi gerekir.

Mudi ayrı depolama isteyebilir mi?

5300 m.37 kapsamında talep ve işletmenin kabulüyle ayrı depolama mümkündür.

Karıştırılan üründe aynı fiziksel taneler geri verilir mi?

Hayır. Ürün senedindeki miktar, tür, sınıf ve kaliteyi karşılayan eşdeğer ürün teslim edilir.

Kaliteye itiraz nasıl çözülür?

Yetkili sınıflandırıcı analizine ilişkin itiraz usulü ve m.36’daki yeniden belirleme sistemi uygulanır.

Tarife dışı kalite farkı bedeli alınabilir mi?

Hayır. Lisanslı depoculukta ücret ve prim–indirim uygulaması onaylı tarifelere dayanmalıdır.