Petrol İşleme Lisansı Nedir? 5015 m.6
Kısa ve net cevap: 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nda “işleme”, petrol ve diğer kimyasal maddelerden madeni yağ üretimi hariç yeni ürünler elde edilmesine veya ürünlerin nitelik ya da niceliğinin değiştirilmesine ilişkin işlemleri ifade eder. İşleme faaliyeti m.3 uyarınca lisansa tabidir. Lisans şartları, teknik kriterler ve başvuru esasları 5015 sayılı Kanun m.6 ile EPDK’nın Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği çerçevesinde belirlenir. İşleme lisansı, rafinerici lisansı veya madeni yağ lisansıyla aynı şey değildir.
Güncel mevzuat kontrol tarihi: 17 Eylül 2026. İnceleme 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m.2, m.3, m.6 ve güncel EPDK petrol piyasası lisans düzenlemeleri esas alınarak hazırlanmıştır.
- İşleme faaliyeti nedir?
- Hangi işlemler lisansa tabidir?
- Rafinaj ile işleme arasındaki fark
- Madeni yağ üretiminden farkı
- İşleme lisansı başvurusu
- EPDK’nın lisans muafiyeti yetkisi
- Tesis ve teknik kriterler
- Ürün nitelik veya niceliğinin değiştirilmesi
- Hammadde ve ürün kayıtları
- Çevre ve güvenlik yükümlülükleri
- Lisans tadili ve kapasite değişikliği
- Sözleşmeli işleme faaliyetleri
- Uygulama örnekleri
- Kontrol listesi
- Sık sorulan sorular
İşleme Faaliyeti Kanunda Nasıl Tanımlanır?
5015 sayılı Kanun m.2, işleme faaliyetini petrol ve diğer kimyasal maddelerden madeni yağ üretimi hariç yeni ürünler elde edilmesine veya ürünlerin nitelik ya da niceliğinin değiştirilmesine ilişkin işlemler olarak tanımlar. Bu tanım iki ayrı işlem grubunu kapsar: birincisi yeni ürün elde edilmesi, ikincisi mevcut ürünün niteliğinin veya niceliğinin değiştirilmesidir.
Tanımdaki “madeni yağ üretimi hariç” ifadesi önemlidir. Madeni yağ üretimi Kanunda ayrı bir lisans faaliyeti olarak düzenlenmiştir. Bir tesisin yaptığı teknik işlem ticari olarak “karıştırma”, “blending”, “iyileştirme”, “dönüşüm” veya başka bir adla anılsa da hukuki sınıflandırma işlem sonucuna ve kullanılan girdilere göre yapılır.
İşleme Lisansının Kanuni Dayanağı
5015 sayılı Kanun m.3, işleme faaliyetinin yapılmasını ve bu amaçla tesis kurulması veya işletilmesini lisansa tabi tutar. M.6 ise ilgili lisans faaliyetlerinde EPDK’nın teknik ve ekonomik kriterler belirlemesinin kanuni çerçevesini oluşturur. Bu nedenle işleme tesisi kurmak isteyen şirket, yalnız şirket kuruluşu ve işyeri ruhsatıyla faaliyete başlayamaz.
İşleme faaliyeti için doğru lisans türü belirlenmeden tesis yatırımı yapılması önemli risk doğurur. Teknik proje tamamlandıktan sonra faaliyetin aslında rafinaj, madeni yağ üretimi veya başka bir lisans başlığına girdiğinin anlaşılması, yatırımın lisans ve izin planını değiştirebilir.
Genel lisans zorunluluğuna ilişkin ayrıntı için Petrol Piyasasında Hangi Faaliyetler Lisansa Tabidir? yazımıza bakılabilir.
Rafinaj ile İşleme Arasındaki Fark
Rafinaj, ham petrolden başlayarak yeni ürünler elde edilmesine ilişkin işlemdir. İşleme ise petrol ve diğer kimyasal maddelerden, madeni yağ üretimi hariç, yeni ürün elde edilmesi veya ürünün nitelik/niceliğinin değiştirilmesidir. Her iki faaliyette de teknik dönüşüm bulunabilir; ancak hammadde, proses ve ortaya çıkan ürünün hukuki niteliği lisans türünü ayırır.
Rafinerici lisansı sahipleri, 5015 m.5 uyarınca lisanslarına işlenmek koşuluyla tesis içinde veya civarında işleme faaliyeti de yapabilir. Bu durum, her işleme tesisinin rafineri olduğu anlamına gelmez. Rafinerici lisansının kapsamı ve özel yetkileri Rafinerici Lisansı Hangi Faaliyetleri Yapabilir? yazımızda ayrıca incelenmiştir.
Madeni Yağ Üretiminden Farkı
Kanun işleme tanımından madeni yağ üretimini açıkça çıkarır. Madeni yağ üretimi, lisans sisteminde ayrı bir faaliyet başlığıdır. Bu nedenle baz yağ ve katkı maddelerinin karıştırılmasıyla motor yağı veya başka madeni yağ üretilmesi, işleme lisansı yerine madeni yağ üretim lisansı bakımından değerlendirilir.
Üretilecek ürünün teknik standardı ve GTİP’i tek başına lisans sınıflandırmasını belirlemez. Ürünün EPDK petrol piyasası mevzuatındaki tanımı, üretim prosesi, girdiler ve kullanım amacı birlikte incelenmelidir. Başvuru öncesinde teknik proses akış şeması ile hukuki lisans sınıflandırmasının aynı dosyada değerlendirilmesi gerekir.
İşleme Lisansı Başvurusu Nasıl Hazırlanır?
Başvuruda şirketin hukuki yapısı, faaliyet konusu, tesisin yeri, mülkiyet veya kullanım hakkı, teknik proses, kapasite, ürün ve hammadde bilgileri ile EPDK Lisans Yönetmeliğinin istediği diğer belgeler hazırlanmalıdır. Başvuru formundaki faaliyet tanımı ile teknik projedeki proses aynı olmalıdır.
5015 m.3 gereği lisans talepleri en geç 60 gün içinde karara bağlanır ve ret halinde gerekçe bildirilir. Ancak süre, eksik veya yanlış hazırlanmış dosyanın kabul edileceği anlamına gelmez. Başvuru sürecinin genel yapısı için EPDK Petrol Lisansı Başvurusu ve 60 Gün Kuralı yazımız incelenebilir.
EPDK İşleme Faaliyetinde Lisans Muafiyeti Getirebilir mi?
Evet. 5015 sayılı Kanun m.3, EPDK’ya işleme ve iletim faaliyetlerinde geliştireceği ilke ve ölçütler doğrultusunda lisans alma zorunluluğuna muafiyet getirebilme yetkisi verir. Bu yetki, her işletmenin kendi değerlendirmesiyle “faaliyetim küçük, lisans gerekmiyor” diyebilmesi anlamına gelmez.
Muafiyet ancak EPDK’nın yürürlükteki düzenlemesine dayanır. Somut faaliyetin muafiyet kriterlerini gerçekten karşılayıp karşılamadığı teknik ve hukuki olarak doğrulanmalıdır. Geçmişte aynı faaliyete denetim yapılmamış olması veya başka bir işletmenin lisanssız çalışması hukuki muafiyet oluşturmaz.
Tesis ve Teknik Kriterler
İşleme tesisi, kullanılan kimyasallar ve petrol ürünleri nedeniyle yangın, patlama, çevre ve iş sağlığı riskleri taşıyabilir. EPDK lisans şartlarına ek olarak imar, yapı, işyeri açma, çevre, yangın, tehlikeli kimyasal ve iş güvenliği mevzuatının ilgili hükümleri uygulanır.
Tesis kapasitesi, tankların kullanım amacı, boru hatları, ölçüm sistemleri, laboratuvar ve kalite kontrol altyapısı lisans dosyasıyla uyumlu olmalıdır. Teknik proje ile sahadaki fiilî kurulum arasında fark varsa lisans tadili veya başka bir idari işlem gerekebilir.
Ürünün Niteliğinin Değiştirilmesi Ne Demektir?
Kanundaki işleme tanımı yalnız yeni bir ürün yaratmayı kapsamaz; mevcut petrol ürününün niteliğinin değiştirilmesini de içerir. Ürüne kimyasal ekleme, karıştırma, ayrıştırma veya teknik özelliklerini değiştiren başka prosesler faaliyetin niteliğine göre işleme sayılabilir.
Bununla birlikte her basit fiziksel operasyon otomatik olarak işleme lisansı doğurmaz. Numune alma, ürünün tanklar arasında aktarılması veya mevzuata uygun katkı uygulamasının hukuki niteliği ayrıca değerlendirilmelidir. Belirleyici olan işlemin Kanundaki tanım ve EPDK düzenlemeleri kapsamında ürünün niteliğini değiştiren bir piyasa faaliyeti oluşturup oluşturmadığıdır.
Ürünün Niceliğinin Değiştirilmesi
M.2’de işleme tanımında “nicelik” de açıkça yer alır. Bu ifade, ürünlerin proses sonucunda miktar ve bileşim yönünden değiştirildiği işlemleri kapsayabilir. Ancak sırf depodan belirli miktar ürün çekilmesi veya ticari ambalajlama nedeniyle miktarın bölünmesi, teknik işlem bulunmaksızın tek başına işleme faaliyeti kabul edilmemelidir.
Somut prosesin niteliği, ürün dengesi ve teknik akış EPDK düzenlemeleriyle karşılaştırılmalıdır. Özellikle farklı ürünlerin karıştırılması veya bir ürünün başka ürün üretiminde girdi olarak kullanılması halinde lisans sınıflandırması baştan yapılmalıdır.
Hammadde ve Ürün Kayıtları
İşleme tesisinde tesise giren hammadde, proses kaybı, ara ürün ve çıkan ürün miktarları izlenebilir olmalıdır. Stok kayıtları, faturalar, sevk belgeleri, tank ölçümleri ve üretim kayıtları aynı kütle dengesini desteklemelidir.
Ürün miktarında açıklanamayan fark, yalnız muhasebe sorunu değildir. Petrolün kaybı, karışması veya amaç dışı kullanımına ilişkin 5015 m.4 yükümlülükleri de gündeme gelebilir. Bu nedenle üretim ve stok sistemleri düzenli mutabakata tabi tutulmalıdır.
Kalite Kontrol ve Teknik Düzenleme
İşleme sonunda piyasaya arz edilen ürün, ilgili teknik düzenlemeye uygun olmalıdır. 5015 m.9 teknik düzenlemelere uygun olmayan akaryakıtın piyasa faaliyetine konu edilmesini yasaklar. Ürün akaryakıt değilse de kendi teknik ve çevresel mevzuatı ayrıca uygulanır.
Laboratuvar numunesi, parti kaydı ve kalite sertifikası üretim lotu ile eşleştirilmelidir. Kalite sonucunun uygun olmadığı ürün ayrı tankta izole edilmeli ve uygun hale getirilmeden piyasaya verilmemelidir.
Çevre ve Güvenlik Yükümlülükleri
5015 m.4 lisans sahiplerine ticari ve teknik mevzuata uyma, çevreye zarar vermeme, can-mal-çevre güvenliğini tehdit eden durumları bildirme ve zararı giderme yükümlülüğü yükler. İşleme tesisinde kimyasal reaksiyon, sıcaklık, basınç ve yanıcı ürün riskleri nedeniyle bu yükümlülükler özel önem taşır.
Risk değerlendirmesi, yangın söndürme sistemleri, ikincil sızdırmazlık, atık yönetimi, acil kapatma prosedürü ve personel eğitimi tesisin operasyon planının parçası olmalıdır. Tehlikeli olayların yönetimine ilişkin genel çerçeve Petrol Piyasasında Tehlikeli Eylem Yasağı yazımızda açıklanmıştır.
Kapasite veya Proses Değişikliğinde Lisans Tadili
Yeni reaktör, tank, karıştırma ünitesi veya farklı ürün prosesi eklenmesi mevcut lisans kayıtlarını etkileyebilir. 5015 m.3, lisansta değişiklik gerektiren faaliyetin EPDK onayıyla lisansa işlenmeden yapılamayacağını düzenler.
Bu nedenle yatırım başlamadan önce “mevcut lisans bu prosesi kapsıyor mu?” sorusu cevaplanmalıdır. Lisans tadili gerektiren değişiklik tamamlanmadan ticari üretime başlanmamalıdır.
Sözleşmeli İşleme Yaptırılabilir mi?
Bir şirketin kendi ürününü başka bir tesiste fason veya sözleşmeli olarak işlettirmesi, lisans yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Fiilen işleme faaliyetini yürüten tesisin ilgili lisans ve teknik şartları taşıması gerekir. Ürünün mülkiyetinin başkasında olması, tesiste yapılan teknik işlemin lisans niteliğini değiştirmez.
Sözleşmede ürünün mülkiyeti, proses, fire, kalite standardı, atık, teslim, mevzuata aykırılık ve denetim hükümleri açıkça düzenlenmelidir. Lisanssız tesise işleme yaptırılması sözleşmeyle meşru hale getirilemez.
Uygulama Örneği 1: Solvent Karışımı
Bir tesis farklı petrol türevi girdileri karıştırarak yeni kimyasal özelliklere sahip ürün elde ediyorsa faaliyet işleme tanımı bakımından incelenir. Ürünün madeni yağ olup olmadığı, akaryakıt niteliği taşıyıp taşımadığı ve prosesin nitelik değişikliği yaratıp yaratmadığı belirlenerek doğru lisans türü seçilir.
Uygulama Örneği 2: Rafinerinin Yan Ünitesi
Rafinerici kendi tesisinin yanında ayrı bir işleme ünitesi kuruyorsa m.5 uyarınca bu faaliyetin rafinerici lisansına işlenmesi mümkündür. Ancak ünite kendiliğinden lisans kapsamına girmez; EPDK kayıt ve tadil işlemleri tamamlanmalıdır.
Uygulama Örneği 3: Fason İşleme
Ürün sahibi şirket, girdilerini başka şirkete ait tesiste dönüştürüyorsa tesisin lisansı kontrol edilmelidir. Ürün sahibinin sözleşmede bütün sorumluluğu tesise devretmesi kamu hukuku yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
İşleme Lisansı Uyum Kontrol Listesi
- Prosesin m.2’deki işleme tanımına girip girmediğini belirleyin.
- Madeni yağ veya rafinaj faaliyetiyle karışmadığını doğrulayın.
- Güncel EPDK lisans türü ve başvuru şartlarını kontrol edin.
- Varsa işleme lisansı muafiyetinin açık düzenlemeye dayandığını teyit edin.
- Tesisin mülkiyet ve imar durumunu inceleyin.
- Teknik proses ve kapasiteyi lisans dosyasıyla eşleştirin.
- Hammadde-girdi ve ürün stok kayıtlarını kurun.
- Kalite kontrol ve laboratuvar sistemini oluşturun.
- Çevre ve yangın izinlerini tamamlayın.
- Lisans tadili gerektiren değişiklikte EPDK onayı alın.
- Fason işleme sözleşmelerinde lisans şartını açıkça düzenleyin.
- Denetim için üretim, stok ve sevk kayıtlarını saklayın.
Ürün Sınıflandırma Dosyası Nasıl Hazırlanmalı?
İşleme tesisinin en kritik dosyalarından biri, girdiden nihai ürüne kadar teknik ve hukuki sınıflandırmayı gösteren ürün dosyasıdır. Her ürün için ticari ad, teknik ad, GTİP, kullanılan hammaddeler, proses akış şeması, teknik özellikler, kalite standardı, kullanım amacı ve EPDK mevzuatındaki karşılığı aynı dosyada tutulmalıdır. Ticari pazarlama adı değişse bile ürünün hukuki niteliği değişmeyebilir; bu nedenle lisans kontrolü teknik veriye dayanmalıdır.
Yeni hammadde veya katkı maddesi kullanılacaksa, ürünün petrol piyasası mevzuatındaki statüsünün değişip değişmediği üretim başlamadan önce değerlendirilmelidir. Ürünün madeni yağ, akaryakıt veya başka bir kimyasal ürün sınıfına geçmesi farklı lisans ve teknik düzenleme yükümlülükleri doğurabilir.
Proses Değişikliği Yönetimi
İşleme tesisinde sıcaklık, basınç, karışım oranı, ekipman, hammadde veya kapasite değişikliği planlandığında yalnız mühendislik onayı yeterli değildir. Değişiklik formunda mevcut lisansın hangi bilgileri içerdiği, yeni prosesin bu bilgileri etkileyip etkilemediği, çevre ve iş güvenliği izinlerine etkisi ve EPDK tadil/bildirim ihtiyacı ayrı başlıklar halinde değerlendirilmelidir.
Değişiklik küçük görülerek lisans kontrolü yapılmadan üretime geçilmesi, sonradan fiilî tesis ile lisans kaydının uyuşmamasına yol açabilir. Bu nedenle şirket içinde teknik değişikliklerin hukuk/uyum onayından geçtiği bir “değişiklik yönetimi” prosedürü kurulmalıdır.
Denetimde İşleme Faaliyeti Nasıl İspatlanır?
EPDK veya başka bir yetkili idarenin denetiminde tesis, bir üretim partisinin başından sonuna kadar izlenebilir kayıt sunabilmelidir. Hammadde giriş faturası ve tank kaydı, üretim emri, proses parametreleri, fire, laboratuvar sonucu, nihai ürün stok kaydı, satış faturası ve sevk belgesi aynı parti numarasıyla ilişkilendirilmelidir. Böylece ürün miktarı ve niteliğinin hangi işlemle değiştiği somut olarak gösterilir.
Üretim kaydı ile stok arasında açıklanamayan farklar varsa bunlar düzenli iç denetimle araştırılmalıdır. Kayıt düzeltmeleri tarih, gerekçe ve yetkili kullanıcı bilgisiyle saklanmalı; sonradan iz bırakmadan veri değiştirilmesine izin verilmemelidir. Bu sistem, hem lisans uyumunu hem vergi ve ürün güvenliği denetimini güçlendirir.
Resmî Kaynaklar
- 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu
- EPDK Petrol Piyasası Mevzuatı
- T.C. Resmî Gazete
- Çevresel Etki Değerlendirmesi Mevzuatı
Sık Sorulan Sorular
1. İşleme lisansı nedir?
Petrol ve diğer kimyasallardan madeni yağ hariç yeni ürün elde edilmesi veya ürünün nitelik/niceliğinin değiştirilmesi faaliyetinin lisansıdır.
2. Her karıştırma işlemi işleme sayılır mı?
Hayır. İşlemin ürünün niteliğini veya niceliğini Kanundaki anlamda değiştirip değiştirmediği teknik olarak değerlendirilir.
3. Madeni yağ üretimi işleme lisansına girer mi?
Hayır. Kanun madeni yağ üretimini işleme tanımından açıkça çıkarır ve ayrı lisans faaliyeti olarak düzenler.
4. Rafineri işleme yapabilir mi?
Rafinerici m.5 kapsamında lisansına işlenmek koşuluyla tesis içinde veya civarında işleme yapabilir.
5. İşleme faaliyetinde lisans muafiyeti olabilir mi?
Evet. M.3 EPDK’ya belirlediği ilke ve ölçütlerle işleme ve iletim faaliyetlerinde muafiyet getirebilme yetkisi verir.
6. İşleme tesisi için çevre izni gerekir mi?
Tesisin niteliğine göre çevre mevzuatındaki izin, ÇED ve atık yükümlülükleri ayrıca uygulanır.
7. Yeni ürün üretimine geçmek lisans tadili gerektirir mi?
Yeni ürün veya proses lisansta kayıtlı hususu değiştiriyorsa gerekli EPDK tadili faaliyetten önce tamamlanmalıdır.
8. Fason işleme lisanssız tesiste yaptırılabilir mi?
Hayır. Fiilen lisansa tabi işleme yapan tesis gerekli lisans şartlarını taşımalıdır.
9. Kalite kontrol zorunlu mudur?
Piyasaya verilen ürünün teknik düzenlemeye uygunluğunu sağlamak ve kayıtla göstermek lisans sahibinin temel sorumluluğudur.
10. İşleme lisansı ürün satma hakkı verir mi?
Satış ve dağıtım yetkileri ayrı lisans hükümlerine tabidir; işleme lisansı tek başına dağıtıcı lisansı yerine geçmez.
Sonuç
5015 sayılı Kanunda işleme faaliyeti, petrol ve kimyasal girdilerin teknik dönüşümüne ilişkin bağımsız bir lisans alanıdır. Madeni yağ üretimi ve rafinajdan ayrılmalı; prosesin gerçek niteliğine göre doğru lisans belirlenmelidir. İşleme tesisi için EPDK lisansı, teknik güvenlik, çevre, kalite, stok ve kayıt düzeni birlikte yürütülmeli; yeni proses veya kapasite değişiklikleri EPDK onayı gerektiriyorsa faaliyetten önce lisansa işlenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
