Marka Tecavüz Davasında Kullanmama Defi: Süre ve İspat

Kısa ve net cevap: Marka tecavüz davasında kullanmama defi, davalının davaya dayanak eski markanın gerçek kullanımının ispatını istemesidir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.29/2, m.19/2’deki kullanım ispatı mekanizmasının tecavüz davasında savunma olarak uygulanmasını düzenler. Bu incelemede beş yıllık dönem için dava tarihi esas alınır. Savunmanın kabul edilmesi markayı kendiliğinden sicilden silmez; markanın iptali ayrı bir taleptir. Dava dosyasında tescil tarihi, ileri sürülen mal ve hizmetler, kullanım dönemi ve deliller birlikte değerlendirilir.

Yazı tarihi: 21 Eylül 2026. Bu rehber, açılmış bir marka tecavüz davasında kullanım ispatına odaklanır. Markanın genel kullanım yükümlülüğü için marka kullanma zorunluluğu rehberi, sicilden kaldırılmasına yönelik işlem için kullanılmayan markanın iptali rehberi ayrı konuları ele alır.

Kullanmama definin kanuni dayanağı ve amacı

6769 sayılı Kanun’un m.29/2 ve m.19/2 hükümleri birlikte okunmalıdır. Tescil belgesi, sicilde hangi hakkın kayıtlı olduğunu gösterir. Kullanım delilleri ise o hakkın ilgili dönemde hangi ürün veya hizmetler için ticari hayatta kullanıldığını ortaya koyar. Belgenin varlığı ile fiilî kullanımın varlığı aynı ispat konusu değildir.

Bu savunmanın işlevi, kullanım ispatına tabi bir markaya dayanılarak açılan davada koruma dayanağını sınamaktır. Davalı yalnızca iki işaretin benzemediğini söylemekle yetinmez; davacının dayandığı markanın kullanım durumunun da incelenmesini ister. Bu nedenle savunma dosyasında logo karşılaştırmasından önce hangi tescile, hangi ürün grubuna ve hangi tarih aralığına cevap verildiği belirlenmelidir.

İlk hazırlık, dava dilekçesindeki talepleri ayrı satırlara aktarmaktır. Tecavüzün tespiti, kullanımın durdurulması, ürünlere ilişkin tedbir ve tazminat talepleri aynı dosyada bulunabilir. Her talebin hangi marka numarasına dayandırıldığı işaretlenmeden hazırlanan genel bir kullanmama beyanı, dosyanın gerçek kapsamını açıklamaz.

Kullanmama savunması ile markanın iptali neden farklıdır?

Kullanmama defi, devam eden tecavüz davasında ileri sürülen bir savunmadır. SMK m.26 kapsamındaki iptal talebi ise tescilli hakkın sona erdirilmesini hedefler. Birincisinde davalının amacı, karşı tarafın o davadaki marka dayanağını etkisizleştirmektir. İkincisinde istenen sonuç, iptal kapsamındaki mal veya hizmetlerin sicil korumasından çıkarılmasıdır.

Bu ayrım dilekçenin sonuç bölümünde görünür olmalıdır. Kullanım ispatı isteyen davalı, yalnızca bu beyanla markanın terkinine karar verilmesini talep etmiş sayılmaz. Aynı şekilde ayrı bir iptal başvurusu yapılmış olması, dava içindeki cevap ve delil takviminin terk edilmesini haklı kılan bir işlem değildir. Her dosyanın kendi başvuru belgesi, tebligatı ve işlem kaydı tutulmalıdır.

Pratik dosya düzeninde iki ayrı klasör kullanılması yararlıdır: biri tecavüz davasındaki savunma ve mahkeme kararları, diğeri varsa iptal işleminin belgeleri. Böylece iptal talebinin tarihi ile tecavüz davasının tarihi birbirine karıştırılmaz; yanlış dosyadaki süre esas alınarak delil hazırlanması önlenir.

Beş yıllık dönem hangi tarihe göre hesaplanır?

SMK m.29/2’de tecavüz davası için seçilen referans dava tarihidir. İhtarın gönderildiği tarih, ürünün ilk görüldüğü gün veya duruşma günü bu referansın yerine geçirilmez. Dayanak markanın dava tarihinde Türkiye’de en az beş yıldır tescilli olması gerekir. Bu eşik tamamlanmışsa davalı, dava tarihinden önceki beş yıllık dönem için davaya dayanak mal veya hizmetlerde Türkiye’de ciddi kullanımın ya da kullanmamaya ilişkin haklı sebeplerin ispatını ister. Henüz beş yıllık tescil süresi dolmamış bir marka bakımından bu savunma sırf satış belgesi bulunmadığı gerekçesiyle uygulanmaz.

Tescil tarihi ile başvuru tarihi aynı değildir. Dosyaya yalnızca başvuru numarası konulması yeterli bir tarih çizelgesi oluşturmaz. Sicil çıktısında başvuru, varsa rüçhan, tescil ve yenileme bilgilerinin ayrı alanlarda gösterilmesi gerekir. Davacı birden fazla tescile dayanıyorsa bu kontrol her tescil için yeniden yapılmalıdır; ilk markaya ait tarih diğer markaya kopyalanmamalıdır.

Tarih çizelgesinde dört sütun kullanın: marka numarası, tescil tarihi, dava tarihi ve incelenecek kullanım dönemi. Ardından dava dilekçesindeki dayanak mal veya hizmetleri ekleyin. Bu çizelgeye henüz fatura sayısı veya ciro yazılmaz. İlk aşamanın amacı ticari başarıyı ölçmek değil, hangi delilin hangi zamana ait olması gerektiğini belirlemektir.

Delilin düzenlenme tarihi ile ispat ettiği kullanım tarihi

Bir belgenin sonradan alınması ile kullanımın sonradan gerçekleşmesi farklıdır. Yargılama sırasında temin edilen banka dökümü, geçmiş dönemdeki bir ödemeyi gösterebilir. Buna karşılık dava açıldıktan sonra yapılan yeni satış, sırf faturası dosyaya sunuldu diye dava öncesindeki dönemin satışı hâline gelmez. Delil incelemesinde belge tarihi kadar belgenin anlattığı işlemin tarihi de kaydedilmelidir.

Bu nedenle elektronik kayıtların yalnızca çıktı alınma tarihini incelemek hatalı bir yöntemdir. Sipariş tarihi, ödeme tarihi, sevkiyat tarihi ve fatura tarihi ayrı alanlarda bulunabilir. Aralarındaki ilişki açıklanmalı; kayıtlar birbirine gerçekten ait değilse aynı işlemmiş gibi gösterilmemelidir. Tarih uyumsuzluğu varsa dosyada açıklanması gereken bir soru olarak işaretlenmelidir.

Belge dizininde dönem içi, dönem dışı ve tarihi açıklama gerektiren kayıtlar ayrılabilir. Böyle bir tasnif, dava sonrası faaliyetlerin geçmiş dönemdeki kullanımın yerine geçirilmesini de geçmişteki kullanımı gösteren sonradan alınmış belgelerin sırf yeni tarihli diye gözden kaçırılmasını da önler.

Savunma cevap dosyasında nasıl somutlaştırılır?

Hazırlıkta kullanmama savunmasını genel inkâr cümlesinin içine gizlemeyin. Ayrı bir başlık altında hangi marka numarası bakımından kullanım ispatı istendiğini, hangi mal veya hizmetlerin dava dayanağı olduğunu ve hangi dönemin incelemeye konu edildiğini açıklayın. Kanuni dayanağı SMK m.29/2’nin m.19/2’ye yaptığı gönderme ile gösterin.

Mahkemeye verilecek metinde dosya bilgileri, sicil kaydı ve talep sonucu birbiriyle uyumlu olmalıdır. Dava yalnızca belirli ürünlerdeki kullanımı konu alıyorsa, başka bir ürün hakkındaki tartışma esas savunmanın önüne geçirilmemelidir. Birden çok davacı veya birden çok marka bulunması hâlinde her davacının dayandığı tescil ayrı gösterilmelidir.

Bu hazırlık, cevap süresinin yerine geçmez. Tebligat ve mahkemenin verdiği süreler dosya üzerinden takip edilmelidir. TÜRKPATENT işlemlerinde kullanılan bir aylık cevap süresini, marka tecavüz davasına otomatik uygulamayın. Burada Kuruma sunulan iptal cevabı değil, mahkemede yürüyen bir yargılamanın savunması hazırlanmaktadır.

Mal ve hizmetler bakımından kullanım nasıl eşleştirilir?

SMK m.19/2, yalnızca bir kısım mal veya hizmet için ispatlanan kullanıma ayrı sonuç bağlar. Bu nedenle incelemenin birimi yalnızca sınıf numarası değildir. Dosyada koruma listesi, davaya dayanak gösterilen kalemler ve delillerin gösterdiği faaliyet yan yana konulmalıdır. Sınıf başlığının dosyaya yazılması, bu eşleştirmeyi tek başına tamamlamaz.

Ürün kodlarıyla tutulan muhasebe kayıtlarında kodun hangi ürüne ait olduğunu gösteren tarihli katalog veya stok eşleştirmesi istenmelidir. Hizmet faturasında yalnızca genel bir açıklama bulunuyorsa hizmet sözleşmesi, iş emri veya teslim kaydıyla bağlantı kurulmalıdır. Böylece markanın tescilli olduğu faaliyet ile faturada görünen ekonomik işlem arasında denetlenebilir bir bağ oluşturulur.

Her delilin bütün tescil listesini karşıladığı varsayımıyla hareket edilmemelidir. Bir ürünün satış kaydı başka bir ürünün kullanımını kendiliğinden kanıtlamaz. Benzer biçimde malın satışı ile o malların bir araya getirilmesine ilişkin perakendecilik hizmeti aynı kalem gibi ele alınmamalıdır. Hangi koruma kalemine dayanıldığı önce sicilden belirlenmelidir.

Kullanım ispatı için belge tablosu nasıl hazırlanır?

Aşağıdaki tablo bir başvuru formu veya kanunda öngörülmüş zorunlu belge listesi değildir. Dosyanın okunmasını kolaylaştıran bir çalışma yöntemidir. Amaç belge sayısını artırmak değil, her belgenin hangi soruya cevap verdiğini görünür kılmaktır.

Tablonun sonuna açıklama gerektiren noktalar eklenebilir. Okunmayan bir ürün kodu, başka şirket adına düzenlenmiş fatura veya süresi anlaşılmayan lisans sözleşmesi bu alanda belirtilir. Bu yöntem, eksik bağlantının saklanmasını değil açıkça tartışılmasını sağlar. Mahkemenin değerlendirmesini peşinen belirleyen bir puanlama sistemi olarak kullanılmamalıdır.

Fatura ve internet kayıtları nasıl incelenmelidir?

Faturada şirket unvanının bulunması ile markanın ürün üzerinde kullanılması aynı bilgi değildir. Faturanın ürün kodu, ambalajı gösteren kayıtla ilişkilendirilmelidir. Dosyaya sunulan ambalajın tarihi belirsizse, bunun hangi satış dönemindeki ürünle bağlantılı olduğu açıklanmalıdır. Aksi hâlde ticari işlem kanıtlanmış olsa bile ilgili markanın o işlemde nasıl kullanıldığı açık kalır.

İnternet kayıtlarında sayfa adresi, kayıt tarihi, satıcı kimliği, ürün açıklaması ve siparişe ilişkin bilgiler birlikte korunmalıdır. Güncel sayfanın görüntüsü, önceki yıllardaki görünümü tek başına göstermeyebilir. Eski kampanya raporları veya tarihli sipariş kayıtlarıyla desteklenen bir dosya, yalnızca bugün alınmış ekran görüntülerinden daha kolay denetlenir.

Belgenin üzerinde sonradan değişiklik yapmak, tarih eklemek veya farklı işlemleri tek kayıtmış gibi birleştirmek ispat hazırlığı değildir. Kaynağı değiştirilmemiş kayıtlar korunmalı; açıklamalar ayrı bir çizelgede verilmelidir. Kişisel ve ticari veriler de dosyanın amacıyla ilgisiz biçimde yaygınlaştırılmamalı, hukuka uygun yoldan temin edilmelidir.

İzinli kullanım, ihracat ve değişen logo

SMK m.9’un metninde, ayırt edici karakter korunarak farklı unsurlarla kullanım, yalnız ihracat amacıyla mal veya ambalajlarda kullanım ve hak sahibinin izniyle yapılan kullanım ayrıca düzenlenir. Davalının yalnızca marka sahibinin kendi adına düzenlediği faturaları araması bu nedenle eksik bir inceleme olur.

Lisans alanın veya yetkili satıcının sunduğu belgelerde izin ilişkisi, kullanım dönemi ve ürün kapsamı eşleştirilmelidir. Sözleşmenin bulunması tek başına fiilî satış kaydı değildir; fiilî satış kaydı da izin ilişkisinin bütün ayrıntılarını açıklamaz. Her iki belgenin birbirini tamamlayan işlevi vardır.

İhracat dosyasında ürün, ambalaj, üretim ve sevkiyat kayıtları birlikte ele alınmalıdır. Yabancı dilde bir faturanın bulunması, tartışmayı tek başına bitirmez. Kullanılan logonun sicildeki örnekten farklı olduğu iddia ediliyorsa iki görsel yan yana konulmalı; değişikliğin hangi unsurda olduğu somut olarak tarif edilmelidir. Sadece “logo değişmiş” demek, karşılaştırmanın yerine geçmez.

Kullanmamaya ilişkin haklı sebep ileri sürülürse

SMK m.19/2, ciddi kullanımın yanında kullanmamaya dair haklı sebebin ispatını da düzenler. Dolayısıyla dosya yalnızca satış faturalarının bulunup bulunmadığı üzerinden sonuçlandırılmamalıdır. Davacı haklı sebebe dayanıyorsa sebebin ne olduğu, hangi zaman aralığını kapsadığı ve hangi mal veya hizmetin kullanımını etkilediği açıkça gösterilmelidir.

Savunma hazırlığında sebep iddiasını tarih çizelgesine işleyin. İddia edilen engel bütün dönemi mi, yalnızca belirli ayları mı kapsıyor? Belge ilgili marka ve ürünle bağlantılı mı? Engel ile kullanım arasındaki ilişki nasıl açıklanıyor? Bunlar dosyada cevaplanması gereken sorulardır; her ekonomik güçlüğü veya her idari işlemi peşinen yeterli sayan genel bir sonuç kurulamaz.

Kullanım ispatlanamazsa bütün dava otomatik biter mi?

Savunmanın şartları gerçekleşmiş ve davacı ciddi kullanımı veya kullanmamaya ilişkin haklı sebebi ispatlayamamışsa, kullanımı ispatlanamayan mal veya hizmetler yönünden bu markaya dayanan tecavüz talebi reddedilir. Yalnızca bazı mal veya hizmetlerde kullanım ispatlanmışsa dava bu ispatın kapsamı dikkate alınarak incelenir; bu inceleme kendiliğinden sicilden iptal kararı oluşturmaz. Ancak bir dosyada başka tesciller, farklı haklar veya bağımsız talepler de bulunabilir. Bu nedenle tek markaya ilişkin savunmanın bütün uyuşmazlığı kendiliğinden ortadan kaldırdığı söylenmemelidir. Dava dilekçesindeki her dayanak ve talep ayrı okunmalıdır.

Kullanmama savunması ile işaretlerin farklılığı, izin, hakkın tüketilmesi veya kullanımın ticari niteliğine ilişkin savunmalar da aynı şey değildir. Her savunmanın dayandığı olgu ayrı gösterilmelidir. Bir savunmayı ileri sürmek, diğerlerini belgelememe gerekçesi değildir. Davanın genel çerçevesi için marka hakkına tecavüz davası rehberi incelenebilir.

Kullanmama defi ihtiyati tedbir bakımından nasıl ele alınır?

SMK m.159, ihtiyati tedbirin sınai hak uyuşmazlıklarındaki özel dayanağıdır. Kullanım ispatı tartışması varsa tedbir dosyasında da dayanak markanın yaşı, kullanım dönemi ve sunulan belgeler görünür kılınmalıdır. Savunmanın varlığı, verilmiş bir tedbir kararını kendi başına kaldıran işlem değildir; mahkemeye ilgili talep ve belgeler sunulmalıdır.

Tedbirle durdurulan ürünler, satış kanalları ve faaliyetler bir envantere bağlanmalıdır. Hangi tedbirin hangi marka dayanağı üzerinden tartışıldığı belirtilmelidir. Ana davaya sunulmuş bir belgenin tedbir incelemesinde de dikkate alınması isteniyorsa belge açıkça işaretlenmeli; dosya numarası, tarih ve ek numarasıyla erişilebilir hâle getirilmelidir.

Davalı ve marka sahibi için son dosya kontrolü

Davalı bakımından son kontrol; tescil numarasının doğruluğu, ilgili dönemin gösterilmesi, dava dayanağı mal ve hizmetlerin ayrılması ve kullanım ispatı talebinin açıkça kurulmasıdır. Sonuç kısmı ile açıklamalar çelişmemelidir. Dosyada bulunmayan bir sicil değişikliği, dava tarihi veya ürün kaydı varmış gibi yazılmamalıdır.

Marka sahibi bakımından son kontrol ise delillerin okunabilirliği ve birbiriyle bağlantısıdır. Çok sayıda ek sunmak yerine her ekin hangi markaya, hangi döneme ve hangi ürüne ilişkin olduğunu açıklayın. Aynı belge birden fazla iddia için kullanılacaksa bu bağlantı ayrıca gösterilsin. Eksik dönemler gizlenmeden belirtilsin; gerçek kaydın yerine sonradan hazırlanmış ticari görünüm konulmasın.

Her iki taraf için de dosyanın bir özet sayfası hazırlanabilir: uyuşmazlığın konusu, dayanak markalar, incelenen dönem, tartışmasız kayıtlar, uyuşmazlık bulunan belgeler ve mahkemeden istenen işlem. Bu sayfa savunmanın yerine geçmez; esas dilekçenin ve eklerin denetlenmesini kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Kullanmama defi için önce marka iptali istenmesi gerekir mi?

SMK m.29/2, kullanım ispatının tecavüz davasında savunma olarak ileri sürülmesini ayrıca düzenler. Bu savunma ile SMK m.26 kapsamındaki iptal talebi farklı işlemlerdir; biri diğerinin adı altında yürütülmemelidir.

Beş yıl ihtar tarihinden geriye doğru mu hesaplanır?

Hayır. Tecavüz davasında m.29/2’nin belirlediği referans dava tarihidir. İhtar tarihi delil veya olay kronolojisi bakımından kaydedilir; kullanım döneminin kanuni referansının yerine geçirilmez.

Markanın başvuru tarihi tek başına yeterli midir?

Hayır. Kullanım ispatına ilişkin tescil yaşı kontrolünde tescil tarihi de gerekir. Başvuru, rüçhan, tescil ve yenileme alanları sicilden ayrı ayrı okunmalıdır.

Dava açıldıktan sonra alınan belge mutlaka dışlanır mı?

Belgenin alınma tarihi ile gösterdiği ticari işlemin tarihi ayrılmalıdır. Sonradan alınan döküm önceki dönemi gösterebilir. Sonradan gerçekleşen satış ise geçmişte gerçekleşmiş satış gibi sunulamaz.

Lisans alanın satışları incelenir mi?

Evet. SMK m.9/3 izinli kullanımı düzenler. Bu nedenle kullanıcı, izin ilişkisi, dönem ve ilgili mal veya hizmet arasındaki bağlantı dosyada gösterilmelidir.

Bir ürünün faturası bütün sınıf için yeterli midir?

Kullanımın hangi mal veya hizmete ilişkin olduğu belirlenir. SMK m.19/2 kısmi kullanımı ayrıca düzenlediği için yalnızca sınıf numarası üzerinden bütün kapsam hakkında sonuç kurulmaz.

Savunma kabul edilince marka sicilden silinir mi?

Kullanmama defi, o davadaki marka dayanağına yönelik savunmadır. Sicildeki hakkın sona erdirilmesi için iptal veya diğer sona erme mekanizmaları ayrı değerlendirilir.

Davalı yalnızca kullanmama savunmasıyla yetinmeli mi?

Dosyadaki diğer iddia ve talepler ayrıca incelenmelidir. İzin, işaret farklılığı veya başka bir dayanağa ilişkin savunmanın delilleri kullanmama tartışması içinde kaybolmamalıdır.

İptal dosyasındaki cevap süresi mahkemede de uygulanır mı?

İşlemler farklıdır. TÜRKPATENT’e verilen iptal cevabının takvimi, mahkeme dosyasının cevap ve delil takviminin yerine geçirilemez. İlgili tebligat ve mahkeme kararları takip edilmelidir.

Kullanmama defi tedbiri otomatik kaldırır mı?

Hayır. Verilmiş tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi ayrıca mahkemeye taşınır. Savunmayı destekleyen kayıtlar tedbirin kapsamı ve dayanak marka ile ilişkilendirilmelidir.

Resmî kaynaklar ve sonuç

Temel hükümler SMK m.9, m.19/2, m.26, m.29/2 ve m.159’dur. Kanun ve uygulama düzenlemelerine TÜRKPATENT’in resmî mevzuat sayfasından ulaşılabilir. Kullanım yükümlülüğü, dava içindeki savunma ve sicilden iptal birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Sonuç: Sağlam bir kullanmama savunması, yalnızca “davacı markasını kullanmıyor” cümlesinden oluşmaz. Doğru tescil, doğru dönem, doğru mal veya hizmet ve denetlenebilir belge bağlantısı gerekir. Büro Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosyalar görev, yetki ve usul kuralları çerçevesinde Mersin’den yönetilir. Somut dava hakkında ilk iletişimde mahkeme, dosya türü ve tebliğ tarihi belirtilerek iletişim sayfası kullanılabilir. Bu yazı genel bilgilendirmedir; dosyaya özgü değerlendirme, dava dilekçesi ve deliller incelendikten sonra yapılır.