Madeni Yağ Üretim Lisansı Nasıl Alınır? 5015 m.6
Kısa ve net cevap: Madeni yağ üretimi 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m.3 uyarınca lisansa tabi ayrı bir petrol piyasası faaliyetidir. Kanunda “işleme” tanımından madeni yağ üretimi açıkça çıkarılmıştır; bu nedenle motor yağı, dişli yağı, hidrolik yağ ve benzeri madeni yağların üretimi işleme lisansı altında yürütülemez. Lisans başvurusunda şirket, tesis, üretim kapasitesi, ürün ve hammadde yapısı ile EPDK’nın Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde aradığı teknik ve idari şartlar birlikte sağlanmalıdır.
Güncel mevzuat kontrol tarihi: 17 Eylül 2026. Bu yazı 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m.2, m.3, m.6, m.9 ve güncel EPDK petrol piyasası lisans düzenlemeleri esas alınarak hazırlanmıştır.
- Madeni yağ üretimi neden ayrı lisansa tabidir?
- İşleme lisansından farkı
- Hangi ürünler madeni yağ kapsamındadır?
- Lisans başvurusunun temel unsurları
- Tesis ve üretim hattı
- Baz yağ ve katkı maddeleri
- Ürün formülasyonu ve kalite
- Fason üretim ve üçüncü taraf ürünleri
- İthalat ve hammadde tedariki
- Stok, üretim ve satış kayıtları
- Çevre ve atık yağ yükümlülükleri
- Lisans tadili
- Ürün etiketi ve teknik beyan
- Uygulama örnekleri
- Sık sorulan sorular
Madeni Yağ Üretimi Neden Ayrı Lisansa Tabidir?
5015 sayılı Kanun m.3, madeni yağ üretimini rafinaj, işleme, depolama ve diğer petrol piyasası faaliyetlerinden ayrı olarak lisansa tabi tutar. Bu ayrım, ürünün teknik niteliği ve piyasadaki kullanım biçiminden kaynaklanır. Madeni yağlar çoğunlukla baz yağ ile katkı maddelerinin belirli formülasyonlarda karıştırılmasıyla elde edilir ve araç, makine veya endüstriyel sistemlerde yağlama, soğutma, koruma veya hidrolik amaçlarla kullanılır.
Lisansın amacı yalnız üretim tesisini kaydetmek değildir. Üretim kapasitesi, hammadde hareketi, teknik standarda uygunluk ve ürünün piyasaya çıkış zinciri EPDK denetimine açık hale gelir. Madeni yağ adı altında akaryakıt piyasasına yönlendirilebilecek ürün hareketleri bakımından kayıt düzeni ayrıca önem taşır.
İşleme Lisansından Farkı Nedir?
5015 m.2’de işleme; petrol ve diğer kimyasallardan madeni yağ üretimi hariç yeni ürün elde edilmesi veya ürün niteliği/niceliğinin değiştirilmesi olarak tanımlanır. “Madeni yağ üretimi hariç” ibaresi, iki lisans türünün sınırını açık biçimde çizer.
Bir tesiste baz yağ ve katkıların karıştırılmasıyla madeni yağ üretiliyorsa faaliyet madeni yağ üretim lisansı bakımından incelenir. Buna karşılık madeni yağ dışında başka petrol/kimyasal ürününün niteliğini değiştiren proses işleme lisansına girebilir. İşleme lisansının ayrıntıları için Petrol İşleme Lisansı Nedir? yazımıza bakılabilir.
Hangi Ürünler Madeni Yağ Kapsamında Değerlendirilir?
Ürünün yalnız ticari adına bakılmaz. Baz yağ, katkı paketi, teknik özellik, kullanım amacı, GTİP ve EPDK mevzuatındaki sınıflandırma birlikte incelenir. Motor yağları, transmisyon/dişli yağları, hidrolik yağlar, kompresör yağları ve çeşitli endüstriyel yağlar madeni yağ grubunda yer alabilir.
Ancak her yağ benzeri ürünün otomatik olarak aynı lisans sınıfına girdiği söylenemez. Gres, proses yağı, metal işleme sıvısı veya başka kimyasal ürünlerde teknik bileşim ve ilgili mevzuat ayrıca kontrol edilmelidir. Ürün sınıflandırması üretim başlamadan önce netleştirilmelidir.
Lisans Başvurusunun Temel Unsurları
Başvuru sahibi sermaye şirketinin ticaret sicili ve temsil yapısı, üretim tesisinin hukuki kullanım hakkı, adres ve kapasite bilgileri, teknik ekipman, tanklar, üretim hattı, kalite kontrol sistemi ve EPDK’nın istediği diğer belgeler hazırlanmalıdır. Başvurudaki ürün ve kapasite beyanı fiilî tesisle uyumlu olmalıdır.
5015 m.3’teki genel lisans hükümleri, başvurunun en geç altmış gün içinde karara bağlanmasını öngörür. Ancak eksik şartı sonradan yerine getirme taahhüdü lisans için yeterli değildir. Genel başvuru süreci EPDK Petrol Lisansı Başvurusu ve 60 Gün Kuralı yazımızda ayrıntılıdır.
Üretim Tesisi ve Hat Düzeni
Madeni yağ tesisinde hammadde tankları, katkı tankları, karıştırma/blending üniteleri, ısıtma sistemleri, dolum hatları ve nihai ürün tankları proses akışına göre düzenlenmelidir. Hammadde ve nihai ürünün yanlış hatta karışmasını önleyecek vana, etiket ve otomasyon sistemi bulunmalıdır.
Tesis kapasitesi, lisans kayıtlarında ve diğer izinlerde gösterilen kapasiteyle uyumlu olmalıdır. Yeni blender, tank veya dolum hattı eklenmesi kapasite ve lisans bilgilerini değiştiriyorsa EPDK tadili faaliyetten önce tamamlanmalıdır.
Baz Yağ ve Katkı Maddesi Tedariki
Madeni yağ üretiminin temel girdisi baz yağ ve ürün performansını belirleyen katkı paketleridir. Hammadde kaynağı, miktarı, fatura ve sevk kayıtları üretim partileriyle eşleştirilmelidir. Üretimde kullanılan baz yağın veya başka petrol ürününün lisanssız/izlenemeyen kaynaktan temin edilmesi ciddi uyum riski yaratır.
5015 m.9, solvent, madeni ve baz yağ gibi ürünlerin ticaretine ilişkin EPDK düzenleme yetkisini ve belirli piyasa kısıtlarını içerir. Tedarik zinciri yalnız vergi veya gümrük belgesine göre değil enerji piyasası mevzuatı açısından da doğrulanmalıdır.
Ürün Formülasyonu ve Reçete Yönetimi
Her madeni yağ ürünü için üretim reçetesi, baz yağ oranları, katkı paketi, karıştırma sıcaklığı/süresi ve hedef teknik özellikler kayıt altına alınmalıdır. Formülasyon değiştiğinde ürünün teknik standardı, etiketi ve varsa müşteriye verilen performans beyanı yeniden değerlendirilmelidir.
Üretim sisteminde reçete değişikliği yetkili kullanıcılarla sınırlandırılmalı, değişiklik tarihi ve nedeni kaydedilmelidir. Aynı ticari isim altında sürekli değişen formülasyon kullanılması kalite ve tüketici bilgilendirmesi bakımından risklidir.
Kalite Kontrol Nasıl Yapılmalıdır?
Üretim partisi piyasaya çıkmadan önce ilgili ürün standardına göre laboratuvar kontrolünden geçirilmelidir. Viskozite, parlama noktası, yoğunluk ve ürün tipine özgü diğer parametreler kalite planında belirlenir. Numune sonuçları parti numarasıyla eşleştirilir.
Uygun olmayan parti ayrı stokta tutulmalı, yeniden işleme veya bertaraf kararı verilmeden sevk edilmemelidir. Laboratuvar cihazlarının kalibrasyonu ve numune alma prosedürü de kayıt altında olmalıdır.
Fason Madeni Yağ Üretimi Mümkün mü?
Bir marka sahibi kendi reçetesini başka şirkete ait tesiste ürettirebilir; ancak fiilen madeni yağ üretimi yapan tesisin gerekli EPDK lisansına sahip olması gerekir. Marka veya ürün sahibinin lisanssız tesiste üretim yaptırması, özel hukuk sözleşmesiyle meşru hale gelmez.
Fason üretim sözleşmesinde hammadde mülkiyeti, reçete, kalite, fire, ambalaj, etiket, ürün sorumluluğu, mevzuata aykırılık ve denetim hakkı açıkça düzenlenmelidir. Ürün partisinin hangi tesiste üretildiği izlenebilir olmalıdır.
İthal Hammadde Kullanılabilir mi?
Baz yağ veya katkıların ithalatında gümrük mevzuatı, ürünün petrol piyasası statüsü ve EPDK düzenlemeleri birlikte uygulanır. İthal edilen ürünün GTİP’i ile fiilî teknik niteliği uyumlu olmalı; gümrük beyannamesi, fatura ve tesis giriş kayıtları üretim stokuna bağlanmalıdır.
İthalat yetkisi gereken bir petrol ürünü söz konusuysa ilgili lisans şartları ayrıca kontrol edilmelidir. “Üretimde hammadde olacak” gerekçesi, mevzuatın ithalat ve ürün hareketi kurallarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Stok ve Üretim Kayıtları
Hammadde girişi, tank transferi, üretim emri, üretim miktarı, fire, numune, ambalajlama ve satış aynı parti sistemi içinde takip edilmelidir. Aylık toplam baz yağ tüketimi ile üretilen nihai ürün miktarı teknik olarak açıklanabilir bir kütle dengesi vermelidir.
Açıklanamayan yüksek fire veya stok farkı, ürünün amaç dışı kullanımı veya kaybı bakımından ayrıca araştırılmalıdır. 5015 m.4’teki kötü niyet ve özen yükümlülükleri üretim tesisinde de uygulanır.
Ambalaj ve Etiket
Madeni yağın piyasaya hangi marka ve ambalajla sunulduğu ürün sorumluluğu ve tüketici bilgisi bakımından önemlidir. Etikette ürünün doğru ticari tanımı, miktarı, üretici/marka bilgisi, parti/izlenebilirlik bilgileri ve ilgili teknik mevzuatın istediği diğer unsurlar bulunmalıdır.
Ürün teknik özellikleriyle uyuşmayan performans veya standart iddiası tüketiciyi yanıltabilir. Pazarlama metni laboratuvar ve ürün teknik dosyasıyla doğrulanabilir olmalıdır.
Çevre ve Atık Yağ Yükümlülükleri
Madeni yağ üretiminde döküntü, tank dibi, filtre atığı, ambalaj atığı ve uygunsuz ürün oluşabilir. Atıkların yönetimi 2872 sayılı Çevre Kanunu ve atık yağ/atık yönetimi düzenlemelerine göre yapılmalıdır.
Atık veya standart dışı ürünün normal ticari ürün gibi piyasaya verilmesi hem çevre hem petrol piyasası mevzuatı yönünden risklidir. Geçici depolama alanı, etiketleme ve lisanslı atık teslim kayıtları düzenli tutulmalıdır.
Lisans Tadili Ne Zaman Gerekir?
Tesis adresi, üretim kapasitesi, tank envanteri, teknik hat veya lisans kayıtlarını etkileyen başka bir değişiklik planlanıyorsa m.3 gereği EPDK onayı/tadili faaliyetten önce değerlendirilmelidir. Değişiklik fiziksel olarak tamamlandıktan sonra lisans uyumu aranmamalıdır.
Lisans değişiklikleri için Petrol Lisansında Değişiklik ve EPDK Onayı yazımız incelenebilir.
Ürün Dosyasında Bulunması Gereken Belgeler
Her ürün için reçete, güvenlik bilgi formu, teknik veri formu, laboratuvar spesifikasyonu, ambalaj etiketi, hammadde listesi ve varsa standarda uygunluk belgeleri birlikte tutulmalıdır. Ürün revizyonu olduğunda eski ve yeni sürüm ayrılmalıdır.
Denetimde yalnız ürün örneği değil, ürünün hangi hammaddelerden hangi prosesle üretildiği ve hangi kalite sonucuyla piyasaya çıktığı gösterilebilmelidir.
Uygulama Örneği 1: Yeni Motor Yağı Serisi
Üretici farklı viskozite sınıfında yeni motor yağı çıkaracaksa formülasyon, ürün standardı, laboratuvar yöntemi, etiket ve üretim kapasitesi kontrol edilir. Mevcut tesis/lisans yeni ürünü kapsıyorsa üretim prosedürü güncellenir; lisans kayıtlarını etkileyen değişiklik varsa tadil yapılır.
Uygulama Örneği 2: Fason Marka Üretimi
Bir otomotiv markası madeni yağını lisanslı tesiste fason ürettiriyorsa her partinin marka siparişi, reçete, üretim kaydı ve kalite sertifikası ilişkilendirilir. Ürün sorumluluğu ve geri çağırma prosedürü sözleşmede açıkça belirlenir.
Uygulama Örneği 3: Açıklanamayan Baz Yağ Tüketimi
Üretim kayıtlarıyla karşılaştırıldığında baz yağ stokunda yüksek eksiklik varsa tank ölçümü, sevk kayıtları, proses fireleri ve olası kaçak/sızıntı araştırılır. Düzeltme yalnız muhasebe fişiyle yapılmamalı, teknik nedeni kayıt altına alınmalıdır.
Madeni Yağ Üretim Lisansı Kontrol Listesi
- Ürünün madeni yağ sınıfında olduğunu teknik olarak doğrulayın.
- İşleme lisansı ile karıştırmayın.
- Güncel EPDK lisans ve başvuru şartlarını kontrol edin.
- Tesis kapasitesi ve tankları lisans kayıtlarıyla eşleştirin.
- Baz yağ ve katkı tedarikçilerini belgeleyin.
- Her ürün için kontrollü reçete oluşturun.
- Parti bazlı laboratuvar kontrolü yapın.
- Hammadde–üretim–satış kütle dengesini izleyin.
- Etiket ve teknik beyanları ürün dosyasıyla uyumlu tutun.
- Fason üretimde tesis lisansını kontrol edin.
- Atık ve uygunsuz ürünü çevre mevzuatına göre yönetin.
- Kapasite/tesis değişikliğinde lisans tadilini tamamlayın.
Reçete Revizyonu ve Değişiklik Kontrolü
Madeni yağ üreticisi aynı ticari üründe baz yağ kaynağı, katkı paketi veya karışım oranını değiştirecekse revizyonu teknik dosyaya işlemelidir. Yeni reçetenin hedef viskozite, performans ve diğer teknik özellikleri karşılayıp karşılamadığı laboratuvar veya gerekli performans testleriyle doğrulanmalıdır. Ürün adı aynı kaldığı için eski testlerin yeni formülasyonu otomatik olarak doğruladığı kabul edilmemelidir.
Reçete revizyonuna yalnız yetkili teknik personel karar vermeli; değişikliğin tarihi, nedeni, eski-yeni bileşim ve ilk üretim parti numarası kayıt altına alınmalıdır. Etiket veya teknik veri formu değişecekse sevkiyat öncesinde eski baskıların yanlış kullanılmasını önleyen doküman kontrolü yapılmalıdır.
Ürün Geri Çağırma Sistemi
Piyasaya verilen bir madeni yağ partisinin teknik özelliği karşılamadığı veya yanlış etiketlendiği sonradan anlaşılırsa ürünün hangi müşterilere gönderildiği hızla tespit edilebilmelidir. Bunun için her satış faturası ve sevk belgesi üretim parti numarasıyla ilişkilendirilmelidir. Geri çağırma prosedürü; satışın durdurulması, müşterinin bilgilendirilmesi, ürünün geri alınması, izolasyon ve teknik inceleme adımlarını içermelidir.
Geri gelen ürün normal stokla karıştırılmamalı; yeniden işleme veya atık kararına kadar ayrı alanda tutulmalıdır. Olayın kök nedeni belirlenmeli ve aynı hatanın tekrarlanmaması için reçete, hammadde, laboratuvar veya dolum sürecinde gereken düzeltme yapılmalıdır.
Marka Sahibi ile Fason Üreticinin Sorumluluk Ayrımı
Fason üretimde marka sahibi ürünün ticari özelliklerini ve reçetesini belirleyebilir; ancak lisanslı üretim tesisinin kendi EPDK, teknik ve çevresel yükümlülükleri devam eder. Sözleşmede taraflardan birinin “bütün mevzuat sorumluluğunu üstlenmesi”, kamu hukuku bakımından diğer tarafın kanundan doğan yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Marka sahibi üretim tesisini denetleme, kalite kayıtlarını görme ve uygun olmayan partiyi reddetme hakkını sözleşmeye koymalıdır. Üretici ise lisans kapsamı dışındaki ürün veya kapasite talebini kabul etmemelidir.
Kütle Dengesi ve İç Denetim
Aylık veya üretim dönemi bazında tesise giren baz yağ, katkılar, ambalajlanan nihai ürün, proses firesi, laboratuvar numuneleri ve atık miktarları aynı tabloda karşılaştırılmalıdır. Matematiksel olarak açıklanamayan önemli fark, ölçüm hatası, kayıt eksikliği, sızıntı veya amaç dışı ürün hareketi ihtimalini gösterir.
İç denetimde yalnız toplam miktara değil ürün ve tank bazına inilmeli; stok düzeltmelerinin kim tarafından hangi gerekçeyle yapıldığı kontrol edilmelidir. Bu yöntem hem EPDK hem vergi ve kalite denetimlerinde üretimin izlenebilirliğini güçlendirir.
Resmî Kaynaklar
- 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu
- EPDK Petrol Piyasası Mevzuatı
- T.C. Resmî Gazete
- Çevre Yönetimi Mevzuatı
Sık Sorulan Sorular
1. Madeni yağ üretmek için EPDK lisansı gerekir mi?
Evet. Madeni yağ üretimi 5015 m.3’te lisansa tabi faaliyet olarak açıkça sayılır.
2. İşleme lisansıyla madeni yağ üretilebilir mi?
Hayır. Kanundaki işleme tanımı madeni yağ üretimini açıkça kapsam dışı bırakır.
3. Fason üretim lisanssız tesiste yapılabilir mi?
Hayır. Fiilen üretim yapan tesis gerekli madeni yağ üretim lisansına sahip olmalıdır.
4. Baz yağ ithalatında yalnız gümrük belgesi yeterli mi?
Hayır. Ürünün petrol piyasası statüsü ve ilgili EPDK ithalat/ticaret düzenlemeleri ayrıca kontrol edilir.
5. Yeni ürün için lisans tadili gerekir mi?
Yeni ürün tesis veya lisans kayıtlarını değiştiriyorsa gerekli tadil faaliyetten önce tamamlanmalıdır.
6. Üretim partisi kalite testinden geçmeden satılabilir mi?
Ürünün ilgili teknik standarda uygunluğu doğrulanmadan piyasaya verilmemelidir.
7. Etikette teknik performans iddiası yapılabilir mi?
Yalnız ürün dosyası ve doğrulanabilir test sonuçlarıyla desteklenen beyanlar kullanılmalıdır.
8. Atık yağ yeniden ürün gibi satılabilir mi?
Atığın yeniden ürün statüsüne geçmesi ilgili çevre ve ürün mevzuatındaki şartlara tabidir; atık doğrudan normal madeni yağ gibi piyasaya sunulamaz.
9. Üretim tesisi sigortalanmalı mı?
5015 m.15’in genel sigorta yükümlülüğü ve ilgili EPDK düzenlemeleri uygulanır.
10. Madeni yağ üretim kayıtları neden önemlidir?
Hammadde hareketi, ürün kalitesi, vergi ve EPDK denetiminde üretimin izlenebilirliğini sağlar ve amaç dışı ürün hareketini önlemeye yardımcı olur.
Sonuç
Madeni yağ üretimi 5015 sayılı Kanunda bağımsız lisans alanıdır ve işleme faaliyetiyle karıştırılmamalıdır. Hukuka uygun üretim; doğru lisans, uygun tesis, izlenebilir baz yağ ve katkı tedariki, kontrollü reçete, parti bazlı kalite testi, çevre/atık yönetimi ve eksiksiz stok-üretim kayıtlarının birlikte yürütülmesini gerektirir. Üretim kapasitesi veya tesis değişiklikleri lisans kaydını etkiliyorsa EPDK onayı alınmadan uygulamaya geçilmemelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
